in visionem corporis luminosi, et illud est triplex secundum triplicem ^i€x*R^^ radium, rectum, fractum et refle- ^*"- xum. Rectus est, qui venit a luminoso ad terminum per medium ejusdem diaphaneitatis sine aliquo angulo, quia natura ibi agit quantum potest, et ideo breviori raodo quo potest, et linea recta est alia sibi conterminali brevior; ideo radius Solis sempertenetincessum rectum, si potest. Sed dum occurrit medium alterius diaphaneitatis, ut cum radius transit per aerem, veniens ad aquam, quae non est corpusomnino densum, permittit transire radium, sed non per incessum rectum, nisi veniat perpendiculariter, ideo declinat radius ab incessu recto, cum difTunditur per superficiem aquae, quae est medium alterius diaphaneitatis, ut patet in Perspectivorum lineis; ha^c autem declinatio radii ab incessu recto, vocatur fractio radii, sive radius fractus. Reflexus Fractut.
est, cum rectus radius mveniens obstaculum corporis sufficienter densi transitper medium; sed quia nalura corporis luminosi non potest multiplicare speciem lucis suee per medium illius corporis, facit quod potest, multiplicando eam in medio contiguato corpori obstanti. Naturale namque agens, cujus virtus actif a non est totaliter exhausta, in directum agit, quantum potest et quod non potest in directum, agit in obliquum; et talis multiplicatio luminis vocatur reflexio^ quee fit secundum «qualitatem angulorum incidentiee et reflexionura. De hoc Alacen, Euclides, et alii.
Lumen autem essentiale, sive primarium, immediate causat supradiclos tres radios immediatione causoe, quia non est unus radius causa alterius, sed quilibet eorum est immediate ab ipso luminari. De radio recto ita probatur, quia natura agit quantum potest sibi derelicta; 1^^-- Siaercederel lumiDi noD fieret re^piratio.
lateotio quatuor modie sumitur.
Lumen est Tisibile, et ratio vldeodi, seu ioteotio.
quia sic non esset pervium; quodcumque enim corpus occultat quee sunt post se, quanlumcumque sit luminosum; lumen autem non occultat, sed potest esse medium videndi, sicut pervium.
Prseterea, substantia corporea non est simul naturaliter cum alio corpore; sed lumen esl simul cum medio; igitur non est substantia corporea. Probatio minoris, quia si aer cederet lumini cum esset in medio, non posset homo respirare in medio illuminato, quia non respirat, nec expirat nisi aerem.
Nec etiam potest lumen esse forma substantialis, quia non manet aliquid in esse specifico, recedente sua forma substanliali, et accedente; sed lumine recedente et accedente, remanet idem aer specifice; igitur, etc.
Nec potest esse quantitas, tum quia non posset esse simul cum aere; tum quia non esset quantitas activa.
Est igitur qualitas sensibilis, quae est species lucis, vel intentio, tamen hoc nomen intentio aequivocum uno modo dicitur actus voluntatis; secundo, ratio formalis in re, sicut intentio rei, a qua accipitur genus, differt ab intentione, a qua accipitur differentia; tertio modo dicitur conceptus; quarto, ratio tendendi in objectum, sicut similitudo dicitur ratio tendendi in illud cujus est; et isto modo dicitur lumen intentiOy vel species hicis, quia sensibile positum supra sensum impedit sensum, 2. de Anima, text. 73. Sed lumen in oculo non impedit sensum, imo requirilur per Commentatorem de Serisic et SensatOy ad hoc quod oculus videat; igitur non tantum est lumen sensibile, sed intenlio vel species, quibus objectum potest videri; est igitur lumen per se vii^ibile, et tamen intentio visibilis.
Contra, si lumen est per se visi- 3. bile, igitur non est ratio tendendi in objeciio \. objectum visibile, quia tunc idem esset ratio tendendi in se. Quod autem lumensit per se visibile, patet, quia non videmus substantiam Lunae, sed tantum esl lumen, quod nobis apparet in Luna, aliter enim corrumperetur substanlia I^unce in novilunio, quia nobis non plus apparet quod maneat, nisi quod videmus.
Item, quod lumen sit per se visi- secuoda. bile, patet per exemphim Philosophi, si moveatur oculus clausus, apparel ibi lumen.
Dico, quod aliqua est intentio species, ..1 •!. 1.. • -i. aiia visivisimlis, vel species, qua3 cst visibi- biii», aiia lis in se, et non solum ralio tenden- dendT uodi in objectum propter ejus majorem ^"'"* virtutem. Alia vero, quae tantum est ratio videndi propter ejus debilitatem, ut species albi, vel nigri. Exemplum primi de luinino. Unde si transeat radius per vilrum rubeum ad parietem, apparet paries rubeus, et tamen non coloratur paries illo rubore, quia si esset ibi oculus, ubi est paries, videret vi- Radio .,...traoseunto trum rubeum, nec reciperet ibi per vUrum colorem rubeum realiter; igitur plrieprau aliquando intentio visibilis potest "^rubeoy* videri propter ejus perfcctionem, quia si ibi esset talis color realiter, oculus existens ibi positus non posset videre, propter colorem positum supra sensum.
