Ad aliud, verum est, quantum ad bona temporalia est mirabile, non quantum ad aelerna, sed tempore necessitatis ad hoc tenetiir. Unde distinguendum est, sicut prius, de bonis temporalibus et aeternis; vel distinguendum est de casu necessitatis et congruitalis.
10. Ad aliud, de eo qui fecit miseri- ^*^ium°'' ^^^^^^^ proximo, Christus praesupomnis in- ponit ex responsione Pharisaei, quod sericordia istc qui fccit miscricordiam, habemu». bat illum, ut proximum, scilicet Samaritanus.Judaeum,licet illa natio habebat Judaeos pro extraneis. Ideo Ad lertium.
tunc si habere debet pro proximo omnem, qui indiget necessaria misericordia tua, nam indigens misericordia est proximus, ideo tu fac sibi sicut iste alii indigenti. Unde non ex sola responsione Pharisaei, sed ex hoc quod Christus conclusit: Vade^ et fac simililer^ patet quod omnis indigens misericordia, est proximus.
Ad aliud, quia quando ratio est eadem in utroque antecedente, non tenet locus a contrariis, sicut sequitur, albumy ergo coloratnm^%\m\\\leT sequitur, niyrum ergo coloralum^ quia quod est praecise ratio oppositionis in contrariis, non est ratio omnis consequentiae, sed solum quando ratio consequentiae oppositioni est opposita, ut supra patet; unde consequentia in contrariis tenet, quando illud quod est ratio consequentiae in alio non sit. Hic autem est communis ratio amicitiae in amico etinimico, quia uterque diligilur propterDeum.
Ad ultimum, dicendum quod inimicus diligendus est non sub illa ratione nocivi, et repugnante naturae, sed quatenus Dei creatura est, et nostro indiget adjutorio, tanquam proximus.
Ad quiotum.
Quaodo ratio est eadem in utroque coQtrario, DOQ teoet locu9 a coDtrariis.
Ad sextum.
/ DISTINCTIO XXXI.
DE DURATIONE GHARITATIS Secundum.
QUyESTIO UNICA. Ulrum sola charitas manet in patria?
Circa dislinctionem trigesimam *' primam qua^ritur: Utrum,^ola cha- If^m^m.^ ritas non evacuatur in patria, sed manef} Quod non, primcB Corinlh. 13. Cum venerit quod perfectum est\ charitas autem haec est imperfecta et ex parte, sicut et actus ejus; ergo, etc.
Item, idern habitus est principium ejusdem actus; igitur si manct idem habitus, erit idem actus hic et ibi, et actus seque perfectus; igitursic aliquis erit beatus in via, et eequalis ejus beatitudo hic et in patria.
Item, quod manebil fides in patria, probo, qua^dam creduntur, qua3 nunquam sciuntur, aut videntur, sicuthistorise de rebus geslis, ut ait Auguslinus lib. 83. qq. qiissst. 48. igitur talium nunquam potest esse cognitio certior quam sit fides; igitur illa in patria non intelliguntur, sedtantum creduntur.
Item, quod mancat spes. Ex eodem dcsiderio et habitu aliquid fenditin fmem cum dislat, et quiescit in eo, cum est prsesens; cum igitur Tertium.
Quartum.
ex habitu spei desideremus bonum divinum, cum est absens, eadem quiescimus in eo per actum tentionis, cum est praesens; igitur eodem habitu spei, et principio speramus et tenemus quod sperabamus; igitur, etc.
Contra, 1. Corinth. 13. Fides, et spes evacuabuntur, charitas nun-- quam excidit.
In patria non nianet fides, nec spes. Ei Hebr. II. et I. Corinth. 13. quia ibi essent frustra, manent tamen iu animabus Purgatorii, juxta communem. Vide Patres ad hoc citatos in Oxon. h!c in Schol. num. 2. non tamen repugnant visio et tentio fidei et spei, habitualiura, ut constat ex raplu Pauli. Quod vero Paulus videril divinam esseniiam, (ut saepius tenet Doctor,) cst communior sententia Patrum, ut oslendi dicto Scholio. Explicat quomodo charitas eadem manet in patria, quia ralio ejus ibi manet cum circumslantiis et perfectionibus, et ideo tripiiciter excedit charitalem viae.
Dico quod omnis ilia virtus evacuabitur, cujus inclinafio ad actum est incompossibilis beatitudini pro statu illo in patria, sic est de fide et spe. Probo: Fidesenim est habitus incHnans ad assentiendum vero complexo, cujus evidentia non apparet, ideo, ut habetur secundum Apostolum ad Rebr. 11. est arqu- ^'^^^ detmentum non apparentium, etc. Et est proprie de vero complexo, ut de objecto, quod respicit intelleclus secundum portionern superiorem, scilicet de Deo. Inclinat autem ad as- 2.
