B0DaT6Dt.
arl.q.l.btc.
illud: Dii estis^ Psal. 81. ul respuan t tristiliam et reputentur fatui ab hominibus. Iste modus ultimus es' virtus heroica, quam virtutem conjectat Philosophus 7. Elhicor. cap. 1. opponibestialitati. Virtutesfaciunt prinio modo recte agere; secundo modo, beatitudines; tertio modo, fructus sunt delectationes sequentes istos actus perfectos, ut degustatio quasi boni futuri, et miseria fit tolerabilior.
Contra hoc videlur dubium, quia charitas est bonum excellentissimum, secundum Auguslinum 13. de Trinit 19. Et Apostolusad Cor. 13. Si tradider 0, eic. quod videtur esse modo inhumano velle ardere pro Deo: Charitatem autem non habeaniy etc. Sequitur quod non excellentiori modo perficiant dona quam virtutes; non ergo perficiunt virtutes modo humano.
Item, tunc in vita fleterna in actu alicujus beati oporleret ponere beatitudines; sed nullusbeatus esurit, nec patitur persecutionem; igitur, etc.
Item, circa tot convenit recte agere modo superhumano et inhumano, circa quod convenit modo humano; igitur quotsunt dona, tot virtutes, et praecise ad idem, et ad quod est virtus aliqua, ad idem est donum aliquod, et bealitudo, sed divcrso modo; hoc aulem non est verum, quia plures sunt beatitudines quam virtutes.
Item, sunt verba metaphorica aliqua agere modo superhumano; actio enim debet convenire objecto, et secundum hoc circunistanlin requirilur in aclione rocta. Similiter etiam requirilur, et quod actio conveniat suo agenti, quia quilibet recte agens agit modo quo convenit sibi recte agerc. Et hoc est homini agere modo humano, id est, modo quo convenit hominem agere, aliter non recte dicitur agere, si non agit modo quo convenit homini agere; igitur omnis homo recte agens agit aclione qua convenit hominem agere; igitur omnis homo recte agens, agit actione convenientc homini, licet aliquis agat secundum excellentiorem modum; igitur cum aclus sintejusdem rationis, quamvis unus habet excellentiam super alium, agere modo humano el superhumano, non est nisi agere perfecteet imperfecte; igitur si donum Spiritus sancti datur, scilicet donum fortitudinis, vel evacuatur fortitudo, quam prius habuit, scilicet infusa in Baptismo, vel acquisita, vel quantum ad actus suos evadit imperfectior.
Item, si homo jejunaret semper, et daretur sibi donum fortitudinis, et non exercitaret se in talibus, non ageret nisi modo humano, imo citius terreretur, licet charitatem majorem haberet, quam exercitatus. Unde si donum fortitudinis esset distinctum a fortitudine virtute, tunc si Deus daretillud donum, sine virtute fortitudinis aggrederetur terribilia modo inhumano, et nihilominus oppositum videmus.
Dicitur quod aliler potest tripliciter convenire agere; recte per vir-Intes; perfecte per dona; expedite per beatitudines.
Contra, eadem virtute, qua recte Opio. s...^:^...^,, BoDavent.
ago, ago expedite. feimiliter vu*tus an. i.q. i. est, qua perficitur habens, et opus *"^^' ejus bonum est.
Senlenlia D. |ThomaB virlutes disponere voluntalem, ut est mobilis a ratione recta, dona» ut mobilis eat a Spiritu sanclo. Rejicitur, quia eo ipso quod Deus dedit virtulem voluntati assistit ut movealur ad actus sibi convenientea, sive a sua ratione, sive a Spiritti sancto moveatur.
5. Aliter dicitur, quia cum Spiritus Opin. p. sanctus non movet in bonum iusq.68.art.!. tum immediate, qum oportet eum c, i.q.i.d. cooperan, oportet disponere^voluntatem, ut mobilis a ralione sit recta, quod fit per virtutem, et ut mobilis sit a Spiritu sancto, quod fit per dona..
Contra, tunc non est ibi distinctio beatitudinum a virtutibus et donis.