Item, Philosophus de Semu et Lumen Sensato^ quando transit nubes su-°uirn?ti" DIST. XIII. QUiESTlO UNIC.
corpori pra aliquod viride, apparel ibi alius Tom"^ colo^ quam prius, et tamen in re non est alius; intentio igitur quando est debilis, solum est ratio videndi; quando cst fortis, potestesse quo et quod. Nunquam tamen videntur istae species, nisi contiguatfle corpori visibili, neque lumen videtur nisi conjunctum corpori. Quod patet dupliciter: Primo, quia de nocte non videtur radius, et tamen ullra istum conum umbra, quam facit terra de noctc, est radius. quia tanien non conjungitur ibi immediate corpori terminanti visum, non potest videri. Secundo sic, esto quod aliquis sit existens in puteo profundo, et in summitate vadat radius solaris per medium unius foraminis, nisi superius immediate ponatur aliquod corpus terminans visum, non videbitur ille radius, et ideo non videbitur antequam terminetur visio ad aliquod sensum.
scnoLiUM ni.
Ostendit optime tres radios, rectum, reflexum et fractum, immediate immedlatione causffi, esse a luminoso; quomodo autem isti diiTerant, vide in Oxon. bic a. 3, Admittit quarlum radiara, id est, umbram, qua videmus, nullo trium radiorum praBsente, de quibus oplime ad oculum noster Pecbanus in sua Perspectiva.
5. Terlio dico, quod iumen est du- LBincDdu. plex, essentiale et accidentale, sive **"' primarium et secundarium. Essentiale et primarium dicitur illa species, per quam visus potestdevenire in visionem corporis luminosi, et illud est triplex secundum triplicem Jti^^Re^^J^idium, rectum, fractum et refle- ^*- xuui. Rectus est, qui venit a iuminoso ad terminum per inedium ejusdem diaphaneitatis sine aliquo angulo, quia natura ibi agit quantum potest, et ideo breviori modo quo potest, et linea recta est alia sibi conterminali brevior; ideo radius Soiis sempertenetincessum rectum, si potest. Sed dum occurrit medium alterius diaphaneitatis, ut cum radius transit per aerem, veniens ad aquam, quae non est corpusomnino densum, permittit transire radium, sed non per incessum rectum, nisi veniat perpendiculariter, ideo declinat radius ab incessu recto, cum diflfunditur per superficiem aqua3, quae est medium alterius diapbaneitatis, ut patet in Perspectivorum lineis; ha^c autem declinatio radii ab incessu recto, vocatur fractio radii, sive radius fractus. Reflexus Fractui.
est, cum rectus radius inveniens obstaculum corporis sufficienter densi transitper medium; sed quia natura corporis luminosi non potest multiplicare speciem lucis suee per medium illius corporis, facit quod potest, multiplicando eam in medio contiguato corpori obstanti. Naturale namque agens, cujus virtus actif a non est totaliter exhausta, in directum agit, quantum potest el quod non potest in directum, agit in obliquum; et talis multiplicatio luminis vocatur reflexio^ quee fit secundum «qualitatera angulorum incidentiee et reflexionum. De hoc Alacen, Euclides, etalii.
Lumen autem essentiale, sive primarium, immediate causat supradictos tres radios immediatione causee, quia non est unus radius causa alterius, sed quilibet eorum est immediate ab ipso luminari. De radio recto ita probatur, quia natura agit quantum potest sibi derelicta; iQi'- Quare radiU8 DOO agit sphflBric<.
De hoc 8U Sol noD agit mediaote ra diu.
Radiumreflexum esse a lumi- Dari immediate.
tur, si radius rectus esset hic in medio, et non a Sole, sed conservarelur a Deo, ageret sphaerice, causando lumen undequaque iequaliter; sed oppositum videmus ad sensum, quia agit per lineam reclam, et non illuminat retro fenestram quantum facit directo aspectu.
