*] Une dicam de legtimis titulis,6t ido* neis, qvibus barbari venire potuerunt in ditionem Hifpanomrm Primus ti¬ tulus [1] poteft vocari naturalis focietatis 4 Prof* & communicationis. Et circa hoc fit prima conclufio> Hifpani [2] habent jus peregri¬ nandi in' illas provincias, & illic degendi> fine aliqvo tamen nocumento barbarofroiat. f. rurn, nec poliunt ab illis prohiberi. Proba¬ tur primo ex jure gentium, qvod vel eft jus naturale, vel derivatur ex jure natura¬ li. Inftit. de jure natur ali, genti quod natu¬ rali* ratio inter omnes gentes conflit uit vocatur fus genuum. Sic enim apud omnes lia tiones habetur in humanum > fine aliqva fpedali cauda hofpites & peregrinos male accipere: contrario autem humanum & officio fum,fe habere bene erga hofpites: qvod non eflet, fi peregrini male facerem, accedentes in z, alienas nationes. Secundo, a principio orbis (cum omnia eflbnt communia) licebat unicuiqve in qvamqve regionem vellet_* intendere & peregmiari. Non autem vi¬ detur hoc demptum per rerum divifionem nunqvam enim fuit intentio gentium per illam divifionem tollere hominum invi¬ cem communicationem: certe temporibus i» Noe findet in humanum. Tertio, omnia ficentiqv£nonfimt prohifcita*aut alias funt ia naviter inventis Se& If. 587 in injuriam aut detrimentum aliorum. Sed (utfupponimus ) talis peregrinatioHifpanorum eft fine injuria aut damno barba¬ rorum: ergo eft licita, Qvaf to, non liceret Gallis prohibere Hifpanos a peregrinatinone Gallia, vel etiam habitatione, aut econtrariOj, fi nullo modo cederet in da* mnum illorum* nec facerent injuriam, er** go nec barbaris. Item qyintd, Exilium s* eft poena etiam intercapi tales: ergo non li¬ cet relegare hofpites fine culpa. Item fex- 6» to, haec eft una pars belli, pr ohibere aliqvos tanqvamhoftes a civitate, vel provincia» vel expellere jam exiftentes. Cum ergo barbari non habeant juftum bellum contra Hifpanos, fuppofito qvod fint innoxii. Er¬ go non licet illis prohibere Hifpanos a pa¬ tria fua, Item feptimd facit illud Poetar, ^ Qwodgemishcc hominum, hunc tam barba morem* Permittit patria fiofpitio prohibemur arent?
Item oHavo, Omne animal diligit /ibi firmlc* Ecclefiiy. ergo videtur qvod amicitia inter hominesfit de jure naturali: & contra na¬ turam eft vitare confortium hominum in¬ noxiorum* Item novo facit illud Matth, 9* 2f. Hofpes erawytf non collegiftn me. Unde cum ex jure naturali videaturefie. recipe¬ re hofpicesfillud Cbrifti judicium ftatuetur B b I cum 388 ReleAIo V. De Indis 10 * cum omnibus. Decimo, naturali csm» munia funt omnium, & aqua profluens, & ma* rejtem flumina, & portus, atqve naves jure gentium undecunqve licet applicare. Inftitu, de rerum divifiSc eadem ratione videnturpublica: ergo neminem licet ab il¬ lis prohibere: ex qvo feqvitur, qvdd bar¬ bari injuriam facerent Hifpanis,fi prohi- 11. berent illos a fuis regionibus. Item unde¬ cimo', ipfi admittunt omnes alios barbaros undecunqve, ergo facerent injuriam non 12, admittentes Hifpanos, Item duodecimo. Qvia fi Hifpanis non liceret peregrinari apud illos, vel hoc efletjure naturali, aut di¬ vino, aut humano: naturali &divino, cer¬ te licetrSi autem lex humana effer, qvat pro¬ hiberet fine aliqva caufia a jure naturali, Sc divino, effet in humana, nec elTet rationa¬ bilis, & per confeqvens non haberet vim legis. Decimo tertio',vel Hilpani funt fubdiri illorum > vel non. Sinon fubditi, ergo non polTunteos prohibere. Si funt fubditi,ergo debent eos bene traftare. Item t4* decimoqvarto', Hifpani fiint proximi bar¬ barorum; ut patet ex Evangelio Luc. io. de Samaritano. Sed tenentur diligere pro¬ ximos, Matth. 22. ficut feipfos. ergo non licet prohibere illos a patria fiia fine caufia noviter inventis. Se£L III. 389 turj)iligcs proximum tuum, mamfcflum gfi 0mnem hominum proximum ejje* Secunda propofitio. Licet [3] Hifpanis^» negotiari apud illosdine patriae tamen dam no, puta importantes illuc merces * qvibus illi carent: & adducentes illinc vel au¬ rum, vel argentum, vel alta» qvibus iili abundant. Nec principes illorum poC* funtinpedire fubditosfuos exerceant com¬ mercia cumHilpanis, nececontrario prin¬ cipes Hifpatiorum pofiiint prohibere commertia cum illis. Probatur ex prima. Pri- Probj, md»qvia etiam hoc videtur jus gentium, ut fine detrimento civium peregrini co hu¬ mer tia exerceant. Item fecundo" eodem z, mpdo probatur, cum hoc liceat jure divino, ergo lex qvx hoc prohibere t,fine dubio non efiet rationabilis. Item tertio, Princeps te- 3* lietur diligere Hifpanos jure naturali: ergo non licet eis fi poteft fieri fine detrimento illorum, prohibere illos a commodis filis finecaufia. Qvarto', Qvia videntur facere. contra illud proverbium, Non facies alter $ » qvod tibi fieri non vis * Et in fiimma certum eft qvod non plus pofiunt barbati prohibe¬ re Hi (panos a commercio fuo, qvam Chriftiani pofiunt prohibere alios Chrifiianos.