Ittem, ex quo deditDeus habitum, assistit ad actus convenientes illi formfls, sicut cseco nato ad videndum, qui habet potenliam qua potest moveri, nec propter miraculum ipsemet Deus minus movet, nec minus assistit illuminalo, ut possit movere illam potentiam; igitur per idem est aliquod mobile proportionatum moventi secundo, et primo polentia movet seipsam, non tantum Deus, et ideo non video dislinctionem istorum habituum.
SGHOLIUM ni.
SGHOLIUM ni.
Ponit mirabili comprehensione divisionem habituum intellectus, voluntatis et appetitus, et quomodo difTerunt habitus speclanles ad concupiscibilem et irascibilcm, et qus sunt horum objecla et aclus. Explicat quomodo vialor sufficienter perficitur septcm virtutibus, quoad Deum, quoad se, et omnia alia. Vide in Oxon. htc in Schemate habiluum divisiones. Littera haec est vere au.^ea, niira brevitale natnram virtutum compleclcns et explicans.- Dico ergo ad queestionem, quod in habitibus sunt genera intermedia, qua3 possunt dividi in species; habU /w5 enim genus est intei'medium, et species qualitatis, et dividitur immediate in intellectualem et appetitivum; utrumque autem habet mijltas species. Unde habitus appeiitivus est genus intermedium, et prima divisione a parte appetitivi dividitur in habitum voluntatis, et in habitum appetitus sensitivi. A parte vero voluntatis primo dividitur, secundum quod habitus ordinat ad se, vel ad alterum; sic sunt duae primae species, quarum una dicitur justitiay alia non nominatur uno nomine, qu8B etiam dividiturin multas species, unde justitia vel prudentia.
Notandum, quod appetibilium ad seipsum, queedam sunt appetibilia ex se, et quaedam primo fugibilia. Alia sunt appelibilia non primo, et alia non primo fugibilia. Virtus iu communi, qufle disponit circa prima, vocatur temperantia; qua3 circa secunda, fortitudo. Prima pertinet ad concupiscibile, secunda ad irascibile. Concupiscibilis respicil illud quod facta solaapprehensione nullo alio posito est ex se conveniens, vel disconveniens, et natus est sequi actus delectandi vel tristandi. Irascibilis autem respicit punibile, sive offendens, propter apparentem parvipensionem, quod non est statim disconveniens concupiscibile.
Sed quia impedit illud, quod est primo conveniens concupiscibili, circa quod irascibilis habet quoddam 7iolle, non quidem propi-ie refugientis, sed repellenlis, quia irascibilis nolens repellil,et quandoob- Divigio habituum virtutom.
FortitudidIb et temperantia diBcrioien; Iradcisemperestcum irislitia.
526 WBRI IV.
iectum nolitum non punitum est Tunc dico, quod proprius habitus Mudus preesens, irasci semper est cum tns- perfeclivus concupisciDilis, est tem- temperantitia, non solum concupiscibilis, sed perantia, et perfectivus irascibilis mudiQrs^" etiam irascibilis. Sicut igitur concu- dicitur fortitudo in communi, lopiscibilis indiget ordinari circa qufle quendo de acquisitis; et si possent sunt primo appetibilia secundum ut intermedia subdividi, tamen in dictamen rectse rationis, ita etira- connumeratione virtulum cardinascibilis, ne immoderate velit propel- lium, manent indivisa. lere propellenda, et sustinere non Secundum hoc igitur in connu- 8, propellenda. meratione omnium virtulum, sunt septena- 7. Habitus disponens irascibilem cir- tres Theologicae, et quatuor cardina-.tum.^jt^ BeUicosi- ca primam potest dici bellicositas; ies. De Theologicis habetur prima ^^dentia."
^\TT disponens circa secundam dicitur ad Corinlh. 13. de moralibus, Sap.
e9*fortitu.ioa//en/ia, quce est nobilissima for- 8. Isto septenario simpliciter perfi- **^^ma!**' liludo. Ex quo patet, quod est ob- citur vialor, et circa Deum in se, et jeclum irascibilis, et actus ejus pro- circa omnia alia a Deo, ut intolligiprius, et adsequatus t)e//e vindicare bilia ratione practica, et ut appetibivel nolle^ ostendens aliquando lia, vel sibi, vel alteri; et hoc in orimperfectum, aliquando perfec- dine ad se, in quem possunt virtutes tum. acquisitfle, vel in ordine ad finem Et semper quando est actus ira- ultimum, in quem possunt virtutes scibilis, sunt duo nolita, unum con- acquisitae cum charitate. cupiscibilis, alterum irascibilis, ex Quo ad habitus intellectuales, ^*^Jf^ quibussiaccidant, sequunturdiversi non accipitur in numero virtutum, taaics.
