3So M; B has et primum (cf. p. 195), while S has simply et. _ S has sitis qui, Vulgate si is qui.
6S has est (following the Vulgate) in place of inter vos, which is found in B and M.
6I ad Cor., cap. 5, v. 11; Vulgate has aut avarus before aut idolis serviens, etc.
7I ad Cor., cap. 5, v. 12; Vulgate has iis qui for his quae.
'Commentarii in Epist. ad Corinth. I, cap. 5, lectio 3: “Praelati enim Ecclesiarum accipiunt spiritualem potestatem super eos tantum qui se fidei subdiderunt.” _.
9M improves the word order by having fidei se. 10M omits aut. M omits sunt.
123 has recognoscatur; concerning the confusionof the third person singular passive with the third person plural active, see p. 271, n. 4. 13M has etiam.
i<S omits et and has dictum est profecto. 16B and S ha xt possunt. B omits quam. < 17 Summa de ecclesiastica potestate, qu. 23, arg. 3,on obj.3: ‘ Cum, sc. Saraceni et infideles, Chri¬ stianis velint pacifice conversari, non debent eis tolli illa quae sine peccato possunt possidere.
wln verbo infidelitas, § 7. 19B and S have enim. 50B has tam. 2lM has gerebantur.
Francisci de Victoria i.
ii.
m.
Sextus titulus tractatur.
Respons. auctoris. Prob. i.
Prob. 2. Prob. 3.
Septimus titulus.
Refutatur ab auctore.
2.
idololatrae vel quia haberent alia peccata contra naturam (qui multa habebant, quia erant idololatrae et alia peccata contra naturam habebant, ut quia sacrificabant filios suos et filias suas daemoniis), sed vel ex speciali1 dono Dei vel quia transitum impediebant vel eos offenderant. Item quid2 isti vocant profiteri legem naturae? Si est cognoscere, non totam co¬ gnoscunt; si est velle servare legem naturae, contra etiam volunt servare 379 totam legem divinam, si enim scirent legem Christianam esse divinam, vellent servare. Ergo non magis profitentur legem naturae quam Chri¬ stianam. Item profecto maiores probationes habemus ad probandum legem Christi esse a Deo et esse veram quam ad probandum quod forni¬ catio est mala, vel querenda3 alia, etiam lege naturali prohibita. Ergo si possunt cogi ad observandum legem naturae, quia potest probari, ergo etiam ad observationem legis Evangelicae.
Restat alius et sextus titulus, qui praetenditur,4 * scilicet per electionem voluntariam. Hispani enim cum ad barbaros perveniunt, significant eis quemadmodum Rex Hispaniae mittit eos pro commodis eorum, et admo¬ nent eos ut illum pro domino et rege recipiant et acceptent, et illi retulerunt placere sibi. Et “nihil tam naturale est, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferri, ratam haberi” ( Inst., De rerum divisione, § per traditionem?). Sed ego pono conclusionem6 quod7 nec iste titulus est idoneus. Patet primo, quia deberet abesse metus et ignorantia, quae vitiant omnem electionem. Sed haec intervenit in illis electionibus et acceptationibus; nesciunt enim barbari quid faciunt, immo forte nec 380 intellegunt quid petunt Hispani. Item hoc petunt circumstantes armati ab imbelli turba et meticulosa. Item, cum illi (ut supra dictum est) haberent veros dominos et principes, non potest populus sine alia ratio¬ nabili causa accersere novos dominos, quod est in detrimentum priorum. Item8 nec e contrario ipsi domini possunt novum principem creare sine assensu populi. Cum ergo in huiusmodi electionibus et acceptationibus non concurrant omnia requisita ad legitimam electionem, omnino ille titulus non est idoneus nec legitimus ad occupandas et obtinendas illas provincias.
Septimus titulus est,9 qui possit praetendi, scilicet ex speciali dono Dei. Dicunt enim nescio qui quod Dominus in suo peculiari iudicio condemnavit istos barbaros omnes ad perditionem propter abominationes suas et tradidit in manus Hispanorum, sicut olim Chananaeos in manus Iudaeorum.
Sed de hoc nolo multum disputare, quia periculose crederetur alicui pro¬ phetiam adserenti contra communem legem et contra regulas Scripturae, nisi miraculis confirmaretur doctrina sua, quae tamen nulla proferuntur ab huiusmodi prophetis. Item, dato quod ita esset, quod Dominus per¬ ditionem barbarorum facere constituisset, non tamen ideo consequitur 381 quod ille, qui eos perderet, esset sine culpa, sicut nec erant sine culpa Reges *B has spirituali. 2M has quia.