DIST. XXXI. QUiESTJO UNIC.
sentiendum vero complexo de Deo non propter evidentiam, sod propler elficaciam causantis. Sed ibi non inclinabit ad assentiendum alicui de Deo non evidenti, quia de ralione beatitudinis est omnia ibi esse sub evidenlia, ideo, etc. Potest tamen esse fides in patria de aliquibus quae creduntur, sed acquisita, sicut dicil auctoritas Auguslini dist. 85. qiidest. supradicta. Fides ac- Similiter spes, cum sit desiderium U8t*eMe?n ^bseutis, uou cst ibi; unde Rom. 8. pairia. gpf.^ ^q^^ potest esse in patria, spes qu3e videtur, uon estspes. Nam quod quis videty quid sperat? Si autem quod non videtur speramus^ per patientiam expeclamus. o Sed tunc est dubium hic, quae est ratio evacuationis istorum in patria, . aut quse sit incompossibilitas ibi in intellectu, vel in voluntate? Dicunt aliqui quod propter formalem incompossibilitatem eorum in beatitudine, autquianon sunt necessariae, sed superfluse. Si pro primo, tunc alius est habitus gloriae quam visio, etsimiliter alius habitus tentionis, per quem tendit in objectum, quod non video, sicut patet prius in • supra qusestionibus ' de scientia. Cliristi. NoD **t Ouodsi hoc non ponitur quod alius formaiis habitus sit, nou vidctur quod sit in- Bibiiitasin. compossibilitas illarum ad bealitudinem, et dinein; actui enmi visionis non respem!* pugnat habilus spei et fidei, ut patet in Paulo in raptu, neque enim tunc evacuabantur ista, quia post habuiteas; ergo sibi non infuit tunc aliquod incompossibile fidei, neque spei. Si secundo modo, non est pononda in patria ista duplex virtus, quia non est necessaria, quia neque ibi erit inevidentia objecti beatitudinis, scilicet Dei, propler quod ponitur fides hic, neque erit ejus absentia, propter quod spes ponilur aclualiter; ideo enim sunt hic necessaria, quia sunt perfectiones supplenles imperfecliones in nobis, ad habililandum potentiam ad objeclum, qucB non potest semper manere ibi in actu elicilo. Charitas autem non evacuabitur, quia ejus inclinatio manet ad actum, ct quodammodo est ejusdem rationis, posita differentia ex parte objecti charitalisnuncet tunc. Objectaenim modo apprehenduntur in universali a nobis, tunc autein in particulari; similiter modo abstractivo nunc attingitur objectum ejus, tunc nude et intuitive.
Ex his sequitur alia differentia in 4. actu charitatis, quod scilicet actus Diffcreotia .. ioterchariejusnunc est remissior, quam erit tatemviaB tunc,quia quanto objectum diligibile ®^p*^"*-distinctius et prsesentius apprehenditur, tanto actus est perfectior et intensior, sed istud non variat habitum. Probatio, eodem enim habilu quo volo aliquid in se, ut alicui bene esse in se apprehensum abstractive, eodem volo bonum apprehensum nude et intuitive, eteodem quo volo remisse, eodem volo intensive. Unde charitas inclinat ad idem quocumque modo ostensum, et differentia ostensionis non distinguit habitum. Unde quia ad aclum voluntatis perfectum concurrit voluntas, ut una causa partialis, et habitus charitalis, ut sit bonus moraliter et merilorie, ideo manente habitu eeque perfecto potest esse actus perfectior, vel minus perfectus ex alia et alia ratione ostensionis objecli, scilicet ut praesentia3 ejusvel absen- 5.
Objectio.
BespoDBJo.
Spem DOD maaere iD patria dod ratiooe, sed ex Scriptura habetur.
tiae. Manifeslumest enim quod idem habilus aeque perfeclus cum polentia sequaliter se habente in se lanlo perfectius inclinal in bonum aliquod ad quod ordinatur, quanlo dislinctius et sub propria ratione videtur, et similiter quanto ipsum est magis praesens in propria et actuali existentia.
Sed contra, si voluntas, ut appetit summum honeslum per charitatem, possit per eumdem habituni tendere in ipsum, ut praesens, ctut absens abstractive et intuilive, igitur eadem ratione, utappetit summum commodum ex spe, aequaliter ex ratione habitus se habebit ad tale commodum appelendum, ut pra3sens habendo actum lentionis, et ut absens habendo modum imperfectum desiderii sicut et charitas potest habere actum circa bonum justum prsesens et absens.