Ex isto apparet quod agens potest agere immediatione causfle in aliquod distans, quia necessario oportet diccre quod Sol agit immediate in aliquam partem medii, ipsam illuininando immediatione causae. Sed si tantum ageret immediate in id quod illuminat, ut sibi immediatum mathemalice, igitur solum illuminaret superliciem,et ipsa illuniinataaliam illuminaret immediate, et tunc corpus illuminatum taulum esset compositum ex superficiebus; igitur oportet quod agat in distans, quod non est sibi immedialum mathematice. Sed major virtus activa potest distantius agere; igitur Sol potest distantius agere quam radius, et non agit in haec inferiora mediante radio, tanquam causa agente. Radius tamen aliquam actionem haberet propriam, sed Sol praevenit ejus actionem. Et sic agente debiliori praesente potest agons fortius praevenire actionem ejus prius inducendo illum efTectum, quam esset debilius agens natum inducere in majori tempore.
Idem etiam patet de radio reflexo, quod sit immediate a luminari, per experientias de speculo ardente, quia ignis non causatur ab isto, sed a Sole. Similiter species visibilis causata in oculo, per quam videtur imago in speculo, non causatur ab imagine, sed ab objecto cujus est. Patet, nam ad motum illius rei variatur ille radius, nec potest fingi aliquid in speculo, ut imago, vel species, a qua causatur radius reflexus, nam illud quod apparet in speculo, non est nisi imago vel species, quam res in se habet. Patet per Perspectivos praecise, et per Alacen et Eucliden lib. de speculis^ nam probant isti, quod in speculis planis res apparet ultra speculum ad tantam distantiam, ad quantam in rei verilate ipsa est circa; sed constat quod species rei non transit per speculum densum de chalybe; ergo nulla species est causaliva hujus radii visualis reflexi a speculo, sed solum habet ipsam rem pro causa efficiente.
Idem patet de radio fracto cum causatur combustio, impleto urinali aqua, ex opposita parte Solis, nec generatur ignis ab aqua, nec vitro, sed a Sole. Praeterea, baculus in aqua apparet fractus, quia frangilur radius suae speciei, quia declinat ab incessu recto, ut dictuin est, et non causatur ab alia specie,alias non appareret baculus fractus.
Praeter haec lumina est aliud, Datur laquod vocatur accidentale, sive se- "^"n?"."**" cundarium^ ibi est umbra, et non lenebra, quia in tali lumine videmusnullo radio illorum trium praesente, et illud lumen non multiplicatur immediate nisi a luminari, sed est per se species sensibilis luminis primarii.
Ad primum principale, dico quod ^ illaluxfuit corpus luminosum de-xdargum. nominatum a qualilatenobili in eo, ^P"'?"'? et lorte fuit illud corpus, quod nunc DIST. XIII. QUiESTIO UNIC.
Ad 9ecandum.
Adlertiau].
Ad quartam.
Ad quiotam.
8.
VO£llb€t ranna de- BomiQit soppositam, io qao e»t.
(Jicitur i9o/, etsi non fuit lunc lucens tanta luce sicut nunc. Ad aliud, quod Augustinus accipit lumen pro spiritu luminoso, talem enim spiritum appellat Avicenna tftmenyel lucem, 6. Naturalium part. 9.
Ad aliud dico, quod lux est principium alterandi et disponendi ad generationem substantiae, et in termino substantia producit substan-1iam,et non lux substantiam.
Ad aliud respondet Avicenna, 6. Nahiralitim part. 3. cap. 2. quod ibi sunt aliqua similia corpori, cum dicitur radius frangi vel moveri, etc.
Ad aliud, cum dicitur quod habet essp reale in medio,et non intentionale, dico quod habet utrumque esse in medio, quia et est res et intentio in medio.
Ad primam probationem, dico quod qucelibel forma potest denominare suppositum, in quo est, et ideo sicut dicimus aerem esse illuminatum, si sicesset nomen impositum, quo species coloris denominaret medium intentionaliter, posset concedi illo modo, aer atbinus, vel aliquo alio nomine; sed nunc non habemus nomen impositum ad denominandum colorem, nisi nominare subjectum secundum esse, quod habet in subjecto, ubi est formaliter; in proposito habemus /wcens el itluminatum.
Ad aliam probationem, cum dicitur,lumen in medio excludit opposilum, dico, quod verum est oppositum privative, sic quod non est ibi carentia luminis; et sic species albi in medio excludit oppositum privalive, quia non est ibi carentia specici, sed non excludit speciem ob- ^jSe^non jecli contrarii albi. Sic nec excludit ®*^ji{j||' unum lumen aliud lumen a medio, quia stella3 et Sol simul illuminant medium.
Ad tertiam probationcm dico, quod sicut habet actionem realem in medio, sic habet talem entitatem realem in medio, quae competit tali actioni, quia alterat et disponit ad inductionem substantiae, et in termino substantia producit substanliatn.
DISTINCTIO XIV.
1.
Utrum ccelum sil siibstaniia simplex?
Circaislani disliuclionem decimam Argument. quarlam qua^ritur primo, utrum primum. ^^^i^j^^j^ ^^ subslantia simplex?