3So M; B has qu^reda, and S has cavenda, but in the margin alias querenda.
4M has qui potest praetendi vel praetenditur.
6Inst., 2, 1, 40; Krueger has nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam, etc.
6B has Et est conclusio. 7M omits quod. 8S has Sicut. 9B and S omit est.
De Indis, Sect. II.
Babyloniae, qui contra Ierusalem1 ducebant exercitum et filios Israel ducebant in captivitatem, licet re vera totum fuerit ex peculiari provi¬ dentia Dei, sicut saepe illis2 erat praedictum. Nec Ieroboam recte avertit populum Israel a Roboam, quamvis hoc factum fuisset consilio3 Domini, sicut etiam Dominus per prophetam comminatus fuerat. Et utinam, 3secluso peccato infidelitatis, non sint maiora peccata in moribus apud aliquos Christianos quam sunt inter illos barbaros! Scriptum quoque est 4-(I Ioan.y 45): “Nolite credere omni spiritui, sed probate spiritus, utrum ex Deo sint.” Et, ut6 ait S. Thomas {Prima Secundae, qu. 68), dona dantur a Spiritu sancto ad perficiendum virtutes. Vnde ubi fides aut auctoritas aut providentia ostendit quid agendum sit, non est recurrendum ad dona.
Haec de falsis et non idoneis titulis occupandi provincias barbarorum sufficiant. Sed notandum quod ego nihil vidi scriptum de hac quaestione Excusatio nec unquam interfui disputationi aut consilio de hac materia. Vnde fieri 382 posset, ut alii fortasse fundent titulum et iustitiam huius negotiationis et principatus in aliquo praedictorum locorum, non sine ratione aliqua. Sed ego hactenus non possum aliud intellegere nisi quod dictum est. Vnde, si non essent alii tituli quam isti, profecto male consultum esset saluti pnncipum, vel potius eorum, ad quos spectat haec detegere7; nam principes sequuntur aliorum consilium, quia per se haec examinare non possunt.
“Quid prodest,” inquit Dominus,8 “homini, si universum mundum lucretur, seipsum vero perdat et detrimentum sui faciat? Matth., 16, et Mare., has Ieroboam, perhaps through confusion with the same word farther on.
2B has illud. 3B has concilio. 4B omits quoque.
*V. i; Vulgate has credere after spiritui and has si in place of utrum.
6B omits ut.
7So M; B has dirigere and S has dedegere. This may be an improvement otMs.
8B omits inquit Dominus...9V. 26: “Quid enim prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur?”.
10V. 36: “Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totum, et detrimentum animae suae faciat?”
UV. 25: “Quid enim proficit homo, si lucretur universum mundum, se autem ipsum perdat, et detrimentum sui faciat?”
\ SECTIONIS TERTIAE,1 De titulis legitimis,2 quibus barbari potuerint venire in dicionem Hispanorum, SVMMA.3 1. Barbari quomodo potuerunt venire in dicionem Hispanorum ratione naturalis societatis et communitatis.
2. Hispani habent ius peregrinandi ad Indorum barbarorum provincias et illic degendi, sine tamen eorum nocumento aliquo; nec possunt ab illis 383 prohiberi.
3. Hispanis licet apud Indos barbaros negotiari, sine patriae tamen incommodo, importando merces, quibus illi carent, etc., et efferendo inde aurum et argentum vel alia, quibus abundant; nec illorum principes possunt impedimento esse quominus subditi exerceant commercia cum Hispanis, etc.
4. Barbaris non licet prohibere Hispanos a communicatione et participatione illorum, quae apud eos sunt communia, tam civibus quam hospitibus.
5. Liberi si apud Indos nascuntur ex parentibus Hispanis illic domicilium haben¬ tibus et velint esse eius cives, non possunt arceri vel a civitate vel a commodo aliorum civium.
6. Barbari si vellent prohibere Hispanos quominus exercerent cum illis com¬ mercia, etc., quid esset agendum.
7. Hispani si, omnibus modestissime tentatis, non possunt consequi securitatem cum barbaris seu Indis, nisi civitates occupando et subiciendo illos, an hoc facere licite possint.
8. Hispani quando et in quo casu possent saevire in barbaros, tanquam in per- 384 fidos hostes, et in illos omnia belli iura prosequi, eos spoliare, immo et in captivitatem redigere, quin etiam et dominos priores deponere et novos constituere.