Dicendum quod non videtur inconveniens ponere hujusmodi unum habitum, sicut et in naluralibuseadem virtute tendit aliquid in terminum naluraliter, et quiescil in eo-Tamen quia Scriptura ponit hunc habitum evacuari, non autem charitatem, idco dicendum quod sicut fides inclinando in assensum respicit inevidens, et ideo estalia ratioobjecti specialis, secundum quam respicit ipsum habitus fidei, ab illa, secundum quain estobjectum visionis, et spes per se respicit summum bonum, utconferendum, vel ut absens, secundum quod est objeclum actus expectationis, et ideo uterque habitus ex se et essentialiter respicit objectum specificatum secundum rationem imperfectam, secundum quam non eritobjectum alicujusactus inpatria. Sed charitas nuncsicut tunc inclinat ad summum bonum amandum in se sub omni ratione, qua estamabile, et ideo istae difTerenticE praesentis et absentis non faciunt diversitatem in charitate secundum se.
Ad rationem primara, quod im- 6. perfeclio accidit charitati secundum Ad argum. se, quia idem habitus non variatus a ^ parte sui est nalus habere actum perfectiorem circa objectum, ut praesens summa prcftsentialitate, quam circa speculariter praesens. Si autem de ratione sua esset, utesset tantum ordinatus perse ad objectum, ut absens, vel sub alia ratione imperfecta, esset habitus essentialiter imperfectus de ratione sua, nec natus esset habere actum circaobjectum sub ratione communiori, sed ex determi" natione ad perfectum et imperfectum. Unde fides, quae est hujusmodi, hic supplet imperfectionem intellectus, quianon potest perfecte intelligere Trinitatem; sed ibi non supplet, quia ibi erit manifesta visio.
Ad aliud, objectum ut cognitum, est causa volitionis, sed est partia- <Jaoi. lis causa, et quando est praesens visum in particulari, perfectius agit quam alias.
Unde licet aequalis sit habitus, non tamen aequalis actus, quia est parlialis causa, et non tota causa actus, scd cum potentia et objecto, quod imperfeclius praesens est hic quam in patria.
Conlra, cum objectum sit idem formaliter, erit et idem actus specie; igitur bealus hic, elc. Respondeo, prima consequentia non valet. Idem enim objectum est respectu actuum diversorum specie et genere.
7.
DIST. XXXI. QUiESTlO UNIC.
Conlra, si. beatitudo est a.charitate, aliquis est beatus hic, imperfecte tamen, quia actus charitatis et dilectionis sunt ejusdem rationis hic et ibi.
Si vero non sit ejusdem rationis, igitur evacuatur, sicut el cognitio abstractiva respectu Dei evacuabitur et visio dabitur; dicitur autem evacuari, quia est alterius rationis. Dico quod non, quia beatitudo non est nisi in tali gradu, quem potest causare objectum cognitum etvisum; et objectum non est natum facere ita intensum actumabsens, sicut quando est praesens.
8 Ad tertium, dicendum quod ali- Adiertium qua suut crcdita, quorum visionul- ^net^fides '^ modo cst dc substantia beatitudinis, nec aliquo modo ad eam perti- quoad aiinens, sicut sunt historicE de rebus '^"Via.^*' gestis, et ipsorum fides potest manere in beatitudine, quia in nuUo derogatstatui illorum, sed nunquam aliter cognoscuntur. Aliqua vero sunt credita et de rebus gestis, quarum cognitio aperta pertinet ad statum beatitudinis, sicut illa quai respiciunt Deum in se, et per illam simpliciter evacuabitur fides, quia derogat statui illi. Alia vero sunt gesta el credita nunc, quorum cognitio aliquo modo respicit beatitudinem, sicut Incarnatio, et Christi Passio, etc, qua^ tunc videbuntur in Verbo.
Ad ultimum patet ex dictis in coipore quaestionis.
Ad quartuiu.
DISTINCTIO XXXII.
DE DILEGTIONE DEI.
UUiESTIO UNICA.
Utrum Deus diligat omnia eequaliter ex charitate?
Alens. I. part, qusest. 31. rnemh. 2. efd. et quspst, 32. per lotum. D. Thom. hic qusest. i. art. 2. et 4. D. Bonavent. art. i. quxst. 2. et 3. Ricbard. art. \. quxst. 2. Durand. qugest. i. Argenl. qvxst. i. art. 4. Gabr. quxst. 2. Pitigian. art. 2.
I^ Circa distinctionem trigesimam Argument. secundam qiiaeritur: UtrumDeusdi' ligat omnia aequaliler ex charitate? Et videtur quod non, quia charitas est habitus fornjaliter perficiens voluntatem; igitur preesupponit voluntatem de se imperfectam. Voluntas autem divina est perfectionis infinitcB, igitur esl sine charilale, et tamen fertur in omne diligibile perfectissime. Secundum. Itcm, uou omnia sunt diligibilia; ergo non omnia «qualiter diligit.
Item, ita opponitur charilati, quia est odium impcrfectum. Deus irascitur peccatoribus, quia punit vindicla, el ilaest appetitus vindiclte; igitur, etc.
Item, qui diligit, diligendo eligit; sed non omnes eligit; ergo, etc.
Item, Deum diligere aliquid, est velle sibi bonum; igitur si aBqualiter diligeret, a^qualiter bonum faceret omnibus, cujus oppositum videmus; igitur.