Quod non. Augustinus 2. super Oenes. cap. 5. Super aerem purus ifpiis esse diciticry de quo sidera esse facta conjectant; igitur coelum fit exsubstantia corporali; non igitur est substantia simplex.
Item, Beda loquitur super Gen. de aquis supra coelum, et aqua est sub coelo; sed medium capit naturam extremorum; igitur coelum fit ex aquis. Teriium. Item, iu omui moto necesse est imaginari materiam, 8. Metaph. et 1. Physic. Quarium. Itcm, coelum cst animatum, igilur est compositum ex anima et corpore. Probatur primo ex Avicenna 9. Metaph. cap. 4. qui praeter animam motam ponebat Intelligentiam separatam etconjunctam. Idem secundo videtur perPhilosophum, 2. de Coeloy etper Commentatorem 12. Metaph. conira. Oppositum, si sic, naturaiiter esset Secun [dum.
corruptibile, quia materia esl ex qua res potest esse^ et non esse^ 8. Metaph.
Opinio Pbilosophi. CGelum esse alterius rationis ab inferioribus; primo, quia ejns motus non est a medio, neo ad medium ejus rei ad quam est. Secundo, quia est incorruptibile secundum totum [et partes; consequenter posuit coelum sine materia, et corpus simplex. Unde non posuit animatum, quidquid supra dicat Avicenna. Theologi autem ponunt compositum ex materia, et forma; variant tamen assignando rationem quare sit incorruptibile.
Circa islam qusestionem aliquid 2. est certum, aliquid est dubium. Cer- coeiumcortum, quod coelum non est substan- p^''®^"^ tia incorporea, cum sit quantum et sensibile. Cum igitur in primis operibusnaturee, et communibus, non sit miraculum, non erit ibi accidens sine subjecto; igitur ibi est substantia subjecta tali accidenti.
Primo igitur secundum intentio- casium senem Philosophi coelum non est phuoa^ ejusdemnaturcE cum istis inferiori- ^eJt^^jJVi" dem mate • risB cuq:) bus, quia, ut vult Philosophus primo de CcelOy text. com. 20. mo- *°bu8^^*" tus naturalis est a medio, vel ad medium illius rei, quae est ejusdem naturae cum elemento vel elementato; sed raotus coeli est circa medium.
Dices pereamdemrationem, ignis non eritejusdem naturee cum inferioribus, quia perpetuo movetur mST. XIV. QUiESTIO I.
niotu circulari,/?nmo Meteororum^ et similiter suprema pars aeris. ^Milrir ^*^*^ (\\^oA evidentia rationis Philoiaoiseiae-sophi est in hoc, quodmolus, quiest ibipiii. primus alicujus rei, non est contra inclinationem illius rei, licet aliquis motus secundarius possil esse perpetuus, et contra inclinationem rei secundum se, quia motus primus rei, vel est a principio intrinseco activo, vel passivo, ita quod passivum non habet inclinalionem in contrarium. Nunc aulem ille motus circularis et ignis et aeris, non est motus primus eorum,sed habent illum virtute coeh', et non dicitur simpliciter violentus, quia ubi virtus superior vincit inferius sub eo, licet in tali motu esset violenlia respeclu inferioris considerati secundum se, non lamen simpliciter, quia naturale est inferiori, quod obediat superiori, et quod ab eo superetur.
JVon sic potest dici de coelo, quia ipsum est primum mobile; ideo prioritate nullius prioris motus posset aliquis esse motus naturalis ejus, et tamen violentus respectu coeh considerati secundum se; ibi igitur non invenitur contrarietas; -igitur non videtur quod sit ejusdem rationis cum corporibus inferioribus.
3. Item sic: Illud corpus coeleste apparet esse incorruptibile secundum totum, et secundum partes; non sic quae sunt infraspheeram activorum; igitur ista differunt genere 10. Metaphys.
Illud igitur videtur probabile Philosophice loquendo, et Theologice.
*»ffop"I^tud tamen facit difficultatem in ^^^*- proposito, quia coelum convenit cum substantia incorporea in incorruptibilitate, et cum corruptibili in ToM. xxm corporeitate; ideo dicitur quod posset ibi poni duplex compositio ex materia et forina, vcl ex anima et corpore. De prinia compositione dicitur quod componitur ex materia et forma, quia omne ens actu, vel acluans, vel habons; coolum non est actus tantum, quia sic esset substanliaactu infinita, nec esset sensibile; igitur habet actum.
Sed quouiodo est incorruptibile? opinio m- Dicitur quod quia forma sua ter- ^utu It niinat appetilurn tolum materiae, cceii.
ideo excludit omnes privationes; et ideo non obstante quod materia sit ejusdem rationis in coelo, et in islis corruptibilibus, adhuc coelum est incorruptibile.