9. An barbari causa religionis Christianae propagandae potuerint in Hispanorum dicionem venire. Et Christiani habent ius praedicandi et annuntiandi Evangelium in provinciis barbarorum.
10. Papa potuit negotium conversionis Indorum barbarorum solis Hispanis demandare, et omnibus aliis, non solum praedicationem, sed etiam com¬ mercium, interdicere, si ita expediret ad Christianae religionis propaga¬ tionem.
11. Barbari non sunt debellandi neque bonis privandi, si permittant Hispanos libere et sine impedimento Evangelium praedicare, sive illi fidem recipiant sive non.
12. Barbari, sive eorum domini sive ipsa multitudo, impedientes Evangelii pro¬ mulgationem, quomodo ab Hispanis (absque tamen scandalo) possint coerceri. Et quid dicendum de his, qui praedicationem admittunt, conversionem tamen aut interficientes aut punientes sive terrentes ad 385 Christum conversos impediunt.
13. Barbari quomodo potuerunt in Hispanorum dicionem venire eo, quod, cum essent conversi et Christiani effecti, eorum principes vi aut metu volentes eos ab idololatria revocare, ab Hispanis fuerint protecti et sub eorum tutelam recepti.
XB and M omit sectionis tertiae.
2B and M omit legitimis.
De Indis, Sect. III.
14. Barbari in Hispanorum venire potuerunt dicionem, quia, cum bona pars eorum esset ad Christum conversa, Papa, illis petentibus aut non peten¬ tibus, potuit ex rationabili causa dare illis Christianum principem, ut est Hispanorum Rex, aliis dominis infidelibus repulsis.
K. An barbari in dicionem Hispanorum venire potuerint propter tyranmdem suorum dominorum vel propter leges tyrannicas in miuriam innocentium.
16. Barbari Indi quod potuerint in Hispanorum dicionem venisse per veram et voluntariam electionem...u.
17. Barbari societatis et amicitiae titulo potuerunt venire in dicionem Hispanorum.
18. An Hispani potuissent barbaros redigere sub suam dicionem, si certo constaret eos esse amentes.
386 Nunc dicam de legitimis titulis et idoneis, quibus barbari venite potuerunt in dicionem Hispanorum.
i. Primus titulus potest vocari naturalis societatis et communicationis.
2 Et circa hoc sit prima conclusio: Hispani habent ius peregrinandi x Prop. in illas provincias et illic degendi, sine aliquo tamen nocumento barbarorum, nec possunt ab illis prohiberi. Probatur primo ex iure gentium, quod vel est ius naturale vel derivatur ex iure naturali (Inst., De iure naturali et ro. i. gentium2): “quod naturalis ratio inter omnes gentes constituit, vocatur ius gentium.”4 Sic enim5 apud omnes nationes habetur inhumanum sine aliqua speciali causa hospites et peregrinos male accipere; e contrario autem humanum et officiosum se6 habere bene erga hospites; quod non esset, si peregrini male facerent, accedentes in7 alienas nationes.
Secundo, a principio orbis (cum omnia essent communia) licebat Prob. 2. unicuique, in quamcumque8 regionem vellet, intendere et peregrinau.
Non autem videtur hoc demptum per rerum divisionem; nunquam enim fuit intentio gentium per illam divisionem tollere hominum invicem com¬ municationem, et9 certe temporibus Noe fuisset inhumanum...
387 Tertio, omnia licent, quae non sunt prohibita aut alias sunt in miuriam ro. 3. aut detrimentum10 aliorum. Sed (ut supponimus) talis peregrinatio Hispanorum est sine iniuria aut damno barbarorum. Ergo est licita.
Quarto, non liceret Gallis prohibere Hispanos a peregrinatione Galliae, Prob. 4. vel etiam habitatione, aut e contrario, si nullo modo cederet in damnum illorum nec facerent iniuriam. Ergo nec barbaris..
Item quinto, exsilium est poena etiam inter capitales. Ergo non licet Prob. 5.
relegare hospites sine culpa., _ _., Item sexto, haec est una pars belli, prohibere aliquos tanquam hostes Prob. 6.
a civitate vel provincia vel expellere iam exsistentes. Cum ergo barbari non habeant iustum bellum contra Hispanos, supposito quod sint innoxii, ergo non licet illis prohibere Hispanos a patria sua.
'M omits this sentence and B has it before Nunc dicam.
2'phe full title is De iure naturali et gentium et civili...B has constituitur, vocat.