dolores, sic tamen quod aliquando nisi una virtus infusa, /?rfe5, etquoddolor reperitur in concupiscibili dam genus intermedium ad multas sine ira in irascibili, puta quando practicas acquisitas, quod dicitur offendens ofTertur sub ratione im- prudentia. Scientia autem speculapossibili repellendi, quia nullus ma- tiva, quia non perficit hominem ad xime timens crescit, secundum Phi- bene operandum, non connumera- Doiorcon- losophum sccundo Rhelor. Dolor ratur inter virtutescardinales.
lu^^duiino- etiam concupiscibilis fit cum alia iri^asciLt immutatione organi in parte sensi- SCHOLIUM iv *'• tiva, quam dolor irascibilis. In parte autem rationali pOSSUnt habere si- tn bac litlera mult« comprehendumur. Priiijit^iii VI ci. ^ j, genera intermedia habeutia sub ae varias spesicut in parte sensitiva, nam VOlun- cies. Secundum, duo sunt prlma concupisclbitati est aliquid primo delectabile, lia, honor el voluptaa. Humiiitas, lemperanti» puta bonum sibi conveniens, vel «^^^'^^' ^^'"r"^ '^'^^ pt\^^Mm aiia apecies.
"...nomcn generis relinct, temperat aecundum.
appetitui sensitlVO CUl COnjungltur. Tenium dictum, beatitudines, quas ponit Potest eliam habere objectum ofTen- Salvator, Matth. 5. non distinguuntur a virtutidens, non tamen est tanta distinctio ^"s. Inter eas sunt duce epccics temperantiaB...jam diclae; humilitas ibi: B^aa p/ju/;^m spiriin voluntate, quia non est Organica, ^^^.ecundum Augustinum; ct temperamia ibi: sicut in appetitu sensitivo. Beati mundo corde, elc. liberi ab omni immun- DIST. XXXIV. QU^STIO UNIC.
Tres morales appetituB euot geoera iotermedia.
Primoconcupiscibile booor et voluptas.
ditia; et fortitudo ibi; Beaii qui peneculiontm patiuntur^ etc, Item, tres species JuslitiaB^ amicitia, praesidentia, misericordia. Item duae Tbeologic», spes et cbaritas. Prudcntia el fides non exprimuntur inter beatitudines, sed supponuniur, quia sine eis noo possunt esse virtutes appetitivi. De his vido D. Bonaveot. Breviloq. part. 5. cap. 4. 5. et 6. et btc art. i. qusesl. i. et D. Tbom.l. 2. quaest. 69. art. i. docet beatitudines non esse habilus, sed actus virtutum; sed cum entia non sint multiplicanda, Scotus lencndus est, quem sequuntur Doctores ciiandi Scbolio sequenti.
Ulterius ad videridum de bealitudinibus, donis et fructibus, notandum quod tres virtutes niorales acquisitae, scilicet forlitudo, temperantia, juslilia, sunt genera intermedia, nam prima concupiscibilia videntur esscduo, scilicet honor, et voluptas, vel deleclatio stricle sumpta. Aliter ponitur, quod primo bonum conveniens vel est honestum vel delectabile.
Utile autem non est primo conveniens, quia non appetitur, nisi in ordine ad aliud. Idem concludit illud primae Joan. 2. Omne quod est in mundo, etc. Concupiscentia enim ocuh)rum, ut respicit divilias, inquantum sunt bonum utile, non potest esse prinia; inquanlum lamen sunt bonum delectabile, possunt primo concupisci.
Unde primo concupiscibile sunt duo, honor et delectatio.