Tertiunc.
Quartum.
Seztum.
Item, ordinatediligens,diligit om- Quintum. niasecundum quod sunt diligibilia; sed aliqua sunt magis diligibilia quam alia; ergo non a^qualiter diligit omnia.
Contra, aequaliter intelligit omnia; Contra. ergo aequaliter diligit, quia ita perfectaest voluntas, ut intellectus.
Deus diligit omnia, probat, quia est intclUgens et volens, ez Oxon. i. dist. i. quasst. 2. num. 20. quia ietce sunt perfectiones simpliciter, in quibusconsistit Dei beatitudo, ibi. dist. i. quaBst. i. Et sicut onTinia inlelligit, (quia ejus intellectio est infmita), ita diligit omnia diligibilia actu, alioquin esset in polentia ad ea, quod ei repugnat, seddiligit po&sibilia inefficaciter, seu complacenter, et ea quibus tribuit verum essr^ efficaciter, de quo i. dist. 47.
Dicendum est primo, quod Deus 2. diligit omnia. Secundo, quod illa dilectio est amor, et non est proprium alicui personae, sed commune toti Trinitali. Tertio, quod illa dileclio est una respectu omnium diligibilium. Ex hoc etiam sequitur quomodo potest in dilectione Dei esse eequalitas et inaBqualitas.
Ratio primi est, quia Deus est for- oeus om-...•. II-. 1. oiuni amamaliter intelhgens et volens, quia tor. omnis perfeclio simpliciter est formaliter in Deo; sed omnis voluntas, sive potentia, inquantum praecedit actum, est imperfecta; igilur non est in potentia, cui succedit actus simpliciter; nec distans ab actu,vel difl^erens, quia sic esset perfectibilis DIST. XXXII. QUiESTlO UiNlC.
36. quaesi.
1.
Co^oitio Dei DOD eeset iofi- Dita,8iQ0D 86 exteDderet ad omne cogooflcibile.
per aclum; cum igitur habeat summum bonum praesens, habet volilionemsummi boni in actu.
Similiter patet de omni volibili, quia omnis potentia simpliciler perfecta, quae habet aliquid objeclum commune adaequalum, potest in omne illud quod continetur sub communi ratione subjecti, alioquin non essetsimpliciterperfecta. Potest igitur habere actum circa omne bonum diligibile, non autem respectu alicujus diligibilis de novo, et ex tempore, ita quod nunc diligit aliqua, quae prius non diligebat, quia nihil Deo convenit ex tempore, nisi quia importat respectum ad rem, ut in aptuali existentia extra. Amor autem Dei respicit rem, ut est ia esse cognito, quod non dicit aliquod esse cogniti in se, sed tantum in cognoscibilitate Dei,ut ostensum est in primo libro \ Et ideo necessario ab eeterno ordinatur ad esse diligibile, quia licet cognitio vel dilectio cognoscibilis, vel diligibilis, quod est aliud ab essentia divina, nun faciat causaliter ad perfectionem cognitionis divinse vel dilectionis, tamen consequitur de necessitate, ita quod non esset actus summe perfectus, si non extenderet se ad orania alia objecta.
Et sic patet primum, scilicet quod amat omne diligibile ab aeterno, et quod hic respectus diligendi est ad creaturam, secundum quod habet esse extra Deum; unde aeternaliter lapis habet esse extra Deum, quod est esse possibile.
Contra, non est esse possibile, nisi esse dirainutum, et illud esseiion potest esse novum, nisi propter aliquod novura in Deo, et sic Deus mutaretur. Et ideo dico quod potest omnia cognoscere et diligere, non habendo aliquem novum respectum realera ad illud quod est extra ipsura.
Itera, oranis perfectio sirapliciter emc voudicitur de Deo forraaliter; esse voli- pVrSctlo tivura est hujusraodi; ergo, etc. Sed *'°'p"*'^*«''-hoc volitivura est in actu respectu cujuslibet objecti, et hoc ratione voluntatis. Probatio rainoris, sicut enira quae dicuntur de oranibus entibus, ut convertibilia cura ente dicunt perfectionem sirapliciter, illa quae sub disjunctione convertuntur cura ente, etdicunt passionera convertibilera cura ente, illud nierabrura quod est perfectius, dicit perfectionera sirapliciter; tale est volitivura, et non volilivum, intelligibile etnon intelligibile, antequam dicitur infinitum et finitura, quia istasunt comraunia finito et infinilo. Igitur cum non volitivum non sit perfeclio sirapliciter, erit volitivuni perfectio; igitur Deus potest velle orania.
Amor creaturaB noD est proprius Spirilus sancti, sed ei appropriatur, sicuti Verbo esse declaralivum; et nulli personae divjnae esl intrinsecus, aut nrcessarius respectus ad creataras.