*Inst 1 2 r Krueger has: “quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud U» gentium, quasi quo mre omn g»» utuntur _ For explanatiori of Victoria’s subst.tution of gentes for homines, see H. F Wright, trancisci Z.D, I.r, S.IU Re,.Uio (Washington,.9.6), p..6, and the amhotu.es here e.ted.
Francisci de Victoria Prob. 7.
Prob. 8.
Prob. 9.
Prob. 10.
Prob. 11.
Prob. 12.
Prob. 13.
Prob. 14.
II Prop.
Prob. 1.
Item septimo, facit illud poetae,1 Quod genus hoc hominum? quaeve hunc tam barbara morem Permittit patria? hospitio prohibemur arenae.2 Item octavo, “Omne animal diligit sibi simile” ( Eccli., 173). Ergo videtur quod amicitia inter homines sit de iure naturali, et4 contra naturam est vitare consortium hominum innoxiorum.
Item nono, facit illud Matth., 255, “Hospes eram, et non collegistis me.” Vnde, cum ex iure naturali videatur esse6 recipere hospites, illud Christi iudicium statuetur cum omnibus. 388 Decimo, “iure naturali communia sunt omnium, et aqua profluens et mare, item flumina et portus, atque naves iure gentium undecumque licet applicare” ( Inst., De rerum divisione7); et eadem ratione videtur publice.8 Ergo neminem licet ab illis prohibere. Ex quo sequitur quod barbari iniuriam facerent Hispanis, si prohiberent illos a suis regionibus.
Item undecimo, ipsi admittunt omnes alios barbaros undecumque. Ergo facerent iniuriam non admittentes Hispanos.
Item duodecimo, quia, si Hispanis non liceret peregrinari apud illos, vel hoc esset iure naturali aut divino aut humano. Naturali et divino certe licet. Si autem9 lex humana esset, quae prohiberet sine aliqua causa a iure naturali et divino, esset inhumana10 nec esset rationabilis et per consequens non haberet vim legis.
Decimo tertio, vel Hispani sunt subditi illorum vel non. Si non sunt subditi, ergo non possunt11 prohibere. Si sunt subditi, ergo debent eos bene tractare.
Item decimo quarto, Hispani sunt proximi barbarorum, ut patet ex Evangelio ( Luc., io12) de Samaritano. Sed tenentur diligere proximos {Matth., 2213) sicut se ipsos. Ergo non licet prohibere illos a patria sua sine causa: (Augustini, De doctrina Christiana ) “Cum dicitur, ‘Diliges 389 proximum tuum/ manifestum est omnem hominem proximum esse/ ” 3. Secunda propositio: Licet Hispanis negotiari apud illos, sine patriae tamen damno, puta importantes14 illuc merces, quibus illi carent, et adducentes illinc vel aurum vel argentum vel alia, quibus illi abundant.
Nec principes illorum possunt impedire subditos suos ne exerceant com¬ mercia cum Hispanis; nec e contrario principes Hispanorum possunt com¬ mercia cum illis prohibere.18 Probatur ex prima.
Primo, quia etiam hoc videtur ius gentium, ut sine detrimento civium peregrini commercia exerceant.
*V ergil, Aeneid, lib. i, 11. 539-540. 2B has patriam hospitio, prohibemur arena?
3The reference is to Ecclesiasticus, cap. 13, v. 19: “Omne animal diligit simile sibi, sic et omnis homo proximum sibi.” 4M adds quod. 6V. 43. 6B has cum iure naturali videantur.
1Inst., 2, 1, 1, et seqq.: “Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris...Flumina autem omnia et portus publica sunt...Riparum quoque usus publicus est iuris gentium, sicut ipsius fluminis; itaque navem ad eas appelere...cuilibet liberum est.” The readings naves and applicare are listed by Krueger as variants.
8S has videntur publica. 9B omits autem. 10B and M have inhumanum. US adds eos.
wVv. 29-37. 13V. 39: “Diliges proximum tuum, sicut teipsum.” 14B has exportantes.
16B has nec e contrario cum illis; S puts prohibere after possunt.
De Indis, Sect. III.
Item secundo, eodem modo probatur, cum hoc liceat iure divino.
Ergo lex, quae hoc prohiberet, sine dubio1 non esset rationabilis.
Item tertio, principes tenentur3 diligere Hispanos iure naturali. Ergo ro • 3non licet eis, si potest fieri sine detrimento illorum, prohibere illos a com¬ modis suis sine causa..
Quarto, quia videntur4 facere contra illud proverbium, Non facies ^ob. 4.
alteri, quod tibi fieri non vis.” Pr0b. 5.
