Item, si voluntas non continetur sub altero istorum, voluntas non est subjectum alicujus virlutis, quod est contra eum, quia justilia est in voluntate. Unde de rationali aequivocatur, quia primo et per se, dicitur rationale, ut mens, prout includit omnia, quibus differimus a brutis, aliter nullo modo per se, sed per participationem, inquantum persuasibilis, a ralione tamen, nec est ratio in se, ncc ralionem includens, ut partem sui; et iste appetitus sensibilis dicilur rationalis, non autem per essentiam, sed per parlicipationem. Et dividitur contra mere naturale, quia nec habet ralionem, nec est natum obedire rationi, sicut aliquando accipitur irrationale p.ro omni eo quod non est rationale de se; et sic potest dici obedibile, aliquando pro appetitu sensitivo, aliquando pro mere naturali.
Ad idem sunt auctoritates Philo- 6. sophi i. Politic. cap. 1. Sicut subditi habenl virtutem convenientem sibi in obediendo, sic principes habent virtutem convenientem sibiinprincipando, et ista virtus est principalior-y item, 9. Metaphysicae, cap. ult. Sunt etiam et auctoritates Augustini, una de Morib. Eccles. 15. altera 1. de Civitate Dei, 15. Virtules sunt quidam amores boni honesti, hujusmodi est amor voluntatis. Item epistola 15. ad Marcellin. Item lib. 83. qq. q. 4. dicit, alia esse maxima bona, ut quibus non convenit male uti, utsunt virtutes. Item lib. Soliloq. Perfectavirtus esl animi ratioperveniens ad finem.
Item, Magister negat actus, qui Reiorquei sunt in patria, esse potentiarum sen- "'^'^riora.*^ sitivarum, et adducit ad propositum auctoritatem Augustini.
Item, per ista eadem media contrariae sententiae potest argui oppositum. Nam omnis potentia de se terminata ad rationem, et potens non recte agere, necessario, ut recte agat, sive ut determinetur ad recte agendum, indiget aliquo habilu; voluntas est hujusmodi, alioquin esset de natura sua impeccabilis. ' » Dices quo osteriso sibi aliquo bono voiunus, circa nnem ultimum, vel etiamju- ferent DIST. XXXIII. QU/ESTIO UNIC.
virfute. dicato a ratione, non potest voluntas errare.
Dico quod hoc est falsum, quia hoc posito, scilicet quod sit aliquid judicatum a ratione, non exinde necessario determinalur ad volendum illud, nam si sic, necessario procederet aliquis error, vel obnubilatio rationis. Sed non potest voluntas appetere nisi secundum judicium rationis, et tunc oporteret eam ad judicatum sic inclinari, et per consequens defectus ejus esset a ratione definita taliter, et sic ess'et CcBcitas in Adam, et in Angelis ante peccalum primum.
fj Praeterea, habitus non ponitur ad Habiius detcrminandum potentiara, nec pro- ^fa°c'imep'^'^ P*^^ substantiam actus, quia sine «t ^«Jecia- habitu potest haberi, quia est agenageDduiD. dojusta sit aliquis justus 6. Elhicorum, sed ad eam facilitandam et habilitandam, ut delectabiliter operetur.
Dico ergo quod voluntas, ut determinata, eligit recte secundum rectum judicium prudentiae, cum Contra, Augustinus super illud Psalm. 7. Scrutans corda, dicit quod bona delectatio tantum est in voluntate. Nec valet aliter dicere, quod sic moveri est delectabile, quia ratio diclat esse conveniens sibi pro nunc, quia si sic convenit aliquem habentem habitum vitiosum esse virtuosum, quia delectabililer agit aclum habitus virtuosi, et quia potest per doctrinam reduci ad bonum; igitur statim concludit sibi per rationem de bono opposito eliciendo actus contrarios habitui priori, qui non totaliter est ablatus, quoad facilitatem et delectationem in opere, neque primus aut secundus actus bonus esset statim deleclabiliter et faciliter elicitus, quia contrarium est verum, nam adhuc viliosus esset magis delectabilis et facilis. Cum igitur virtus sit habitus electivus secundum rationem rectam expropria ratione, ut patet 2. Ethic, cap. 6. et hoc ad faciliter et delectabiliter operandum, convenit ei ex hoc, quod habitus non statim a^que faciliter et delecla- poterit generari in voluntate ex acbiliter eligat, non est determinata ex se ad faciliter et delectabiliter eligendum actum suum, alioquin si ratio ostenderet oppositum, statim aeque faceret faciliter et delcctatibus secundum rectam rationem frequentatis.