Unde primae species temperantise, quee moderantur circa concupiscibile, sunt duae. Quae moderatur circa honores, dicitur humilitas; quae circa voluntates, retinet nomen generis, et quot possunt esso voluptates distinctae specie, tot possunt esse species temperantiae. Qufle autem suntspecies fortitudinis, non oportet tantum explicare, quia non tangitur alia, nisi fortitudo in se, vel palientia, de qua dictum est, quod est nobilissima fortitudo, quae non repellit, ita quod est quoddam, permillerey pati, velle, vel non impedire.
Tunc dico, quod beatitudines, 10. quas ponit Salvator, Matlh, 5. sunt CoUatio iidem habitus cum habitibus virtu- cum beatitum. Tamen aliquando nominantur ^*^"^*"* "'* species specialiores virtutum, quam sumanturin numero septenario virtutum communiter assignato.
Nam duas species temperantiee enumerat Salvator inler beatitudines; humilitatem, qufle moderatur honores, cum dicit: Beali pauperes spiritu, id est, recti et timentes Deum, et non habentes inflantem spiritum, secundum Augustinum. Aliam speciem moderantem voluptatesin communi, exprimit, dicens: ExpUcatur Beati mundo corde. Munditia enim biauTud^i? cordis est immunitas voluntatis ab.°®»"°^ ipsffi virtnomni mordmata affectione et dilec- tes. tione, tam ratione sui quam ratione appetitus sensitivi, cui conjungitur. Fortitudinem exprimit in sua specie perfectissima, ibi: Beati^ qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Justitiee exprimit tres species, unam quidem, qua? est in communicando seipsum per amicitiam, cum dicit: Beati mitesy in hac minima specie exprimens illam, qua quis communicatse proximo; aliam, quse dividitur in dominationem justam et subjectionem, exprimit per illud: Beati pacifici. Pax quippe servatur in hoc quod praesidens' recte regit, et subditus recte obedit. Tertiam speciem quantum ad exteriorem communicandam exprimit ibi: Beati misericordes. Per misericordiam enim exteriora perfectissime communicanlur proximo, quia non ut rehabeat, nec ut post rebeneficietur. Hanc autem justiliam Salvator expressit, Lucee 8. Cum facis conviviumy etc.
Sic ergo habemus tres virtutes morales expressas in se, vel in suis speciebus, duas autem Theologicas exprimit. Charitatem exprimit ibi: est^^ul^^el Beali qui esuriunt et sitinnt justijusUtTam. ticirn. Esurirc quidem non est sine misericordia, sed habitus quo elicitur, est charitas. Propriissime enim charitas viae est habitus quo esurimusjustitiam, et diligimus Deum in se, qui est vera justitia. Spem exprimit, dicens: Beati qui lugent. Luctus est habitus desiderandi, et sic in beatitudinibus exprimuntur virlutes appetitivae, duae Theologicaj, et tres morales acquisilee; duae intellectuales non exprimuntur, una acquisita, prudentia, alia infusa, fides. Satis tamen datur intelligi per appelitivas, quia non est voluntas optime disposita sine virtute correspondente in intellectu.
Dona seplem de quibus Isai. 11. non distingui a virlulibus, esl contra D. Thomam, sed cum Doctore in hoc, el de indistinctionc bealitudinum a virtulibus, tenent Gab. hlc quaest. unic. art. 2. Major quaest. i. Ovando propositione 3. Alm.quaesl. unic. el 3. Moral. cap. 2. Altis. 4. tr. 8. quKst. i. Occham 4. quaest. 3. Vasq. 1. 2. d. 39. cap. 2. Salas ibi, Iracl. 12. d. unic. secl. i. Explicat quomodo virtutes in se, vcl in suis speciebus, enumercntur illis donis.