Et in summa, certum est quod non plus possunt barbari prohibere Hispanos a commercio suo quam Christiani possunt prohibere alios Chri¬ stianos. Clarum est autem quod, si Hispani prohiberent Gallos a com-390 mercio Hispaniarum, non propter bonum Hispaniae, sed ne Galli participent aliquam utilitatem, lex esset iniqua et contra caritatem. 01 autem hoc lege caveri iuste non potest, nec etiam facto fieri (quia lex non est miqua, nisi propter executionem legis). Et ut dicitur De lustitia et mre, 1. ut vim5, “inter homines omnes cognationem quandam natura constituit.
Vnde6 contra ius naturale est, ut homo hominem sine aliqua causa adversetur.'
“Non enim homini homo lupus est, ut ait Ovidius, sed homo.
4. Tertia propositio: Si quae sunt apud barbaros communia, tammProp. civibus quam hospitibus,8 non licet barbaris prohibere Hispanos a com¬ municatione et participatione illorum. Exempli gratia, si licet alus pere¬ grinis vel effodere aurum in agro communi vel ex fluminibus vel piscari margaritas in mari vel in flumine, non possunt barbari prohibere Hispanos, sed eo modo dumtaxat quo aliis licet,9 dummodo10 cives et naturales incolae non graventur. Haec probantur11 ex prima et secunda. Nam, si licet Hispanis peregrinari et negotiari apud eos, ergo licet eis uti legibus et commodis omnium peregrinorum...Prob 2> Secundo, quia, quae in nullius bonis sunt, iure gentium sunt occupantis (Inst., De rerum divisione,12 § ferae bestiae™). Ergo, si aurum m agro vel margaritae in mari aut aliud quodcumque m fluminibus non est appro-391 priatum, iure gentium14 erit occupantis, sicut et pisces m mari. Et quidem multa hic16 videntur procedere ex iure gentium, quod, quia derivatur sufficienter ex iure naturali, manifestam vim habet ad dandum ius et obligandum. Et, dato quod non semper derivetur ex iure naturali, satis videtur esse consensus maioris partis totius orbis, maxime pro bono communi omnium. Si enim, post prima tempora creati orbis aut reparati post iB inserts causa here. 2B has rationalis. 3B and S have princeps fnetuT- 'B ^videtur.
» Dig 1, i, 3, which is an excerpt from Florentinus, Institutiones, l.b. i; Mommsen place of homines B, M, and S cite this law as velut vim. but see p. 274, n. 7, where B, M, and S „me Iaw as vim vi. 6B has videtur in place of unde and omits est.
?M has aversetur and S has homine...aver setur. 8B has hospitalibus.
m adds ipsis haec et huiusmodi facere. This seems to be an amphfication of M s.
iojj omits barbari and sed and has cum divites in place of dummodo.
uM and S have probatur. 12The full title is De rerum divisione et qualitate.
«Inst., 2, 1, 12; Krueger has ferae igitur bestiae omits hic.
nSo M' a later editor (perhaps S) has amended it to quae with correspondmg changes in derivatur,„d JwSUt.nd on th, s„pposi.io„ «ha, «h, anteccdep, of,he rel,«,»= waS m«ft.
and not iure. In place of quod B has non quod sit ius gentium: tamen.
Francisci de Victoria IV Prop.
Prob.
Confirm.
Coroll.
V Prop.
Prob.
diluvium, maior pars hominum constituerit, ut legati ubique essent in¬ violabiles, ut mare esset commune, ut bello capti essent servi, et hoc ita expediret, ut hospites non exigerentur, certe hoc haberet vim, etiam aliis repugnantibus.
5. Quarta propositio: Immo si ex aliquo Hispano nascantur ibi liberi et velint esse cives, non videtur quod possint prohiberi vel a civitate vel a commodis aliorum civium — dico ex parentibus habentibus illic do¬ micilium. Probatur, quia hoc videtur esse de iure gentium, ut civis dicatur et sit, qui natus est in civitate ( ff,l De appellationibus,2 1. cives 3). Et con¬ firmatur, quia, cum homo sit animal civile, talis natus in una civitate non est civis alterius civitatis. Si ergo non esset civis illius, non esset civis alicuius civitatis, per quod impediretur a iure naturali et gentium. Immo 392 si qui vellent4 accipere domicilium in aliqua civitate illorum, ut accipiendo uxorem vel alia ratione, qua alii peregrini solent fieri cives, non videtur quod possint prohiberi plus quam alii, et per consequens gaudere privilegiis civium sicut alii, modo etiam subeant onera aliorum. Etiam facit quod hospitalitas commendatur (I Pet., 45): “Hospitales invicem”; et (I ad Tim., 36) de episcopo, “Oportet episcopum hospitalem esse.” Vnde e contrario nolle accipere hospites et peregrinos est de se malum.