Alii dicunt eamdem concIusio-i>- Thom.
nem, assignando aliam causam mcorruptibilitatis, scilicet propter carentiam contrarii. Et illaopinio minus ponit, quia nun ponit quod forma coeli excludit omnesprivationes; sed sufficil carentia contrarii ad hoc quod salvetur ejus incorruptibilitas, non obstante quod materia sit ejusdem rationis.
SCHOLIUII u.
Ralio suprudicta iEgidii pro cceli incorruptione, qiiiaejuslormatollit privalio.^es omnium ali.irum formarum, rejicilur quatuor argumentis claris, ex quihus cliam rejicitur ratio D. Thomaj, asserentis esso incorruplibile, quia carct coQtrario, et quia Philosophus posuit quod omne corruptibilo landem corrumperetur, quia secundum eum, omni potentia? passivaa correspondet activa in natura. Alii dicunt materium coeli esse alterius rationis. Sed hoc esl contra Philosophum, quia non plus concederet duas materias primas diversas, quam duo efficientia prima, duosque Gnes diver^os. Prfleterea oportet dicere tol esse diversae rationis materias, quot sunt orbcs, vel alii ngent in alios.
Contra istas vias, quod neutra sit 4^ 50 LIBRI IL opinionea vera, probatur, quia si susceptivum formfle contrariee. Etisfaratio potest '^rejtciutf-* sit nalum recipere formam, et non esse contra secundam sententiam de V^wii^n^liT habet eam, sequitur quod privatur; carentia contrarii. Et similiter ne- De8*pri™a- igitur si matcria coeli de se sit nala cesse est ponere aliquid intrin- Bua mate- recipere formam ignis, si eam non sece, quod est causa incorruptibili- "a- habet, necesse est quod ipsa prive- tatis, et non solum causa extrintur. Et cum dicitur postea, quod seca.
omnis privatio excluditur per for- Ideo nihil valet dicere quod ex omne cormam coeli, illud est impossibile natura sua est corruplibile, vel sal- undem quod tollatur privatio a susceptivo, tem sibi non repugnat corrumpi, et tu^sexjuDnisi per dans e55e formaliter opposi- tamen quod per carentiam con-ioa^hum.
tum illi privationi; igitur cum for- trariiefficitur incorruptibile. Prseter ma coeli non dat materise essCy quod hoc illud est plane contra Philosoformaignis daret formaliter, impos- phum, quia Aristoteles posuit quod sibile est quod tollat privationem in naturaomnipotentise passivae corformee ignis. respondet activa naturalis, quee Item, secundum istos, intellectiva tandem reducit in actum; igitur est perfectissima forma citra Intelli- omne quod est corruptibile passive, gentias, et tamen ipsa non toUita tandem actu corrumpetur. materia privationem formae ignis, Alia opinio salvat incorruptibilita- 6.
quin compositum sit corruptibile, tem coeli per hoc, quod materiaest Tertia quia materia sub forma coeli manet alterius rationis ab istis generabili- ^p'°'^* apta ad formam ignis; igitur non bus. Sed illud est plane conlra Aristollitformacoelipropter ejusperfec- totelem, ut habetur 12. Metaph, tionem, privationem aliarum forma- Omnis poteiitia mere passiva conrum. tradictionis est^ quia nihil mere Item, etsi forma coeli haberet in passivum determinat se ad esse^ et virtute formas mere naturales, non in eodem 9. Coelum est formaliter tamen animam inlellectivam, nec necmanwm. Ista igitur suntincomsecundum Philosophos, nec secun- possibilia -quod sit incorruptibile dum Theologos; igitur non tollit sic, et quod sit formaliter necessaprivationem intellectivaea suamate- rium, ettanlum per potentiam mere ria. passivam. 5, Item, vel oportet istos dicere quod Item, materia ita est unius ratioomniacorporacoelestiasint ejusdem nis quantum est de se, quod non speciei, cumtamen operationes ap- plus plurificatur quam actus de se; parent contrarise, vel oportet eos di- ideo non plus poneret Philosophus cere quod tot sunt ibi materiee quol duas potentias passivas, quarum corpora distincta specie, quia si ma- neutra reduceret aliam, quam poteria sit ejusdem ralionis, et sint neret duo efficientia simpliciter pricorpora diversarum specierum, igi- ma, vel duos fines. Et similiter oportur unum corpus coeleste potest tet per hoc ponere quod tot sunt ibi aliud corrumpere, sicutignisaerem, materiaediversarum rationum, quot quia materia ejusdem rationis et formae specificae in corporibus coe- DIST. XIV. QUiEST[0 I.
AoctoriB NQteQtia.