In donis numerantur quatuor 11. virtutes cardinales, prudentia, in Timor pro ^^^^ cousilii, cousiliatio enim est humihlale..., recte syllogizare practice, unde habitus, quo quis est consiliativus, est prudenlia. Forlitudo exprimitur in suo nomine; temperanlia in timore, quee omnino idem est quod humilitas. Unde quando Scriptura frequenter commendat limorem, ut illud: Initium sapientiae timor Dom/zz^, nihil aliud est nisi humilitas, quae est principium omnium virlutum. Justitia exprimitur In dono pietatis, quaj apud Salvatorem vocatur misericordia, el ista est species juslitiflB. Exprimuntur ergo inler dona quatuor virtutes cardinales in se, vel in suis speciebus. Duae infusae exprimuntur, charitas per spiri- charius tum sapientiaB. Sapientia enim est ^»»-charitas, est enim habitus quo sapit habenti illud objectum, quod est in se sapiendum, quo scilicet placet mihi bonum ejus in se, et illud volo mihi, et per hoc spes datur intelligi, quae explicite non enumeratur. Sapientia enim est, qua sapit mihi Deus in se, et qua sapit mihi, ut bonum, nam qui sapit, et saporem in se approbat, el sibi appetit. Fides infusa exprimilur per alia duo dona, intellectum etscientiam, qui dicunt unum tantum habitum differentem secundum perfectum et imperfectum. Potest enim intellectus dici (ides imperfecta, quae est notitia articulorum primorum, et scientia fidesperfecta, quae est explicita notitia de articulis.
SCIIOLIUM VI.
SCIIOLIUM VI.
Explicat optime fruclus, de quibus ad Galat. 5. non distingui re a virtutibus, aliquos tamen ex bis, docct esse delcclationes sequenles, vel comitanles actus virtulum. Ita Doctores ciiati Scliol. praecedenti, de quo optime D. Bonavent. citatus, et in Diaela salutis tit. 8.
De fructibus dico, quod queedam illorum sunt virtutes enumerata^ in illo septenario in se vel in suis FruciuB speciebus: quidam autem sunt aodiffe-,.
raut a vir- delectationes consequenles actus. Unde charitas ibi exprimitur proprio nomine, similiter et fides, spes in longanimitate, quia lowianimis quasi in longum animose expectans. Virtutes morales, fortitudo in patientia exprimitur; justitia exprimitur in sua specie, quse est miscricordia, in hoc quod dicitur bonitas^ et in alia specie, quae est amicitia, in hoc quod dicitur beniynilas. In tertia specie, quae pertinet ad regimen et subjectionem ibi, mansuetudo, vel specialiter ibi exprimitur obedientia; mansuetus enim exequitur injuncta sine murmure. Temperantia in duabus speciebus exprimitur, scilicet continentia et castitate. Prudentia exprimitur per modestiam. Modestus enim est, qui modum debitum tenet in agendo, et prudentiae est invenire modum debilum in actione, et praefigere, et sic habemus omnes virtutes tam intellectuales quam morales. 13. Alia quaedam enumerantur, quae sunt queedam delectationes consequentes actum, ut gaudium, quod est proprie delectatio in voIuntate,et pax, qucB est securitas habendi objeclum sine repugnantia, non sunt species specialissimae; sic de scientia Metaphysica, quae habet sub se multas species, et naturalis scientia.
Similiter appetitus ad alterum potest ordinari quantum ad intrinsecum sibi, et quantum ad exteriora; sic justitia dividitur ut ordinatur ad proximum quantum ad exteriora, dicitur communiter juslitia co?nmulativa, juslitia orchnans ad proximum quantum ad intcriora in eo, et quanlum ad seipsum, quce ToM. xxni.
est perfectior ordinatio. Haec enim ordinatio est, ut homo sit proximius in amicitia, et est perfectissima virtus moralis; ordinat enim ad proximum quantum ad omne quod potest ordinari. Alia virtus est ordinativa ad proximum quantum ad subjectionem vel principalitatem, qua3 respiciunt politicum quantum ad personas ordinatas, ut subjectio et principatus, et haec sunt justitia distributiva. Istas docuit Salvator in MatlhseOy quantum ad oppositum, ut ordinantur ad seipsum quantum ad concupiscibilem et irascibilem.
Ideo ad quaestionem, patet quod virtutes, beatitudines etdonaomnino non sunthabitusdistinclirealiter.
Ad argumenta. Ad primum, septem filii sunt septem virtutes, tamen duo dona sunt fides in via, et alia habitus in patria existens.
Ad aliud, concedo argumentum, quiasi essentdistincti habitus, non essent virtutes.
Ad aliud, in opposilum, dico quod numerus est septenarius, non insistendo in speciebus.