Item, licet ratio in primo actu delerminetur ad delerminandum, soUicitando in agibilibus, ita quod biliter eligere, et sic eeque delecta- magis necessario et determinate tenbiliter utrumque oppositum faceret secundum solam ostensionem rationis; sed hoc est falsum; igitur saltem ut voluntas delectabiliter moveatnr in objectum suum, eligendo actum suum, oportet ponere hujusmodi virlutes in voluntate.
Dices quod nunc delectabiliter movetur in objectum bonum, sed illa motio est in appetitu sensilivo. ToM. xxni dit ex ratione ad debite agendum, ut isli ponunt, tamen ex actibus sic sollicitando frequenlatis generatur habitus scientise operativae sine prudentia; ergo eadem ratione voluntns non absolute determinata, ut ponunt eam ex judicio rationis, cum non sit summe determinata ad unam partem, quia tunc non esset libera, nec est magis determinata Virtutis quuodo 8it Decessitas.
Klcctio ac lU3 voluntatifl.
sequcDS delioeralioDeoi.
BoDum simpliciter, dupliciler sumilur.
quani intellectus ad dictandum; ergo potest ex frequentia actuurn suorum aliquem habitum sibi generare.
Itcm, ex Philosopho patet quod proprius actus, ad quem ordinatur virtus, est electio. Habitus definilur per actus proprios, et virtus dicitur hobitus electivus, ex 2. Elhic. cap. 2. Electio autem est actus voluntatis, quia esl actus ipsius appetitus consequensdeliberalionem, quae esl voluntas; igitur virtus est in voluntate, in qua est actus ejus, quae est electio. Nam de bono simpUciter, ad quod delerminalur voluntas, (jequivocat argumentum contrarium, quia bonum simpliciter, vel accipilur ut distinguilur contra bonum apparens, et sic non est voluntas determinata ad bonum simpliciter pro statu viee, quia sic esset naturaliter confirmala in bono.
Si primum objectum ejus adajqualum esset bonum verum, sic non posset se extendere ad bonum apparens, quia nulla potentia polest se extendere ultra objectum commune sibi adeequatum.
AUo modo accipilur bonum simpliciter, ut dislinguitur contra bonum ut nunc, sive singulariler, et sic bene est voluntas ad bonum simpliciter determinala, quia respicit bonum in universali, sicut vis apprehensiva verum in universali. Et quia primo modo volunlasuon determinate respicit bonum simpliciter, quod est secundum rectam rationem, ideo necessario indiget aliquo determinante intra se, quia ralio, ut ostcnsum est, non sufficienter determinat, nec causal aliquas perfectas conditiones in actu voluntatis, quse possent sibi inesse, habitu virtutis non inexistente.
Duciiursecunda ratio D. Thomae ad oppositum, ideo enim egel voluntaa viriute, ut recie 86 determinet, quia libera est ad recte, vel non recto se delerminandum, el causae naturales, quia carent hac libertate, virtute non egent. Terlia ratio ejus 8i valel, concludit, nec charitatem, nec spem ponendas esse in voluntale, quia omnis habitus inclinat per modum natur«, lamen earum aclus erunl liberi ralione causflB principalis, si est libera. Quarta etiam ralio est ad oppositum, quia in voluntale sunt pa^siones, el ipsa convenientius moderatur passiones appetitus, quod optime explicatur.
Simililer autem ex medio alterius *^- rationis magis concludit oppositum, 2. u^^h^ nam quia voluntas habet actum et Ag^^Dadeterminalionem actus in poteslate ^^'^^\^t sua, ideo potest se libere determi- ^UJ^^^^^^' nare ad bonum, vel ad malum, racte vel non recte. Ideo indiget virtute inclinante, ut recte determinetur; sed non sic est determinatum agens naturale, quod sic est determinatum ex se ad unum, quod non potest se determinare ad opposilum; et ideo licet determinetur ex se formaliter per formam naturaliter inclinantem ad unum, tamen aliunde determinatur effective, scilicet ab imprimente sibi actum primum, ex quo naturaliter sequitur actus secundus, et nullo modo oppositum ejus per se.
Sed voluntas ex se determinatur effective, ut ipsa est actus primus ad actum secundum indifferenter se habens ad hoc, vel oppositum, et ideo ut determinate inclinetur recle, oportet ut per exercilium actus acquirat majorem inclinationem ad unam partem, quod est habere habitum.
DlSr. XXXIII. QUiESTIO UNIC.
Ad lerliuin. Habitusiaclioat per modainDaturs.
Ad libertatem actusBufficit libertas causffi priucipalis.
Ad quarturo.
Passiooes BUDt io vo- Inotale et quomodo?