QbIdid est 6oq>asftimplex se- CQIldlUD Philotophuin.
8.
Ad ratio^ BfBpriiDe opimoDis leslibus, quia si duo differentia haberent materiam ejusdem rationis, unum posset aliud corrumpere.
Vera opinio, secundum Philosophum coBlum esse corpus simplex, quia posuit illud eimpliciter necessarium. Rejicit Doctor rationes iEgidii, quibus nititur probare secundum Philosophos esse compositum. Al secundum Theologos, ul videtur colligi ex sacra Scriptura, CGBlum est compositum ex materia et forma, ejusquo materia est ejusque rationis cum aliis, est tamen incorruptibile, quia incapax accidentium tendeotium ad corruptionem.
Dico igitur primo secundum intentionem Philosophi, quod coelum est substanlia simplex. Unde bene senlit Commentator, 12. Metaph. text. 25. secundum mentem Aristotelis, quod impossibileest polenliam contradictionis esse in simpliciter necessario, ideo est tantum suppositum simplex, quod substatquantitali ccbU.
Dices, unio potest esse in necessario, quamquam alterum unitorum quantum est de se, habeat potentiara, vel sit potentia.
Contra, impossibile est unionem esse necessariam, et alterum unitorum esse meram potentiam contradictionis, quia, ut habetur 7. Melaph. text, comm. 22. talis potentia est, qua res potest esse^ et non esse.
Ad rationes pro prima opinione, cum dicitur quod actus, qui est substantiaper se existens^ est pure intellectuSy etnon sensihilis^ dico quod hoc est verum loquendo de tali actu per se existente, qui non est capax accidentium similium, qualium sunt substantiae corporese susceptivae. Et sic oportet Philosophum • glossare, vel oportet quod contradicat sibi ipsi, quia ipse ponit quintam essentiam necessariam formaliter, et nihil ponit formaliter necessarium, in quo est mere potentia contradiclionis; igitur oportetquod ipse ponat talem actum ibi sine potentia contradictionis, qui substel quantitali, quam videmus.
Loquendo de secunda compositione ex corpoi^e et anima, dico quod motor proprius C(i3li posset dici anima coeli per oppositum ad motorem separatum, et illa anima dicitur esse motrix, sed non sibi unitur ut forma ejus, quia licet oporteat movens et motum esse simulsecundum contactum virtualem, non propter hoc sequitur quod molor est forma moti, quia anima non est actus corporis, nisi mixti; aliud enim non esset sibi proportionalum. Nunc autem ubi unitur anima corpori mixto, ut forma, ibi sunt polentiffi sensitivcu; sed per Commentatorem 2. Metaph. in Intelligentiis non sunt de potenliis animcE, nisi intellectus et voluntas; igitur illc motor non est forma corporis ca»leslis.
Preeter hoc, impossibile est animam intellectivam esse subjectum quantitatis, quia non extenditur per se, nec per accidens; et ibi non est miraculum conservando accidens sine subjecto; igitur oportet quod ibi sit alia substantia ab anima intellectiva; igitur istius nalurae nihil est anima intellectiva; igilur ibi est simplex subjectum quantitatis, quod ab anirna movetur.
Secundum Theologos, secundum quod Scriptura videtur intelligi, contrarium essot tonendum, quia videtur probabile quod necesse sit po.
iDtelli^entia dicitur anima cobU.
Repugnat coelum esse intellectivum.
9.
Secundum Tbeologoa ccBlum eet compositum.
LIBRI IT.
nerecoelum compositum ex materia et forma, quia in operalionibus primee diei fecitcoelum Empyreumcum Angelis, et materiam sub forma confusionis, et sic intelligitur, quod in principio creaoit Deus coelum et terram, Genes. 1. et priinum corpus, et poslea produxit Deus omnia alia corporalia, ita quod in primo die fuit materia sub forma chaos, ita quod de isto tanquam de primo creato postea fiebant alia corpora, quae prius erant sub forma conclusionis. Vel oportet dicere quod in primo instanti creationis erant omnia producta in esse specifico, quia postprimum instans creationis nihil simpliciter causabatur. Materia Ncc sccundum Theologos est pocoBh quffl jj^j^jyj^ qjj^^j maleria coeli sit alterius rationis a materia inferiorum, quia tunc fuissent duo chaos, unum a coelo Empyreo, aliud juxta globum lunarem, aliud istorum in sphsera activorum. Ideo incorruptibilitas, quam ponit Theologus in coelo, cBqualiter salvatur per materiam ejusdem rationis, sicutpermateriam alterius rationis, quia actus illius materiae est alterius rationis, quam unde in- sit forma generabilium. Et ideo po-""maa^ffiu' test totum compositum non esse ca- DocioreT pax talium accidcntium, qualiumest ignis capax, atque ideo neque coelum alterabile, alteratione tendente ad corruptionem, neque est corruptibile a tota natura creata, sed a solo Deo potest corrumpi de potententia ordinata Dei. Istum intellectum incorruptibilitatis coeli ponit Damascenus lib. 2. orth. fid. cap. 20. dicens quod ccelum conservatur Deovolentey etc. Elongatur enim a quolibet contrario, et natura non potest in ipsum agere; et istae sunt ducB causse quare est incorruptibilis. Sed estne ista forma coeli anima sua secundum Theologos?