Ad illud: Philosophus ponit virtutem heroicamy dico quod ipse dicit quod in quacumque bonitate sunt quatuor gradus, qui sunt ejusdem habitus in specie, scilicet perseverantia, continentia, temperantia, et heroica virtus, quae est habitus ejusdem speciei, excellens tamen, et ejusdem rationis cum alia virlute, quae est minus perfecta. Sic ad oppositum, besfialitas est malitia excellens in eadem specie vitii, vel fortassis in alia, quia circa aliud objectum. Sed ut quis heroice agat, non requiritur aliud objeclum, sed quod ipsa sit excellens virtus.
Subjectio et priocipatus speclaot ad justitiaoi distributi- Ad argum. priDcipale.
Bestialitaa malitia ezcelleDS.
DTSTINGTIO XXV, DE NATURA DONORUM.
QUiESTIO UNIGA.
Uirum sapienlia, scientia^ intellectus, consilium, sint habitus intellectuales?
Qufleritur, andona omnia, scilicet sapienlia, scientia, et intellectus, et consilium, sint habitus intellectuales? Ad hoc patet ex dictis. Sapientia rion est intellectualis, ut ibi numeratur, ut communiter traditur in Scriptura, sed cum habetur charitas; unde intellectus, scientia et consilium sunt habitus intellectualos, ut hic sumuntur. Intellectus est circa prima credibilium; scientia respectu omnium credibilium, et est Scieotia ei explicita cognitio. Unde intellectus inlellectus '..,.. ^,...quomodo ct scieutia dicuutur ndes implicita et explicita, et consequuntur se invicem tam in via quam in patria. In via dicitur aliquis habere intellectum, qui assentit articubs; scientiam vcro, qucB scit articulos defendere in patria. Intellectus dicilur visio divinae essentiae, scientia cognitio articuiorum in Verbo. Ideo intellectus et scientiaest unus habitus perfectus divinse cognitionis primi credibilis et expressivi aliorum. Unde sapientia est charitas, consilium est prudentia, intellectus et scientia sunt unus habitus respectu primi credibilis, et aliorum credibilium inclusorum, sicut in acquisitis, intellectus est principiorum, scientia conclusionum.
Contra, in actibus acquisilis scien- Sapientia tia et intellectus sunt diversi habi- tas, consitus; ergo et scientia infusa, et in- '* dTnti^a'!" tellectus; dico quod verum est antecedens, ut patet 6. Ethic. Consequentia tamen non valet, quia intellectus et scientia credibilium habitus sunt excedentes facultatem naturalem, quae sunt in cognitione primi credibilis. Et licet scientia et intellectus acquisiti sint diversi, quia inclinant ad diversa evidentia per habitum intellectus et scientiae in patria, non video alia credibilia, nisi in Deo; ideo idem habitus est ibi, quia non aliam evidentiam habeo quam evidentiam essentiae divinee.
Reliqua hujus tertii libri vide in scripto Oxoniensi.
DIST, I. QUiESTIO I.
LIBER QUARTUS.
DISTINCTIO I.
DE CREATIONE ET SAGRAMENTIS IN OENERE.
Utrum possibile sit aliguam creaturam habere aliquam causalitatem effecli' vam respeclu alicujus effectus producendi per creationem?
1. Ouoniam ante notitiam efficaciae Sacramentorum, quam habent respectu gratise, necessarium est scire causalitatem efTectivam creaturae, concessam sibi respectu gratiae, ideo incipiendo in hoc quarto ab efficacia, quam habent Sacramenla respectu gratiae, quaero in universali: An possibile sit aliquam creaturam habere aliquam causalilatem effectivam respectu alicujus effectus producendi per creationem. VnmSm.^' Arguitur quod sic. Auguslinus Augusti- super Joan. Homil. 80. Quanta est virlus aqudgj ut tan(/at corpus, et cor abluat; ablutio a peccato non est sine infusione gratise; ergo aqua habet aliquam causalitatem respectu gratiae in anima, quia ipsam abluit a peccato.
Item, omnis effectus, qui non Secunadaequat virlutem agentis superioris, potest produciab agente inferiori; gratia non adaequat virtutem causae primae, quia est accidens finitum, et ignobilius substanlia, quae potest creari, et sic est nobilior omni accidente; ergo ejus productio per creationem potest competere creaturae. Major probatur, quia si non posset talis efTectus non adaequatus convenire creaturae, hoc esset quia excederet omnem virtutem finitam et creatam, et cum non sit tale nisi infinitum, sequifur quod esset adaequatum virtuti infinitae.