Alia ratio qua> terlio adducilur, concludit quod non esset ponenda justitia in volunlate, vel habitus charitatis, vel aliquis habitus, quia quilibet habitus, quantum est de se, inclinat per inodum natura^, el charitas per modum naturee suae ad aclum supernaturalem inclinat naturaliter, sicut habitus acquisilus ad actum sibi proportionatum, quoniam habitus non est liber, sed tantum voluntas''; habitus enim ita inclinat per modum naturse potentiam in objectum, sicut gravilas ipsum grave deorsum.
Ideo dicendum ad lertium, quod non valet, quia quandocumque ad actum unum concurrunt duae causee proportionatae partiabiles, si causa principalis sit libera, in cujus potestate est actio alterius, tunc quantumcumque naturaliter causat minus principalis, quantum est ex parte sui, nihilominus actio est libera, quia primo ad libertatem, qua3 est ad agere et non agere, requiritur determinatio principalis causcB, licet non quoad inclinationem naturalem, quae est ad unam partem, quam conditionem habet ex nalura sua, et ideo ad illam partem habilitat potentiam. Licet enim visus, quanlum est de natura sua, inclinetur ad actum videndi tantum, quia hoc facit ex imperio voluntatis, ideo non videre est liberum; quanto igitur magis actio, in quam inclinat naturaliter ille habitus, qui est in illa potentia libera, erit libera.
Quod ulterius dicunt, scilicetquod habitus est ad moderandum passiones, qua3 non sunt in voluntate. dicendum quod hoc est falsum, quia gaudero et Iristari, quae sunt passiones, in voluntate inveniuntur, quia secundum Augustinum 14. de Trinit. cap. 5. et 6. Pdssiones sunl in voluntate, ut gaudere, et tristari et timere; imo naturale est voluntati delectari v^el tristari, licet passiones ejus non sint cum alteratione corporali, utsuntin appetitu sensitivo, el ideo non possunt passiones ejus faciliter discerni.
Unde voluntas prona est ad condelectandum appetilui sensitivo. Aliter enim peccatum veniale non esset ex molu surreplilio primi motus, qui pra3veniunt deliberationem rationis, quae sunt venialiapeccata in voluntate, quia delectationes subit<'B causantur immediate ex passionibus consimilibus in appelitu inferiori; ideo ex opposito magis posset argui quod in ea essent ponendae virtutes, ex quo potest habere passiones inordinatas.
Item, virtutes inclinant in contra- 13. rium ejus, ad quod inclinant delec- ^jferativa" tabiliter passiones. Si igitur videlur paMionuin :. ^ poDeodaiQ rationabiliter virtutes posse poni in voiuDtate. subjecto passionum, ita quod habensactum circa illas moderandas, cum insint, quia actio virtutis est delectabilis ex hoc quod est virluosior, et aclio respectu objecti est tristabilis; impossibile est autem quod eadem potentia habeat simul delectationem contrariam, quae est ex actu virtutis, moderando vel impediendo, quia tunc delectaretur et tristaretur, quia necessario alterum contristatur.
Et ideo rationabile est quod virtus cohibens deleclabiliter passiones delectationum inordinatarum insensu, ponatur, in alia potenlia, cujus est delectari in bono, ratione cujus substal imperio ejus appelitus sensitivus.
Si auleni debeant praeveniri hujusmodi passiones, ul non insint, et non imprimant objecla, quae nata sunt imprimere hujusmodi passiones inordinatas, magis potest haec voluntas quam appelitiva tantum circa delectabile pra^sens, quod apprehendit voluntas absens secundum rectam ralionem, ut quid fugiendum.
Unde necesse est virtulem esse in mente, non in eo in quo est passio; sed voluntas regulat passiones; et ideo in voluntate ponenda^ sunt virtutes morales.
Et ideo dicilur quod habitus virtutis secundum apprehensionem rectam videtur immediate poni in appetitiva voluntatis, quia immediatius eam respicit, licet ex eo ipso possit alia impressio voluntatis quodammodo mediate derelinqui in appetitu sensitivo, scilicet mediante recta inclinatione habituali in appetitu inlelleclivo, ex frequenter bene eligere derelicta.