6. Quinta propositio: Si barbari velint prohibere Hispanos in supra dictis a iure gentium, puta vel commercio vel aliis, quae dicta sunt, Hispani primo debent ratione et suasionibus tollere scandalum et ostendere omni ratione se non venire ad nocendum illis, sed pacifice velle hospitari et peregrinari sine aliquo incommodo illorum, et non solum verbis, sed etiam ratione ostendere, iuxta illud, “Omnia sapientes prius7 experiri decet.”8 Quod si, reddita ratione, barbari nolint9 acquiescere, sed velint vi agere, Hispani possunt se defendere et omnia agere ad securitatem suam con¬ venientia, quia vim vi repellere licet. Nec solum hoc, sed, si aliter tuti esse non possunt, artes10 et munitiones aedificare, et, si acceperint iniuriam, 393 illam auctoritate principis bello prosequi et alia belli iura agere. Probatur, quia causa belli iusti est ad propulsandam et vindicandam iniuriam, ut supra dictum est ex S. Thoma ( Secunda Secundae, qu. 4011). Sed barbari prohibentes a12 iure gentium Hispanos faciunt eis iniuriam. Ergo, si necesse sit ad obtinendum ius suum bellum gerere, possunt hoc licite facere.
1B, M, and S have fi., but the title and law referred to are in Code. The error, therefore, seems to have been Victoria’s and not that of his auditors or editors. The reference is to Cod., 7, 62, 11.
2The full title is De appellationibus et consultationibus.
3Cod., 7, 62, 11, which is an excerpt from Emperors Diocletian and Maximian.
4In place of si qui vellent B has videtur quod qui vellet.
6V. 2: “ Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse,...hospitalem.”
7M inserted verbis here, probably intending to improve. M may have been misled by verbis two lines before. S follows M.
8Terence, Eunuchus, 4, 7, 19: “Omnia prius experiri, quam armis, sapientem decet.”
9B, M, and S have nolunt, but I do not think even wide usage would countenance the difference that would exist between nolunt and velint, when used in precisely the same connection.
10 S has arces, but see Charles Dufresne Du Cange, Glossarium ad scriptores mediae et infimae UB has q. quarta. The reference is to art. I, which is quoted on p. 249.
l2B omits a.
De Indis, Sect. III.
Sed est notandum quod, cum barbari isti sint natura meticulosi et alias stolidi et stulti, quantumcumque Hispani velint eos demere a timore et reddere eos securos de pacifica conversatione, possunt adhuc merito timere, videntes homines cultu extraneos et armatos et multo potentiores se. Et ideo, si commoti hoc timore concurrunt ad exigendos vel occi¬ dendos Hispanos, liceret quidem Hispanis se defendere,1 servato modera¬ mine inculpatae tutelae, nec alia belli iura liceret exercere in illos, puta vel, parta victoria et securitate, occidere illos vel spoliare vel occupare civitates eorum, quia in illo casu sunt innocentes et merito timent, ut supponimus. Et ideo debent Hispani se tueri, sed, quantum fieri poterit, cum minimo detrimento illorum, quia est bellum dumtaxat defensivum.
Nec est inconveniens quod,2 cum ex una parte est ius et ex altera Ju||quam ex 394 ignorantia invincibilis, quod sit bellum iustum ex utraque parte. Vt, sicut utraque par-Galli tenent Burgundiam cum probabili ignorantia, credentes pertinere ad temstum. eos, Imperator autem noster habet ius certum ad illam provinciam, qui potest bello repetere, et illi illam defendere, sic potest contingere cum barbaris, et hoc multum est considerandum. Alia enim sunt iura belli adversus homines vere noxios et iniuriosos4 et alia adversus innocentes et ignorantes, sicut5 etiam aliter vitandum est scandalum Phansaeorum, aliter pusillorum et infirmorum...r_ccilt. VI Proo 7 Sexta propositio: Si, omnibus tentatis, Hispani non p consequi securitatem cum barbaris, nisi occupando civitates et subiciendo illos, licite possunt hoc etiam facere. Probatur, quia finis belli est pa^ et securitas, ut dicit Augustinus ad Bomfacium. Postquam autem (ut dictum est) licet Hispanis bellum suscipere, vel etiam, si necesse sit, inferre, ergo licet omnia facere necessaria ad finem belli, scilicet ad ob tinendam securitatem et pacem.. x>rnn 9. Septima conclusio: Immo si, postquam Hispani omni diligentia et vn Prop.