Item, agens instrumentale potest Tenium. in aliquod plus virtute principalis agentis, quam in illud in quod potest virtute propria, sicut causa secunda plus potest in virtute causae primae quam in virUite propria, alias LIBM IV.
2.
Quartum.
ADtecedens probatur tripliciter.
iEqualia diBtaolid Dihiii ad aliquid etc non esset instrumenturn, nec causa secunda esset oidinata ad causam primam essentaliter; sed omnem el!ectum naturaliter producibilem potest virtus creata naturaliter producere virlute propria; ergo et omnem supernaturaliter producibilem ulterminum crealionis potest, inquantum est instrumentum Dei.
Ilem, agens creatum potest aliquid annihilare; ergo potest aliquid creare. Antecedens probatur tripiiciter: Tum quia agens creatum potest corrumpere formam naluraliter perficienlem materiam totaliter, et secundum totum et secundum partem; ergo et annihilare eam. Tum quia culpa et gratia sunt opposita incompossibilia, quia per culpam fit homo inimicus Deo, et per gratiam amicus; amicilia et inimicitia repugnant. Accipiendo ergo efficere communiter, et efficere positivum et privativum, quod potest efficere unum oppositorum istorum, potesl totaliter corrumpere aliud; voluntas creata potest unum istorum in se producere, ut culparn; ergo potest aliud totaliler corrumpore, et ita potest gratiam annihilarc. Tum tertio, anima cx se polost habere in se despei^alionom et infidelitatem, et fieri infidelis; ergo polost corrumpere fidem; ergo et graliam, quia fides formala non est sine gratia, nec etiam spes; sed eorum corruptio est annihilatio. Probatio consequentiae, quia ccqualis virtutis esl alicujus creatio, et ejusdem annihilatio, quia eadom est distantia ab uno opposilo ad aliud, et e converso, quia 3. Physic. text. 21. Eadem esl via ah Athenis ad Thebas, et e converso; ergo a^qualis virtus est quae potest super annihilationem et super creationem.
Ad primam probationem antece- R«»po°d«- ^ t- tur pnmae dentis, dico quod aerens naturale probaiioDi non potest annihuare formam natu- tis. ralem in materia, sed tantum corrumpere, post cujus corruplionem remanet illa forma in potentia materiae in quam resolvitur; quod autem annihilatur nullo modo manet, nec in se, nec in potenlia materiae.
Contra, quidquid est in potentia uo refponmateriae potest per agens naturale «««^n»*-educi de potentia ad actum de materia; si ergo forma postquam corrumpitur, remanet in potentia materice, potesl educi de illa potentia; aut ergoilla forma postquam corrumpitur, remanet eadem numero in potentia materia^, aut eadem spocio. Si remanet eadem forma numero in polentia materia3 postquam corrumpilur, potest per agens naturale de illapotentia educi, et ita per agens nalurale potest fornia prius corrupta eadem numero redire, et educi de novo, quod est impossibile. Si dicas quod non manet eadem forma numero post corruptionem qua? praefuit, sed eadem specic tantum, et alia numero, sequitur propositum, quod prima forma per agens nalurale sit simplicitor annihilata, quia ipsa secundum se eadem numero non manet, nec in actu, nec in potontia materiae, sed solum in potentia agenlis, quod non impedit aliquid esse annihilatum.
Pra^lerea, ad principale. Augus- ^*'^- <^"'°' tinus libro 83. qutBstionunij qusest. Augo«u- 78. dicit: Artifices ideo creare non possimty quia agunt per corpu^, Si hoec consequenlia sit bona el praecisa, incorporalia, ut Angelus vel DIST. 1. QUiESTIO I, anima, possuntin se gratiam creare. Sextum. Item, Auctor de Causis propositione quarta: Prima rerum creatarum esl esse^ et non est anle ipsum creatum aliud. Sed agens creatum potest coagere Deo producendo aliud secundum esse) ergo et creare.