Confirmatur, quia prius naluraliter potest voluntas, cum sit proprius appetitus intelleclivus, eligere secundum dictamen rationis recte aliquam cognitionem in agibilibus, utputa fornicalionem in universali fugiendam, qua faciet appelitum sensitivum appetere conformiler rectffi, qui non est proprius appetitus intelleclus, et ex Irequenti sic eligere secundum reclam rationem in se causare habitum faciliter eliciendi recte circa tales passiones, quae insunt sibi, vel quaR possunt inesse alleri, ita quod potest in se generare habitum recte eliciendi circa omnes passiones tales, ita ut Acqmn cum potentia consideret in particu- viriutes lari delectabiliter, eligeret in parti- amequam culari secundum reclam rationem, sioDes. ita quod sufficit habere passiones apprehensas et cognitas et hujusmodi habitus erit electivus, licet non respiciat immediate actualiter, et in particulari, et inexistenter. Aliter enim non esset virtuosus, nisi habens prius passiones in actu; nec fortis secundum virtutem, nisi fuit aggressus; nec liberalis nisi habens pecunias; nec temperalus, nisi prius habens passiones inordinatas. Et ideo sufficit quod objectum sit apprehensum inlellectu vel imaginatione, ad hoc quod volunlas se habeat inclinando secundum virtutem.
SGHOLIUM in.
SGHOLIUM in.
Ad primam iDstantiam, dod pulat improbabile quod in Angelis essent virtutes moraIc3, si in puris naluralibus creali essent, quia possent babere plures electiones de recte agibili in alio. Iia Major btc quaest. 6. Salas i. 2. Iract. 12. d. 2. seci. 5. Verius lamen est opposilum, quia non babent difficuUatem in recte eligendo, eicut noslra?oIuntas ob conjunctionem ad appeiitum. Hoc secundum esl magis secundum mentem Doct. in Oxon. hlc et 2. dist. 3. quaesf. 10. num. 18. Vide Scholium in Oxon. hlc num.
Item, arguitur contra conclusionem: Ibi ponenda est virtus, quae semper est perfectio hominis, ut homo, in quo ponenda est pro omni statu; sed hujusmodi non est appetilus sensitivus, quia in statu innocenlicB non fuit necessaria virtus in ea, quia fuit obediens rationi, ad quod sufficiebat justitia originalis; ergo voluntas erit objectum, in quo virtus pro omni statu est ponenda.
Argnitur cootra D. Thom. Tirtutes morales inappetttu sen- SiVivo DOD esse po- Deodas.
Vide Heor.
quodl. 6.q. if.
DIST. XXXIII. QUtESTIO UNIC.
Objectio prima.
Aq siot in Aogelis?
Secunda.
Responsio lo Deo non suot TJrtules morales.
Sed contra hoc arguitur: Nam" si electio voluntatis, ubi consequitur dictamen rationis rectae, possit per hoc aggenerare habitum virtutis moralis ad deleclabililer eligere rectum circa passiones hujusmodi, ergo possel Angelus in se aggenerare virtutes morales, et frequenter bene eligere circa passiones, cum voluntas ejus potest conformiter eligere rationi rectae, circumscripto appetitu sensitivo. Quia si hoc potest voluntas in nobis, ut praeest appetitui sensitivo, et hoc tam circa passiones, tam suas quam alterius, igitur accidit voluntati quod conjungitur appetilui sensitivo et passionibus, inquantum est subjectum virtutis moralis.
Item, tunc qui non haberet passiones, posset in se generare virtutes morales, et ego possem generare virtutem in me ex passionibus tuis.
Ad primum dicitur, quod conclusio est vera. Et similiter ad secundum, quod passio alterius imprimere potest delectationem, et intellectus potest ostendere voluntati, et ita potest habere actum circa illam delectationem, sicut in seipsa, quia potest eligere opposilum bonum, et sic reprimere passionem sic ostensarn; undepassiones sunt in voluntate, sicut objecta ostensa ab intellectu.
Contra, in Deo non sunt virtutes morales, quia non habet passiones domandas.
Dico quod eo modo quo virtutes sunt necessarise propter passiones edomandas, non sunt in Deo, nec in Angelis, sunt lamen in eis virtutes morales modo supradicto.
Posset dici aliter ad istam rationem, si non placeat hoc tenere, quod quia virtus est circa bonum et difficile, difficultas autem rccte eliciendi secundum rationem provcnit ex partP appetitus serisitivi, cujus passionibus aliquo modo [condelectatur volunlas naturaliter, et ideo est difficultas in eliciendo^ contrarium secundum rectam rationem. Sic autem non est in Angelo, qui non est passionatus, et ideo virtutes tales non ponuntur nisi in voluntate, ut habet conjunctionem ad appetitumsensitivum, saltem quando generatur.
Posset autem aliter dici, quod po- 17. testdistingui volitio duplex, scilicet volitio efficax, qua quis vult finaliter exequi in effectum id quod vult. Alio modo sumitur volitio remissa, vel simpliciter, quomodo potest etiam aliquis velle illud, quod sibi est impossibile, quia afficitur ad hoc, licet hoc videat esse impossibile sibi. Hoc enim modo aliquis potest velle aliquid, quod est impossibile in se, ut consequatur, Hcet hoc videat esse impossibile sibi. Isto modo forte appetiit Angelus inordinate beatitudinem, non quia prius crederet se posse sine gratia illud consequi, quia sic esset error ante peccatum.