Secundo videndura, quod hujus- m modi araor non sit proprius alicui;^|„or non personae, quia hujusraodi amor res- pr-^^^JiJl^cui pectu objecti secundarii non irapor- pe"on«-tat nisi respectum tantum rationis; nullus autera respectus rationis est alicui personae proprius maxime ad extra, secundum e^^e existenlia3 creaturae, quia si esset proprium alicui personae, esset proprium Spiritui sancto, et ita vel Spiritus sanc- 6.
tus non necessario procederet, vel Deusamaret necessario aliquicl aliud a se. Praeterea, respectus non potest esse magis necessarius extremo, quiautrumqueextremum pra^exigit; sed nihil aliud a Deo in quocumque esse est ex se necessarium; ergo nuUus respectus ad quodcumque aliud a Deo in quocumque esse esf necessarius simpliciter; igitur nec intrinsecus alicui divinee personae. Similiter dicendum est de Verbo.
Deciarare i^^quantum cst nolitia declarativa naiii per- creaturse, scilicet declarare formalisonae est propriuiii, ter est commune omni personae sieedVerbo _.,.. ^ appropria- cut aclualis intellectio, quia non tumd. 3...,.,,..
q. 2. tantum pater memuiit, sed intelhgit et vult. Secundum Au^gustinum dec/arare autem formaliter pertinet ad actum intelligentiae, et importat respectum rationis, qui est declarantis ad declaratum, et ille est appropriatus Verbo, quia procedit per inodura notitiae genitae. Est tamen communis tribus, accipiendo formaliter, sed accipiendo principiative potest esse proprius Patri, quia Pater principiative declarat, sicutassimilat. Uno raodo dicitur agens assirailare, alio modo forma, sic importat respectum dupUcem; Primo modo solus Pater declarat Verbo. Dicit enim Verbum relationem originis, et relationem declaralionis formalis, quae appropriatur sibi ex vi productionis sua^, el pro tanto dicitur Verbum notitia declarativa potius, quam aha persona; eteodem modo quo ad aliquid est dicendum de respectu appropriato Spiritui sancto, quoad omnia vohta. Unde nuUus respeclus rahonis est proprius, sed appropriatus tantum.
Item, nuUa perlectio simpUciter potest esse propria aUcui personai, quia secundum Anselmura Monol. 14. Perfeciio simpliciter melior est suo opposito, ita quod nieUus est ipsum non ipso, id est, quocumque incompossibiU sibi. Sed si esset aUquod tale proprium uni personae, esset incompossibile aUeri, et sic non esset in ea perfecUo simpUciter.
Dices, quod Anselmus ibi excipit 7. relaUones, dicens, quia quidquid est objecUo. preeter relativa, aut tale est ut ipsum omnino melius sil quam non ipsum^ auttale ut non ipsum in aliquo melius sit quam ipsum.
Dico quod Anselmus excludit rc- soiuUo. laUones, quia non sunt perfectiones ^drvina* simpliciter. Unde ostendit ibi aperte pe°fec!uS^* quod relaUo non est perfectio sim- "p^^f^™; pliciter, quia secundum eura perfectio sirapliciter est raelius in omni esse; unde si aliquid tale esset proprium uni personse, esset incompossibile alteri. Nec valet dicere aUter, sicut aliqui dicunt, quod dili' gere est proprium Spiritui sancto, non propter istud, sed quia ostendit alfectionera reraotara, qua dicitur diligere creaturara, sicut Filius ex vi productionis habet respectura declarantis ad declaratura; unde Pater dicit Verbo, non autera arte, nec aliquo alio. Unde in Spiritu sancto et in Filio est relatio rationis consequens originera necessario.
Contra hoc est priraa ratio, et g. arguitur secundosic: Quod convenit ex vi producUonis personae propriae, necessario convenit sibi, et per consequens Spiritui sancto necessarius erit araor creaturae; igitur irapossibile est Spiritura sanctura esse, et creaturara non diligi, et ita necessario diligit eara.
DIST. XXXII. QUiESTIO IINIC.
Respectus lleni, iste respectus quem habel ^68106*1*0°° Verbum ad lapidem, quem non ha- "pltr?!.'* bet Pater, nec Spiritus sanctus, si consequitur ex vi productionis, ut proprium, sic erit ad lapidem, ut ost in memoria palerna, aut in intelligentia sua produclum in esse agnito? Si primo modo, ista relalio eril realis, quia relatio originis inter realiler distincta est realis; si autem ponis lapidem in memoria, ut facit ad gignitionem Verbi, Verbum erit lapidis sicut essentiae. Et praeterea cum lapis, per te, ut ibi est in esse intelligibili distinctus ab essenlia divina, non sit formaliter infinilus, ut in memoria, essentia non includit ipsum per identitatem. Si etiam exprimitur virtute produclionis realis, consequitur realem originationem respectus fundatus super lapidem, ut expressus et fundatus super lapidem in memoria, et sic simul cum essentia in memoria esset ratio exprimendi Verbum, quia Verbum producitur de his quae sunt in memoria Patris. 9. Ilem, posito, per impossibile, quod solum esset lapis in memoria paterna, et non extra, sicut aliquando est in mea, si Pater exprimeret actualem notitiam ejus, vere esset cognitio, et vere Verbum lapidis.