re et verbo ostendissent non stare per eos quin barbari pacifice et sine 395 damno suarum rerum agant, nihilominus barbari perseverarent in malitia suTet contenderent ad perditionem Hispanorum, ram tunc non tanquam cum innocentibus, sed tanquam cum perfidis hostibus agere possent, et omnia belli iura in illos prosequi et spoliare illos et in captivitatem redigere et dominos priores deponere et novos constituere, moderate tamen pro qualitate rei et iniuriarum. Haec conclusio satis patet, quia si licet eis bellum indicere, ergo etiam iura belli persequi. Et confirmatur quia non debent esse melioris condicionis, quia sunt infideles. Sed haec omnia licerent adversus Christianos, si semel esset iustum bellum. Ergo etiam licent adversus illos. Item hoc est generale ius gentium, ut 9°™m* C*P in bello fiant victoris, ut habetur m 1. » ° ^ d ' and M insert et. SM omits quod. "M omk.,,i. ‘M 6B has Sic “The reference is to Epist. 189 (alias 205), § 6. and S 8® ig; 49, IS> 28, which is an excerpt from Labeo, Pithana a Paulo epitomata, hb. 4. B, M, and cite this law as si quid in bello.
Wiz., 49, IS, 24, which is an excerpt from Ulpian, Institutiones, hb. 1.
i<>The full title is De captivis et de postlimino et redemptis ab hostibus..., ub£.,,, 9, which b an excerpt f,om St. InDOM of Seville, V«. 5. «• Francisci de Victoria Prob. 3.
Confirm.
Secundus titulus legitimus. I Prop. Prob. 1.
Prob. 2.
Prob. 3. Prob. 4.
Prob. 5.
II Prop.
Prob. 1.
§ item, ea quae ex hostibus / ubi dicitur quod “iure gentium, quae ab hosti¬ bus accepimus, statim nostra fiunt, adeo ut etiam homines in nostram servitutem deducantur.” Item, quia (ut doctores dicunt in materia de bello) princeps, qui habet iustum bellum, sit ipso iure iudex hostium et potest eos iuridice punire et condemnare pro qualitate iniuriarum. Et confirmantur omnia supra dicta, quia legati iure gentium sunt inviolabiles 396 et Hispani sunt legati Christianorum. Ergo barbari tenentur eos audire saltem benigniter1 2 et non repellere. Iste ergo est primus titulus, quo Hispani potuerunt occupare provincias et principatum barbarorum, modo fiat sine dolo et fraude et non quaerant fictas causas belli. Si enim barbari permitterent Hispanos pacifice negotiari apud illos, nullam possent Hi¬ spani ex hac parte praetendere iustam causam occupandi bona illorum non plus quam Christianorum.
9. Alius titulus potest esse, scilicet causa religionis Christianae propa¬ gandae, pro quo sit prima conclusio: Christiani habent ius praedicandi et annuntiandi Evangelium in provinciis barbarorum. Haec conclusio nota est ex illo: “Praedicate Evangelium omni creaturae,”3 etc.; item, “Ver¬ bum Domini non est alligatum” (II ad Tim., 24). Secundo, patet ex praedictis, quia, si habent ius peregrinandi et negotiandi apud illos, ergo possunt docere veritatem volentes5 audire, maxime de spectantibus ad salutem et felicitatem multo magis quam de spectantibus ad6 aliquam humanam disciplinam. Tertio, quia alias illi essent extra statum7 salutis, si non liceret Christianis ire ad eos ad annuntiandum Evangelium. Quarto, quia correctio fraterna est de iure naturali, sicut et dilectio. Cum ergo 397 omnes illi sint non solum in peccatis, sed extra statum7 salutis, ergo8 ad Christianos spectat corrigere et dirigere eos, immo videtur9 quod teneantur ad hoc. Quinto et ultimo, quia sunt proximi, ut supra dictum est: “sed unicuique mandavit Deus de proximo suo” ( Eccli., 1710). Ergo spectat ad Christianos instruere11 illos ignorantes de summis12 rebus.