4. Contra, Augustinus super Genes. oplios?- ^' ^^^' '^^' Angeli nullam omnino luQi. possunt creare naturam; solus enim Deus cujuslibet naturae tam magnse quam parvse creator esty et si Angeli non possunt creare, multo magis nec aliqua alia creatura. Item Daniascenuslib. 1. Orthod. cap. 18. Qui dicunt Angelos posse crearCy sunt omnes filii patris sui diaboli^ etc. Item AnselmusMonol. cap. 37. sola dicinay elc. Item Augustinusde civ.
Adducit Doctor primo rationes D. ThomaB, quibus intendit probare creaturam non posse creare, nec principaliter, nec inslrumenlaliter, quia (erminus crealionis ost ipsum esse ut sic. quod soli Oeo tanqui ra causa; univcrsal: su. best. SecuMdo, ponit rationem Henrici et Ricbardi ad idem, quia inter terminum a quo creationis qui est nihiU et ad quem qui esl aliquidy est distantia inGnila. Tertio, ponit alias duas rationes ^gidii; primarr, agens posterius seu inferius supponit efTpctum a^sentis prioris seu superioris; secundam, nullunc creatum agens est purus actus, quod, inquit, requiritur ad creandum.
5, Respondeo ad quaestionem, licet coDciusio omnes Doclores in conclusione cond?ve™i8°ia- veuiaut, quod scilicet nulla creatura nibus^^pro- habeat aliquam elficaciam respectu Primo^ra- crcationis gratiae in anima, nec Malio D.Tho- gister aliter senserit, prout patet ipsum expendendo in littera, diversi tamen diversasrationes adducunt. Quidam enim hoc tenentes ostendunt quod creatura non potest aliud producere in ^55^ per creationem, nec ut agens principale, nec ut agens instrumentale et secundarium, et ita nullo modo. Quod non principaliler, sive ut agens principale, ostendunt sic: Esse est proprius effectus Dei, quod probalur ratione et auctoritale. Ratione, quia effectus universalissimus reducitur in causam universalissimam; esse est effectus universalissimus, quia ^55^ et ens sunt illa, quae primo occurrunt inlellectui, sicut universalissima et prima, proposil. 4. de Causis: Prima rerum creatarum esi ^55^; ergo habet reduci in Deum ut in causam universalissimam; et ita creatio, quae terminatur primo ad essCy est tantum ipsiusDei.
Auctoritate ostenditur sic, quod secundum auctorem de Causis propos. 2S. Nulla Intelligentia vel anima dat esse, nisi inquantum operatur operatione divina; ergo esse est proprius effectus Dei.
Quod vero nulla natura, nec creatura possit esse agens instrumentale effectus alicujus producendi per creationem, probatur, quia omne agens instrumentale disposilive agit ad terminum agenlis principalis per aliquam actionem sibi propriam, vel per aliud sibi proprium; aliter fruslraadhiberetur instrumentum ad illud producendum, etnon oporteret esse detercninata instrumenta determinatarum actionum, si naturaliter dispositive agerent ad terminum actionis agentis principalis, quia ffique posset in actionem suam agens principale per quodcumque instrumentum indifferenter.
Hoc idem declaratur per exemplum de securi, quee per formam Nulia creatura ut causaprincipalis potestcreare.
Neque ut iDstruoientalis.
An securis formam propriam Bcindat.
sibi propriam dividit etscindil, qu83 est dispositio immediate ad formam statuae, vel cistfle, quam intendit agens principale; sed nihii creatum potest dispositive agere ad terminuni creationis quod est esse, quod est etiam primo suppositum inter omnia alia, quia esse est primus effectus; ergo et ex hoc sequitur quod inconveniens est dicere de aliquo corpore quod creet, quia secundum eos, nuUum corpus agit, nec in movendo et tangendo aliud, et ita necessario praesupponit suee actioni aliquod passum, quod potest tangi vel moverij termino creationis nihil praesupponitur; ergo, etc. g Alii adducunt ad propositum alias Ratio 86- rationes, quarum una est ista: Su- HeDrri^ci P^^ distantiam infinitam non potest Ethic. jiisi virtus infinita; inter terminos creationis, qui sunt esse et nihily est talis distantia; ergo super talem distantiam non potest virtus alicujus creaturfle, quia queelibet creatura est finita.