Sed forte absolute volendo immoderate appetiit, sicut dictum est in secundo libro \ Et primum islorum * oist. 6.q. dicitura Philosopho esse elifjere, se- hMmposcundum velle, prout dicil quod vo- ei^ectSo"' luntas est impossibilium, electio ^^^- autem non.
Isto modo primo Philosophus dicit quod virtus moralis est habitus electivus secundum voluntatem effi- LIBRT III.
Virtutes esse in yo' luotate.
Pro inDoceniise statu iodiguitvoluDtas virtute.
cacem,in cujus polestate est sequi moderalionein passionum. Non autem secundum voluntatem simplicem ejus, qui potest velle passiones moderandas, non autem exequi, et sic virtus non est habitus electivus nisi voluntatis, in cujuspotestate est secundum imperium ejus ipsas moderari.
Adargumenta pro alia opinione patet responsio in objectis contra ea.
SGDOLIUM IV.
Resolutio, virlutes niorales potius ponendas esse in voluniate, quam in appelitu sensilivo, quia in omni slatu voluntas eis indiget, appclitus noD iudiguit in statu innocentioe. Lale refutat dislinclioncm Uenrici de voluntate, qua natura, libera et dcliberativu^ quia duo posteriora ncn difTerunt, et voluotas, qua naiura, nullum actum hubet, de quo supra dist. 15.
Secundum hoc igitur dici potest, quod ex quo virtutes morales sunt perfecliones perficientes hominem secundumquod homo, idest, secundum quod est nalus secundum rationem agere, oporlet quod ponantur maxime in illa parte, in qua fuerunt necesse homini pro omni statu, quia talia maxime videulur pertinere ad perfeclionem hominis, inquantum homo.
Sed appetilui sensitivo non fuerunt necessariae virtules secundum istos in statu innocentia), quia tunc fuit perfecta obedientia ejus ad partem supeiiorem, sive ad ralionem rectam sine rebellione. Sed voluntati etiam pro tunc fuit virtus necessaria, propter summam libertatem ejus respectu electionis boni et mali, quia Deus reliquil hominem in manu consilii sui, ut dicitur i?i Eccles. cap. 15. et sic relinquit nunc, et ideo pro omni statu indiguit voluntas hujusmodi virtutibus.
Item, hoc tenendo, ut videatur 19. quomodo virtus ponenda est in voluntate, dicitur quod voluntas potest considcrari Iripliciler, scilicet, ut natura, vel utlibera, vel ul deliberativa. Primo modo non fuerunt in ea virtutes, quia ut sic non deficit, cumsit determinata ad unum, ut in bonum simpliciter, quod est finis, vel in aliquid, inquantum relucet bonuni ipsius finis, vel in aliquid ut evidenter conclusum ex voiuntas bono simpliciter. Ul autem voluntas ^^aUquor est deliberativa ostenso aliquo bo- ^"|p{,'^^*^ no, primo impellit cognitivam ad perscrutandum de circumstanliis an sit prosequendum vel fugiendum? etpropter hoc dicitur actus voluntatis deliberatio rationis, ac consiliatio, non quia deliberatio sit aclus voluntatis, sed intellectus, sed quia consequitur in voluntate actus, qui est delectatio, quae est cum deliberatione et consilio, et quia voluntas sic acceptaeliam data sententia rationis potest stare in sua determinatione, et eliciendo perfecte contrarium ejus, quod eliciendum sentit ratio, ut determinale assentiat indicato a ratione recta, necessario indigei habitu, ut determinetur. Nec sufficit ad hoc inclinatio naturalis ejus in bonum, sed requiritur etiani virtus cooperans in modum naturee rationi consentaneus, quia volunlas, ut natura inclinat in bonum simpliciter, et in aliquid evidenter conclusum a ratione, ut in eo relucet bonum simpliciter. 20 Virtus aulem inclinat per modum Movcn in DIST. XXXIII. QU^STIO UNIC.
virtutiBactum 8urreptitie, sigoum virtutis.
naturae in bonum, inquantum hoc bonum circa tale objectum, et similiter alia virlus circa aliud, et hoc in modum naturee.
Quia sicut natura subito operatur, praeveniendo deliberationem surreptitie, et ita virtus, cum fuerit perfecte generata.
Unde sic moveri in actum virtutis surreptitie, maxime est signum perfecti habitus.