Licel Augustinus aliquundo dubitaverit an ccBlum essel [animalura, tamen negat ei animam, locis hic citalis, et lib. de duabus animabus c. 4. et2. Retracl. cap. 7. Hier. hlc citalus, et cap. 4. et 45. ia Isaia, Damascen. blo citalus.
Dico quod secundum Augustinum 10. dubitatio fuit, sicoelum fuit animal, c«ium qd ' 8il auiiDal.
quia libro 1. Relractatioyium^ cap. 3. non retractavit absolute, qui dixit: Non hoc falsum esse dico^ neque quod verum est reprehendOy et tamen non credilur fecisse librum post istum. Sinjiliter in Enchiridio 33. vel 42. non habuit pro certo sive fuit animal, sive non; tamen in libro de Vera Vita vidotur ponere delerminate quod non fuit coeluni animatum, ubidicit: Qui asserit corpora ccelestia esse rationalia, se esse irrationalem demonstrat. Tamen excluditur per hoc, quod istum librum non composuit Augustinus, vcl si fecit, fuit post librum Retractationum. Sed Damascenus, cap. 20. ponit determinate quod non sunt sidera animata; et Ilieronymus concordal cum eo, cap. 1. Genes. 1. ' •videeum.
Similiter aliqui niluntur probare Ps^imom, sic per ralionem: Materia est prop- u. ter formam^ 3. Physic. Com. 2. Physic. com. 26. igilur non unitur forma materiae, nisi propteraliquam perfectionem, quam formaconsequitur ex unione; sed corpora coelestia non habent operationem sensilivam; igitur in nullo deserviret ma- N N DIST. XIV. QUiESTIO I.
leria tali aniinae, quia non recipit phantasmala.
11. Istataraen ratio deficit, quia non Riiioqua- soluni unitur fonna materioe. propoonesi ter perfectionem formae secundum se, sed ut sit unum ens perfectum ex utroque. Unde comparando ista inler se, forma dat materiae perfeclionem, et nullam ab ea recipit; ideo alium colorem potest ratio habere, quia forma, quae est nata per se esse, unilur propter operationem vel perfectionem consequendam; sed nullam operationem consequeretur anima unita materiae cceli, cum non utatur polentiis organicis. Ideo Theologice loquendo, alia videtur forma cceli ab anima, et non est necessarium preeter motorem communem et proprium, ponere tertium, quae sit anima orbis, sicut ponit Avicenna nono Metaphij' sicw.
12. Breviter itaque dicendum quod (iatuier motus ccbH cst ab Intelligentia, qui ia»caiiin%* motus xiou est naturalis ex parte itraiw. „^QJ)i|ig^ QQ modo quo mobile dicitur naturaliter moveri hic inferius, ut grave et leve. IIoc autem probatur per Avicennam 9. Metaph. c. 2. sic: Motus naturalis esl mobilis habentis esse^ sive existentis extra locum suum naturalem^ quia talis motus est elongatio a dispositione in naturali, et accessus ad dispositionem naturalem, quia quamdiu mobile movetur naturaliter, extra locum naturalem est, quia si in loco naturali esset, non exiret, nisi violenter; ergo si coelum naturaliter movetur ab Oriente in Occidentem, naturaliter ibi quiesceret.
Item, a quocumque punclo dato, corpus circulariter raotum sicut accedit, ita recedit; siergo ad aliquem terminura moveretur naturaliter, ab illo violenter recederet; ergo unus et idem motus esset naturalis, etnon naturalis.
Item, quod movetur naluraliter habet inclinationem propriam ad terminum motus, utpatetde lapide suscepto sursura, qui naturaliter descendit deorsura ad centrum.
Dicunt]Philosophi quod motus hu- 13. iusmodi naturalis est ex parte mo- Quomodo ventis, quia dicunt quod naluraie losophus...T.!!• »• 1 hunc uioest ipsi Intelligentiae movere coelum tum esse. motu tali, qui potest esse perpeluus. °fem^*" Ponit enim Philosophus Deum producere aliud a se ex necessitate naturae, et Intelligentiam sic raovere coelura. Unde dicit 12. Metaph. quod Intelligentiae sint in optiraa dispositione, quando raovent coelura, et tot ponitde eis, quot posuit orbes raobiles.