10. Secunda conclusio: Licet hoc sit commune et liceat omnibus, tamen Papa potuit hoc negotium mandare Hispanis et interdicere omnibus aliis. Probatur, quia, licet (ut supra dictum est) Papa non sit dominus temporalis, tamen habet potestatem in temporalibus in ordine ad spiri¬ tualia. Ergo, cum spectet ad Papam specialiter curare promotionem Evangelii in totum orbem, si ad praedicationem Evangelii in illis pro¬ vinciis commodius possent principes Hispani dare operam, potest eis committere et interdicere omnibus aliis, et non solum interdicere prae¬ dicationem, sed etiam commercium, si hoc ita expediret ad religionis Christianae propagationem, quia potest ordinare temporalia, sicut expedit spiritualibus. Si ergo hoc ita expedit, ergo8 spectat ad auctoritatem et 1Inst., 2, 1, 17. Krueger gives title as above; B has item qui ab hostibus; M has item quae ab hostibus; and S has item quia ab hostibus. 2S has benigne.
3Marc., cap. 16, v. 15; S supplies Mare, ult after etc. 4V. 9; Vulgate has Dei, not Domini.
5B has virtutem volenti. 6B omits de spectantibus ad. 7M has statutum.
8For repetition of this word, see p. 204. 9B has videntur.
10V. 12: “Et mandavit illis unicuique de proximo suo.” llM has instituere. l2M has divinis.
De Indis, Sect. III.
398 potestatem summi Pontificis. Sed omnino videtur ita expedire eo, qu, si indiscriminatim ex aliis provinciis Christianorum concurrerent ad illas provincias, possent se invicem facile impedire1 et excitare seditiones; unde et tranquillitas impediretur et turbaretur negotium fidei et conversio barbarorum. Praeterea, cum principes Hispani suis auspiciis et sumptibus Prob. * primi omnium eam navigationem susceperint et tam feliciter Novum Orbem invenerint, iustum est ut ea peregrinatio alus interdicatur, et ipsi solum fruantur inventis. Sicut etiam pro pace conservanda inter pnnci^es et religione amplificanda potuit Papa provincias Saracenorum inter prin¬ cipes Christianos ita distribuere, ne alius in alterius partes transeat, sic etiam posset pro commodo religionis principes creare et maxime ubi antea nulbfmsMn^n^p^hnsttam^^ permittant Hispanos libere et sine mProp.
impedimento praedicare Evengelium, sive illi recipiant fidem sive non, non licet hac ratione intentare illis bellum nec alias occupare terras illorum Haec probata est superius,2 ubi confutavimus quartum titulum, et per s 399 patet, quia nunquam est bellum iustum, ubi nulla praecessit iniu, ut dicit S Thomas3 (Secunda Secundae, qu. 40, art 1 _ 12. Quarta conclusio: Si barbari, sive ipsi dommi sive etiam multi- iVProp. tudo, impediant Hispanos quominus libere annuntient Evange ium, Hispani, reddita prius ratione ad tollendum scandalum, possunt, ili s invitis, praedicare et dare operam ad conversionem gentis illius et, si sit opus, propter hoc bellum suscipere vel inferre, quousque pariant oppor¬ tunitatem et securitatem praedicandi Evangelium. Et idem est mdicium, si etiam permittentes praedicationem impediant conversionem, occidentes ^ ^ vel aliter punientes conversos ad Christum vel minis aut terroribus alios deterrentes. Haec patet, quia faciunt m hoc barbari imunam Hispanis, ut patet ex dictis, habent7 enim8 iustam9 belli causam Secundo etiam, Prob. 2. quia impediretur10 commodum ipsorum barbarorum, quod principes eorum non possunt impedire iuste. Ergo in favorem illorum, qui opprimuntur natiuntur iniuriam, possunt Hispani movere bellum, maxime cum res sit tanti momenti. Ex qua etiam conclusione12 patet quod etiam hac ratione si aliter negotium religionis procurari non potest, licet Hispanis occupar terras et provincias illorum et novos dominos creare et antiquos deponere 400 et prosequi iure belli, quae in aliis bellis mstis licite fieri possent, servato semper modo et ratione, ne ultra procedatur quam opus sit, et ut potius de proprio iure remittatur quam aliud, quod licet, invadendo, et semper omnia dirigendo15 magis ad commodum barbarorum quam ad proprium quaestum. _ _ _ _ _ quaestum. _ _ _ _ _ SS adds tn proxime antecedenti sectione.
6In place of aut terroribus M has aliter.., ^ ■ 10B has impeditur_ m has ergo m place ■. oi enim. vincipes. I2B has quaestione.
“M has deincipes, wh.ch is corrected MsEnaao principes g ^ ^ i3fl and S omit ut. 1 M inserts non' Fr ancis ci de Victoria Notandum.
Tertius titulus legitimus.
Prob.
Quartus titulus legitimus.
Prob.
Confirm. I.