Unde Philosophus 4. Ethicor. cap. 9. et 10. Prius dicetur fortis impavidus ad qudecumque mortem, et exlrema^ ideo dicit Commentator quod in receptione sufTerentia ejus, qui circa fortia operatur, esthabitus VoluDtas, at oatura Dullam actam dicit, tapra dist.
signum.
Voluntas vero tertio modo dicta, scilicet, ut libera facta deliberatione intellectus, et cum habitu naturali, voluntatis, et natura, et cum virtute morali, quee fuit in ipsa, non est aliquo modoactu, determinabilisper aliud, quia hoc esset contra naturam libertatis, quia si posset contra suam libertatem in modum naturae, inclinaret contra suam libertatem naturali necessitate.
Contra, voluntas ut natura, nullum actum elicitum habet, ut frequenter ostensum est, sed tantum naturalem inclinationem, sicut grave ad locum deorsum, aliter, si ut natura actum haberet, simul posset habere actus oppositos, quia potest habere actum liberum respectu oppositi, respectu cujus inclinatur naluraliter, ut natura est.
Unde omnem actum elicitum libere elicit tam circa finem, quamcirca illud quod est ad finem.
Nec videtur difTerre inquantum libera, et inquantum deliberativa, voluntatem.
nisi quia, ut libera, iinportat actum deliberaiidi circa actum aliarum potentiarum, ut deliberativa, sequitur actum consilii, et ut deliberativa respicit specialiter ea quae sunt cid finem.
Item, quod dicit, si virtus possit inclinare per modum naturae voluntatem, ut libera est, posset necessitare; quod non videtur vcrum, quia non convenit habitui inimobilitare potentiam ad actum istius habitus, sicut forma naluralis subjectum suum, quia potentia, in qua habitus ponitur, ex natura sua est indeterminata et indifferens ad hoc, vel oppositum agendum. Habiiusiu.
Si autem potcntia subiecta formae ciioat, non naturali esset sic indifferens ad agere et non agere, virtute propria ante formam receptam contra naturam suam potuisset necessitari ad unum sic, imo perfectio ejus naturam ejus destrueret; etideo potentia subjecta habitui nullo modo necessitatur ab illis, quae subjiciuntur formae naturali, quia illa non habent agere ad substantiam actus, nisi mediante forma, et ideo tola actio sequitur conditionem formae ad unum, quse determinata est.
Non autem estsic de habitu, quia principalior causa activa est in potentia subjectiva habitui, et habens causalitatem habitus in poteslate sua, sicut causae partialis; et imperfectior non necessitat causam perfectiorem, licet ejus causalitatem determinale, et inquantum potest, inclinet; ita habitus se habet ad potentiam.
Nunquam enim causa perfectior impeditur necessario in agendo per causam imperfectiorem. Cum igitur voluntas de natura sua possit in oppositum ejus, ad quod virtus inclinat, habitus non impediet hoc necessario. 23. Posset dici quod habitus in communi, prout est indifferens ad virtutem, non solum respicit voluntatem, ut libera est ad utrumque oppositorum, et sic in eliciendo aliquo modo ejus libertatem determinat ad unum, ipso habitu manente, ita ut non sit delectabile tendere in oppositum, sed in hoc tantum ac si esset sibi naturale.
Sed tamen hoc non tollit ejuslibertatem, quiasicut voluntarie causat habitum virtuosum, ita potest agendo corrumpere habitum conlrarium, vel potest libere neutrum causare.
Unde tota inclinatio per modum naturse, quam facit habitus, subest libertati volunlatis, et sic non est inconveniens in voluntate, utlibera est, ponere habitus.
Sed loquendo de habitu, qui est virtus, quae delerminat libertatem indifferentia3 voluntatis ad bonum simpliciter, quod est secundum rationem rectam, non fuit in voluntate, prout est electiva oppositorum absolute, sic habitus incommuni, sed ut differens facta deliberatione rationis rectse, ut eligat concorditer rationi rectfie. Et sic determinatur ex virtute ad bonum dictatum a ralione recta, a qua non de necessitate inclinatur ad unum, quin possit oppositum eligere. virius est ^t idco patct quod virtus fundatur ta?e^^u"u'. ^^ voluntate, ut libera est, quia sic beraest. dicta deliberativa non condividitur contra se, ul libera, sicut nec speciale contra commune.
Unde non videtur eorum distinctio quoad hoc conveniens.
Admillit eliam ex miiltis eleclionibus acquiri virtutem perfectam in appelitu inferiori; quod optime explicat exemplo Philosopbi Ue virtute ia Pniicipe et in subditis. Habet ezquisita doctrinalia in solulionibus argumenloruni, et materiam bujus quaestionis fusius et exactius bic traciat, quam in scripto Oxoniensi.