Est taraen intelligendura, quod non posuit Intelligentias ita esse in optiraa dispositione, quando raovent coelura, ut ipsura raovere esset earum optima dispositio et felicilas, cura eara alias posuerit in altiori actu, scilicet in verilatis speculatione; sed hoc posuit necessilate naturali, inquantura ex suraraa perfectione earura naturali necessitate consequeretur coraraunicatio'ad extra. Unde licet posuerit Deura intelligentera, et voluntatera agere per intellectura, nihilorainus posuit quod ex necessitate naturali produceret extra, inquantura ad plenitudinera suee perfectionis naturali necessilate coraraunicatio sequeretur, sicut nos in agentibus naturalibus poniraus.Posuitetiaralntelligentiam raovere ut araatura ad desideratura tamen necessario inqiianturn videt ipsum primum dantem esse per cognilionemetappelilum,etsic appetit ei assimilari, communicando suam perfectionem extra diversis effectibus; et quod lioc non possit facere, nisi mediante motu; et ideo posuit quamlibel Inlelligenliam habere virtutem sibi proportionatam respectu orbis, quem- movet, ila quod si opponeretur una stella de novo, faligaietur, quiamobileesset improportionatum in modo; sicut accidit fatigalio in nobis, et sicposuitquod secundum proportionem suae perfectionis intraneaB naturalis consequitur quamlibet Intelligentiam communicare perfectiones essendi ejus quantum posset, et haberc proportionabile virtutis sua?, per cujus motum tot extra produceret, quot posset.
Sed Theologi contrarium ponunt, scilicet quod Deus non naturali necessitate, sed libere agit, et similiter Inlelligentia^. Quantaecumque enim perfeclionis fuerint ad communicandum extra, ponimus subesse determinationi liberi arbitrii, tamen ponimus per ministerium Angelorum motum fieri; non tamen omnes Intelligentias movere, nequc singulas earum, qua?movent, a?que movere, quia ifna potost movere plures orbes, vel unum, secundum voluntatem Dei.
Quod autem moveant, patet per Augustinum 3. de Trinit. 0. et est congruentia, quia Deus communicat effectibus suis causalitatem, quam habere possunt; sed movere est hujusmodi; ergo Angeli movent, licet non omnes, nec necessitate, sed arbitrii libertate.
Ad primum principale, potest dici jg quod Augustinus ibi loquitur secun- Ad ariznm. dum opinionem Platonicorum, quia P"'"""^- ante Aristolelem non fuit posita quinta essentia, et ratio secundum opinionem eorum est, quia coelum fuit productum ex igne. Vel potest dici quod auctoritas solvit seipsam, quia manifeste patet quod loquitur secundum opinionem aliorum, cum dicit quod ibi estpurus ifjiiiSj dequo sidera esse facta conjectanty hoc est, alii, de quorum opinione loquitur. Vel potest dici per unam glossam Strabi, super istum locum, quod illud, de quo fiebat coelum, hoc est, firmamentum, vel sidera, dicitur ignis, propter quamdam proprietatem, ut propter lucem, quae estproprietas ignis.
Ad aliud potest dici quod accipi- Aqua sutur ibi aqua pro composito ex mate- ^^!^^^^l, ria etforma confusionis ut pro isto^^/®^"°" ^ aum.
chaos; istud lamen secundum veritatem non magis fuit aqua vera quam ignis. Nec oporlet medium secundum situm componi ex terminis, nec esse ejusdem naturcB, sicut nec homo existens inter duos lapides. Sed quomodo est aqua super coelum et aqua sub coelo? Aliqui dicunt quod evaporatur super coelum aqua abaqua sub coelo. Sed illa est fictio, quia non sunt corpora sic porosa, quod possit aqua per medium ipsorum sic transire, necposset transire per sphseram ignis, quia totaliter corrumperetur; ideo videlur quod dicatur aqua supra coelum tantum propter quamdam proprietatem aqure. Coelum enim cristallinum potest dici aqua, qua^ est supra firmamentum,proptersimilemqualitatem, et aqua sub coelo, potest dici illud DIST. XIV. QUiESTlO II.
confusum chaos, ex quo producebantur alia corpora. 17. Ad aliud, dico quod secundum Adier- Philosophum ex motu coeli magis sequitur ibi non esse materiam quam esse, quia Philosophus non posuit formam, quam non potuit convincere ex operatione, neque posuit materiam, quam non potuit convincere ex motu; ideo solum potest concludi quod ibi est materia ad ubij et non in potentia ad aliam formam substantialem.
^lum"' ^^^ aliud, dico quod coelum non est compositum ex anima et corpore. Ad pri- Ad probationem dico, negando