Item, tunc intellectus paternus vilesceret, quia lapis esset ratio movendi intellectum divinum ad exprimendum Verbum, inquantum est ejus, et sic infinitum. Nihilominus hoc sequitur, si omnia simul exprimat de memoria sua, inquantum distinctis respectibus ex natura productionis respicerent memoriam, ut eam consequentia in meintelligibili distincto, et sic essent tot verba quot respeclus, el esset notitia cujuslibet expressa; ideo dicendum quod nec in Verbo, nec amore notionali, qui cst Spirilus sanctus, est ponere aliquem respeclum proprium. Qualiter aulem Verbo videt Paler, et non arle, vide dist. 32. qusesi, l. primi Oxoniensis, SCUOLIUM iir.
In Deo est iinus actus dilectionis omnium ex parlfi sua aequalis, sed inaequalis respectu objectorum, super quae transit, vel volitorum ipsis, vcl quod ordineni volendi. Prinio vult Deus se. Secundu, propinquioru sibi, ncmpe eleclos. Tertio, bona gratiae ad finenn eleclorum necessaria. Qiiarto, reliqua omiiia sensibilia, de quibus vide Doct. supra dist. 19. nt i. d.
Ex his patet tertiuni, quod est jq propositum, quod in Deo est unus actusdiligendi omnia, quiaestunum objectum, quod est ratio diligibilitatis sui, et ratio diligendi omnia quocumque modo diligibilia sunt. Est tamen unum objectum primum et necessarium, aliud contingens, quod nullo modo causat actum distinctum ab actu perfectissimo et primo. Nam si unum intelligeret, vel vellet actu uno, et aliud alio, respiciendo ea sicut objecla principalia, sic vilesceret ejus intellectus, quia tunc actus ejus ab extrinseco aliquo essentialiter perficeretur.
Ex quo quarto concluditur, quod iste actus elicitus est ex charitate, scilicet habitu uno. Sicutenim ratio potentiae non dicit imperfectionem formaliter, nec ratio aclus, ut dependet a potentia, dicit imperfectionem, sic licet potentia plus posset cum habitu quam per se, et sic faciliori modo dicit imperfectionem in NoD est iDaequalitae dilectioDis ex parte Dei iD se.
Primum volitum ad extra gloria electorum.
Post spiritualia, volitus eet muoduB cum eeosibilibus.
potenlia, tamen esse idem habitui realiter non est imperfectionis. Sic habitus charitalis est formaliter charitas, et tunc iste actus unus est ab illo habitu uno, et uno objecto, qui Deus est.
Ex quibus quinto patet non esse inflequalitatem ex parte dilectionis SU8B, ut consideratur in se, vel in ordine ad suum principium, sed tantum ut in ordine ad volita, super qua3 transit, non tantum quia illa volita sunt, vel inaequalia bonasunt eis volita, sed etiam secundum quemdam ordinem transit super illa. Vult enim Deus ex charitate primo bene esse sibi, tanquam fini omnium; secundo, vult alium velle sibi bonum esse. In isto instanti potest poni praedestinatio. Ex eodem enim habitu potest velle mihi omnia necessaria ad diligendum se, et ex consequenti illaefficere in me. Nam post volitionem finis, primum immediatissime volitum videtur illud quod propinquissime ad finem ordinatur in omni rationabili voluntate, et ideo illud per quod ad finem devenitur immediatius; et tertio omnia quocumque modo ad haec necessaria, et sic posl prcedestincClionem.
Deinde est collatio gratise et aliorum supernaturalium, quibus immediale attingimus finem, et postea isle mundus sensibilis, et alia visibilia, quae sunl propler hominem, sicut propter illud, quod prius et immediatius esl volitum in ordine ad communem finem omnium, et sicut illud quod propinquius fini ultimo dicitur finis ejus, quod remotius ab eo. In omnibus tamen his gradibus, unus est actus, qui est diligere omnia ineequaliter, non Deo.
dam.
absolute, sed ut transit in objecta; non quidem aequaliter, sed secundum quod aliqua immediatius ordinantur ad finem, ideo non aequaliter diligit onuiia, loquendo de actu, ut transit in objecla, quia non transit in omniaobjecta uniformiter, quia primo vult se, secundo vult velle se, et tertio vult omnia homini necessaria ad hoc volendum.
Ad primum, patet quod habitus 12. aliquid dicit perfectionis, scilicet ^^ ^''e"™- hrmilor et facililer, et sic potest Ouomodo ,.,.,. i' ' pooenda poni charitas in voluntate divma charius in non tanquam distans ab actu ad quem ordinatur, vcl a potentia, in qua fundatur; quodlibet enim eorum, cum sit formaliter infinitum, includit aliud per idenlitatem.