Potest autem ulterius dici, quod non tantum in voluntate sit virtus moralis, sive habilus, ex multis electionibus rectis generatus; sed ex hoc relinquitur quaedam impressio inappetitu inferiori, qui potest dici virtus moralis, sicut adductum est in exemplo Philosophi, quod ad bonum regimen requirilur virtus in Principe, ut bene imperet, et in subdito, ut bene obediat, sic in appetitu superiori ut bene imperet, et in inferiori, ut bene obediat.
Ad rationes, dicendurn ad auctoritatem Philosophi, ut dictum est, quod virtutes morales sunt in irrationali obedibili rationi.
Unde Philosophus intelligit per obedibile rationi utrumque appelitum, sicut dictum est arguendo contra primam opinionem, aliter justitia esset in appetilu sensitivo. Et ad Commentatorcm, dicendum quod verum est, in eo quod est medium inter phantasticam et rationalem, ponitur virtus, scilicet in appelitu sensitivo, sicut et immediate dictun) est. Et cum dicitur*, Philosophus determinans de subjecto virtutum moralium, non facit jnentionem de voluntate, sicut de appelitu sensitivo, dicendum quod hoc non est ve- Virtuteeget prioceps ad preecipiendum, et subditus ad.obediendum.
Ad primum argumeotum principale.
SecuDdom Philoi. morales sunt in Toluotate.
*Supra DIST. XXXIII. QUvESTIO UNIC.
Ad secundum.
Prudenlia DobilisBima Tirtus.
Ad terkium. Error Phi loBOphide lege meO' brorum.
rum; in hoc enim quod definit virtutem esse habitum eleclivum. 2. Elhicor. cap. 6. satis videtur ponere virtutem in illa polentia, cujus proprie est eligere. Similiter videtur idem ponerecircamedium, 1. Ethic. cap. 1. utostensum est.
Ad illud de prudentia, etc. Est nobilissima virtus moralis, comparando ad virtutes in voluntate inquantum regulans eas. Ad probationem, dicendum quod sicut ego sum nobiliorbruto, non tamen albedo mea nobilior quam albedo ejus.
Sic non sequitur in proposito, voluntas est nobilior potenlia quam intellectus; ergo prudentia in intellectu est ignobilior virtutibus omnibus in voluntate; sed perfectibilia ordinata secundum perfectionem et imperfectionem, et perfectiones supremae ordinatee sunt similiter secundum nobilitatem et ignobilitatem.
Ad aliud Polilic. dicitur quod Philosophus ibi erravit. Credidit Philosophuslegem membrorum esse naturse veraj institutae, et ideo cum appetitus sensitivus sit potens rebellare, credidit sic esse a nafura instituta, sed hoc est falsum. Etenim in natura instituta quilibet appetitus tendebat delectabiliter in objectum proprium,etsialiter fuitmoderatum, tuno fuit per justitiam originalem, quia omnes potentiae obediebant rationi. Dico tamen quod ideo non concludit, nisi quod sit necessaria virtus in subdito, et hoc concedo. Et hoc vult Philosophus 6. Ethicor. et propterea dicendum quod Philosophus ponit virtutes in voluntate, et in parte sensitiva, et utrumque verum est; ideo 2. Ethicor. cap. 6. Virtus est habitus electimis, ideo ipsius est eligere, quod est proprium voluntatis. Et ita patet quod arguit propositum, quiaenim voluntasdominatur appelitui sensitivo principatu civili, ideo requiritur virtus, ut ipsa bene preesit, et ut iste bene obediat.
Ad aliud de fortitudine et tempe- 26. rantia, dicendum quod ipsa ponun- Adquartum tur in voluntate secundum duas c"a etq^uT vires ejus, scilicet irascibilem et con- ^c^llpf ^c"" cupiscibilem, quiasi diceretur quod »^»ij»:^^^^^^^^^ concupiscibilis nata est immediate tendere in bonum volendo, irascibilis vero proprius actus est tendere in aliquid iropeditivum talis boni, vel illam causam mali propugnando. Unde ejus actus non est immediate tendere in bonum, vel sub respectu boni, vel mali sub respectu malii sed id aliquid inquantum impediens bonum,vel inferens malum.
Unde non est proprius actus concupiscibilis et irascibilis contristari, sed utraque vis habet propriam delectationem et tristitiam consequentem actum suum.
Unde in utroque invenitur circa objectum praesens delectatio ettristitia in opere circa absens, et ideo necesse est ponere, si sint in parte sensitiva, quod sint duse potentiae habenles diversa organa, quia ex passionibus hujusmodi appetituum fit alteralio ex organis eorum, secundum quod cor ex tristilia constringitur, vel ex gaudio dilatatur.
Unde cum aliquando actus con- xemperancupiscibilis inferat delectationem, ^',;ftu5o^^a conclusione consequentis actus ira- J2|;j^°{*^^« scibilis infert tristitiam, et sic consequuntur alterationes oppositae, quae non possent simul poni in eodem, et ideo in sensu sunt diversae poten- LIBRI III tise habentes diversa organa. In parte vero intellectiva sunt diversae vires propter diversitatem prius assignatam in objectis, et ideo potest poni fortitudo in irascibili, inquantum propugnat bonum rationis reprimendo impedimentum, in concupiscibili inquantum moderatur delectationes, tristilias secundum regimen rationis.
27, Ad aliud, dicendum quod virtutes ^*\a^m° Theologicae perGciunt appetitum in Qaomodo ordiue ad bonum aeternum, et ad alia, Theoio- mquantum immediate relucet in eis peSciuni, bonum divinum, et hoc est secun- ^domora^ duni priucipia immediate ex ipso fine sumpta.
Virtutes vero morales perficiunt appetitum secundum rationes inferiores sumptas ex fine, quod potest homo ex naturalibus adipisci, ut les.
putahoneste vivere, etc. Unde consequens est falsum, quod tantum respectu unius objecti, scilicet Dei, perficitur mens sufficienter per Thelogicas virtutes, et circa alia bona non perficitur, nisi inquantum referuntur in illud bonum. Non sequitur enim, si per virtutem moralem quiescit in fine creato, quod ejus non est ulterius referre, quia refertur per altiorem virtutem, ut per charilatem, quee immediate conjungitfini ultimo, actus omnium virtutum, qufle referuntur in ipsum mediantibuspropriisfinibus, et inquantum scilicet bonum, in quod immediate terminatur, est qufledam participatio illius ultimi cum respectu virlutis, et ideo ipsa virtus moralis non refert ulterius, sedcharitas.
mSTINCTIO XXXIV.
DE VIRTUTIBUS ET DONIS.
mum.
Secandum.
Vtrum virlutes, dona, fructus et beatitudines distinguantur?
Quod non, Gregorius, lib. i. cap.
1. 18. super illud Job. cap. 2. Habuit Argumen- septe7n fiUos el trcs filias; quaere Kem, si sinl alii, unus igitur ex una parle est alius, alius ex alia parte, et ita nullum donum esset virtus, quod falsum est; fortitudo enim est donum Spirilus sancti.
Dices, sunt alterius rationis, licet idem nomen; sic de fortitudine, non sunt ejusdem rationis fortitudo donum et fortitudo virtus.
Contra, idem est actus, et idem objectum utriusque; ergo et disponunt ad actum ejusdem rationis.
Contra, beatitudines suntoclo, et virtules sunt tantum septem; ergo non ejusdem rationis, nec invicem concordant, et sibi condistinguuntur.
SCH OLIUM I.
SententiaUenrici, virtutes perficere hominem modo humano, dona modo superhumano, bea- Ratio ad oppoBit.
titudines modo inhumaiio. Explioantur isti modi, et fuse rerulanlur.
Dicitur quod sicut convenit vitiose 2. deleclari tripliciter, ita et virtuose videHenr.
quodl.4. q.
delectabiliter agere tripliciter. Primo 38. vitiose modo humano, quando homo qucBrit delectationem modo naturali; superhumano quando quaerit superhumanum modum, infra tamen naturae limiles; inhumano modo, quando quaerit contra naturam. De istis Philosophus 7. Ethic.
Similiter tripliciter convenit recte agere: Modo humano, ut sustinere cum debitis circumstantiis, sed cum tristitia, sicut sustinet moralis secundum Philosophum 3. Ethic. cap. H. ei sustinebily scilicet, cum tristi' tia. Item de hoc Augustinus 13. de Trinit. 7. arguit contra Philosophos, qui dicunt esse beatos, quia habent quod volunt in fortuna, sustinet fortis, ne sit miserior. Modo superhumano, ut quando terribile sustinetur cum gaudio, quod patet, magnum est sustinere tristabile cum gaudio et delectatione magna; patet in Martyribus. Inhumano modo quasidivino, quando non solum gaudet cum sustinet, sed desiderat; unde Paulus Philip. 1. Volo dissolviy et esse cum Christo Hoc probatur per Augustinum homil. 1. in Joan. super illud, 1. Cor. 1. Cum fiunt inter vos contentionesy nonne homines estis? dicit \hijet voluit ut essent dii secundum Objectioues coDtra hanc opinio- Dem.
Id patria DOU SUDl beatitudinea.
OpiD. 8.