Ad aliud, dicendum quod etsi non Ad gecuDomnia sint diligibilia ex charitate et amore concupiscentiae, qua quis vult sibi et alleri illa bona, tamen sunt ex charitate diligendadilectione conveniente eis.
Ad tertium, figurativus sermo est: Deus irascitury sed tamen ira est in volunlate, et potest esse in nobis ordinatus actus voluntatis propter veram parvipensionem, est tamen appetitus vindictae, quae figura est Metonymia. Tamen ira non estnisi appetitus sensibilis, quia non est nisi accensio sanguinis circa cor, ideo tanlum appetit vindictam illi qui vere eum vilipendebat, unde velle punire est irasci; amor autem excluditodium. Unde si Deus odiret aliquem, annihilaret ipsum; sed Deus, cui irascitur, vult esse, cum vult punire illam parvipensionem, tamen naturam diligit illorum, quibus irascitur, quia si odiret eos,statim non essent.
Ad tertiom.
DIST. XXXII. QU/ESTIO UNIC. 509 Ad quar- Ad aliud, eligere Dei est praBac- se unus, tamen respicit extrinseca quiDtum. ccptarc isloK illis, ct prflBacceptatio quee sunt inaequalia.
est supposito gradu omniuni. Unde Ad aliud, non omnia aequaliter, id eligere istum, est praeacceptare is- est, non ad aequalia diligit, tamen ex tum ad aliquod bonum supernatu- aequali affeclu potest majus et mirale, et sic Deus non diligit omnia nusbonum diligi; haec potest homo, aequaiiter, sed ad bonum sibi com- cum hoctamen, quod Deus ex aequapetens. Unde non sequitur, aequali- li actu diligit, non tamen aequaliter ter diligit, ergo aequaliter bene bene facit, quia diligibile est extrinfacit, quia licet actus diligendi sit in secum.
DISTINGTIO XXXIII.
DE VIRTDTIBUS MORALIBUS.
Ulrum viriules morales sint in voluntate?
Alens. 3. p, q, 29. m. i. arl. 4. ef qusest, 78. m. 3. D. Thom. i. 2. quxst. 56. art, 4. el 5. et hic qusest.2. art. 4. D. Honavent. ar/. i. quxst, 3. Ricbard. ar/. i. qusest, i. Diirand. quaest. i. Gabr. 7ua?5/. i. Major. d. 36. quxst. i, et 2. Alm. hic et 3. irrtd. mor. cap. 6. Vasq. i. 2. dwp. 87. qui omnes tenent cura Scoto contra D. Thom. Vide Riidam 3. tom. controver, 15. art. I.
1. Circa distinclionem trigesimam Argument. lerliam quflerilur: Utrum virtutes pnmum. ^ morales sint in voluntatey ut in subjectol Quod non, per Philosophum primo Ethicorum, cap. ult. qui dicit intellectuales virtules esse in parte rationali animae, morales in irrationali. Ubi dicit Commentator quod in eo quod est medium inter phantasticam et rationalem, debent poni virtutes; hujusmodi non est voluntas, sed appetitus sensitivus; igitur, 3tc.
Item, 3. Ethicorum^ cap. 9. ponit Philosophus prudentiam, fortitudinem et temperantiam in appetitu sensitivo, quae sunt pra^cipua? de decem virtutibus moralibus; si ergo voluntas esset proprium subjectum moralium, hoc non esset verum, quia voluntas perfectibilis est nobibiliori perfectione sibi propria.
Item, 1. Politic. cap. 3. dicit Secundum.
Tertium.
quod anima dominatur appetitui inferiori principatu polilico,vel civili; sed dominatur corpori principatu despotico, vel dominativo, latine loquendo. Sumilur ex hoc quod appetilus ille potest moveri conlra imperium rationis; ergo ut faciliter et delectabiliter secundum dictam rationem recte faciat, necesse esl ponere in eo habitus, vel virtutes, quibus faciliter obediat rationi, el voluntas illo sicut instrumento utatur.
Item, temperantia et fortitudo Quartum. perficiunt irascibilem et concupiscibilem, sicut patet ex actibus eorum; ista non sunt in voluntate, sed in appelitu sensitivo, quia istae conditiones accidentales objecti, quas respiciunt, scilicet bonum arduum et delectabile, per se non distinguunl objectum ejus; igitur nec potentiasin voiunlate; sed in sensitivo sunt distincta propter organa.
Item, virtutes Theologicae viden- Qu»ai«m. tur sufficienter perficere illam partem animce, qua definimus, quia una est circa bonurn, alia circa verum; igitur, etc.
Dices, verum est circa verum 2. primum, et bonum ultimum, circa quod perficitur circa principium, et circa conclusionem; igitur virtutes, quae sufficiunt ad perficiendum intellectum et voluntatem circa pi;imum bonum etprimum verum, non sufficient respectu aliorum.
DIST. XXXIll. QU.^5STrO UNIC.
Adoppo- Contra 2. Elhicorum, cap. 6. Virtus est habitus electivus\ eleclio autem est appetitus consiliativus, aut consilium; appetitivus saltem est appetitivus cum ratione; igitur praesupponit rationem; igiturest voluntatis.
Item, virtutes sunt maxima bona, secundum Aristotelem primo Rhetor. cap. 9. Similiter est bonum honestum et decretum contra bonum utile et delectabiie, et ideo maxima bona secundum Aristotelem sunt secundum id in quo excedit homo brutum, quia tendit in honestum, ut distinguitur a brutis, sicut arguit Philosophus 1. Ethi" corum, cap. 1. homo cum sit felix, felicilas est in eo quo distinguitur ab aliis.
Item,bonum hujusmodiestlaudabile; igilur est in potestate nostra; ergo in voluntate.
Item, primo Polilic. cap. ult. dicit Philosophus quod necesse est in principanle ponere virtutem, ut in bono principe, sicut in subjecto, ut recle subjiciatur; et hoc applicat ad partem superiorem et inferiorem in aniina nostra.
Sentenlla D. Thomffi, virtutes moralea nullo modo esse in volunlate, suadetur sex ralionibus. Hefutalur primoexPbilosopho oslendendo baLC esse contra menlero ejus; ex Augustino variis!ocis. Ducilur prima ratio D. TliomaB ad oppositum, late ostendendo quod voluntas non determinatur necessario ad bonum, sed cum difficultatibus, egere virtute, ut recte del3rn)inetur.
3. Dicitur quod sunt tanlum in ap- Opio. p. petitu scnsitivo, et quod nusquam iib. 3.*d. ponit Philosophus ^s in voluntate, qVi.^' ubi loquitur de virtutibus aliis a justitia et subjectis earum; nulla iEgid. quomoralis est in voluntate, sed tantum vide^D. * justitiaS. Ethicorum, cap. 1. Patet q.5o!°art* ex definitione. Primaratio Item, virlus est habitus determi- ^' Thom». natae potentiae respectu operationis, et ideo in potentia, quae de se determinatur ad aliquid, non ponitur habitus. Voluntas de se est delerminataad bonum, quia omnispotentia determinatur ad objectum suum., Primum igitur bonum simpliciter est ejus objectum; ergo prius determinalur de se ad objeclum simpliciter. Quamvis autem non potest tendere in bonum, ut nunc, tamen si intellectus ostendit sibi bonum simpliciter, de se determinatur ad illud, ideo si est prudentia in intellectu, de se determinatur voluntas ad bonum simpliciter, quantum est ex parte sui; igitur voluntas de se determinata est a ratione oslendente.
Item, ex libertate ejus, ut voluntas 4. est, non requiritur in eo virtns aut Secunda. habitus ad determinandum, sicut nec in delerminato ex se. Nani in naturali agente non est virtus, quia in actu primo est actus secundus determinate, et agens liberum exse determinatur ad actionem suam, sicut agens naturale ad suam.
Item, hoc idem probo sic: Licet Tertia. quando sunt duae causee agentes partiales, non sitinconveniens quod oppositis modis in una sit naturalitas, et in alia liberlas ad eumdem actum, tamen idem agens non agit oppositis modis in eadem aclione; sed volunlas, ul libera, si ageret ex inclinatione virtutis, ageret per modum natura3 secundum Aristotelem; requiritur ergo, etc.
Quarla.
QuiDta.
5.
Impugoatur opioio D.Tbomse.
Morales in Yoluatate secuDdum Philosophum.
Item, ubi passiones sunt, ibi moderaliva passionum, cujusmodi sunt virtutes, debent poni; sed passiones sunt in appetitu sensitivo; igitur, etc.
Item, ubi extrema, ibi medium, passiones sunt extrema, virtutes autem in medio. Simililer adducitur illud i.Politic. cap. 9.de dominativo principatu et civili.
Oppositum dicit Aristoteles in fine primi Ethicorum, ubi rationali attribuit virtutes morales, per quod intelligitur appetitus intellectivus, quia per irrationalem intelligit voluntatem, quae non est essentialiter intellectus, qua taraen est bonus, ut homo.
Probatio: In primo Ethicorum Philosophus quaerens de subjecto virtutum separat vegetativam et sensitivam, quee communia sunt nobis et brutis; et dicit quod operativa rationem habentis distinguitur in rationale proprie, et in aliquid bene obedibiie rationi, vel persuasibile a ratione; igitur ultra brutum est in homine aliquo modo irrationabile, id est, non habens rationem, persuasibile tamen a ratione; sed persuasibile a ratione est voluntas.