Clarum eft autem, qvod fi Hispani prohi¬ berent Gallos a commercio Hifpaniarum, non propter bonum Hifpani*, fed ne Galli par- ReleftioV. De Indk participent aliqvam utilitatem, lex efTetxniqva, & contra charitatem. fi autem hoc lege caveri jufte non poteft»nec etiam fa-. fto fieri ( qvia lex non eft iniqvam, nifi propter execmionem legis. & ut dicitur, ff. dejufti. St jute, velut vim inter homines omyiescognaiionem qvandam natura conflit uit) Unde contra jus naturale eft, ut hcmoho-. mine fine aliq va caufla avertetur. Non enin% homini homo lupus ejl, ut ak Ovidius }fed homo.
Tertia propofitio, Si [4] q vadunt apud 2/4 Frops barbaros comunia tam civibus qvam hofpi-. tibus,non licet barbaris prohibere Hifpanos a comunicatione & participatione illorum* Exempli gratia, fi licet aliis peregrinis vel effodere aurum in agro comuni, vel ex flu¬ minibus, vel pileari margaritas inmari,vel in flumine: nonpofliint barbari prohibere Hifpanos, fed eo modo duntaxat, qvo aliis licet /dummodo cives, St naturales incolae Pwai*. non graveutur. Haec probatur ex prima. St fecunda. Nam fi licet Hifp anis peregri¬ nari St negotiari apud eos, ergo licet eis uti legibus 8t commodis omnium peregrino-* z* rum. Secundo, qvia qvx in nullius bonis funt, jure gentium funt occupantis. Inftit. de rerum divi. §.fe r<t befH<e. Ergo fi aurum in agro, vel margaritae in mari, aut aliud qvodcunqvein fluminibus non eftapproprianoviter inventis.Se£b III. jpt priatuirt, jure gentium,erit oceupantls, iicut & pifces in mari. Et qvxdem multa hic videntur procedere ex jure gentilum,qvx qvi a derivantur fufficienter ex jure natu¬ rali, manifeftam vim habent, ad dandum Jus & obligandum. Etdataqvo'dnonfemper derivetur exjure naturali, fatis videtur ede confenfus, majoris partis totius orbis, maxime pro bono communi omnium. Si enim polt prima tempora creati orbis > aut reparari poft diluvium, major pars homi¬ num conftituerit > ut legati ubiqve eden,t inviolabiles* ut mare edet commune * ul_> bello capti edent fervi, & boc ita expediret Ut hofpites nonexigerentur: certe hoc ha¬ beret virrijetiam aliis repugnantibus.
QvartaPropofitio,.imd [5] fi ex aliqvo IK P Hi (pano nafcanturibi liberi *Sc velint ede cives, non videtur qvod polfint prohiberi, vel a civitate vel commodis aliorum civi¬ um, dico ex parentibus habentibus illic do¬ mi cilium^ Probatur, qvia hoc videtur e£ P robm* fe de jure gentium, ut civis dicatur *8dit, qvi natus eftin civitate, fF deappej. cives*.
Et confirmatur, qvia cum homo Iit animal Confir* civile, talis natus in una civitate, non eft ci¬ vis alterius civitatis. Si ergo non edet civis illius, non edet civis alicujus. civitatis, per qvod impediretur a jure naturali, & genti- Bb 4 ura: €ero!U) u um; Imo fi qvi vellent accipere domicilium inaliqva civitate iliorum, ut accipiendo uxorem, vel alia ratione, qva alii peregri¬ ni folent fieri cives: non videtur qvodpoffint prohiberi plusqvam alii: & per confequens gaudere privilegiis civium ficut alii modo' etiam lubeant onera aliorum. Etiam facit, qvod hoipiralitas commendatur u Pet.q. Hofpit alet invicem, adTimoth.^ de Epifcopo, Oportet Bpifcopum hofpit aiem ejfs, unde econtrario nolle accipere hofpites,& perc grinos,eft de fe malum.
Qvinta propofitio, Si barbari velint pro¬ hibere Hifpanos infiipradiftis a jure gen¬ tium, puta vel commertio, vel aliis,qv# di£iamnt,Hif]3am primo debet ratione^ fuafionibus tollere fcantalum, & oftentere omni ratione fe non venire ad nocendum illis, fed pacifice velle hofpitari, $c peregri¬ nari fine aliqvo incommodo illorum: & no folum verbis, fed etiam ratione oftendere.
juxta illud, Omnia fapientes prius ver his ex -periri decet, Qvod fi reddita ratione bar¬ bari nolunt acqviefcere, fed velint vi agere Hifpani poffunt fe defendere, & omnia agere ad fecuritatem fuam convenientia: qvia vim vi repellere licet. Nec fohim hoc, fedii aliter tuti effe non pofiimt,arces, & munitiones aedificare; & fi acceperint in¬ juria jtnia, illam autoritate principis bello profeqvi, & alia belli jura agere. Probatur, qvia Prot>« cauda belli jufti eft ad propulfandam & vin¬ dicandam injuriam, ut fiipra di&um eft ex Santh Jhom. fecunda fecunda, <$v, ^t?. (ed bar¬ bari prohibentes a jure gentium Hifpanos, faciunt eis injuriam: ergo ii neceffe fit ad ©btinendumjus fiium bellum gerere, po£ lirnt hoc licite facere. Sed eft notandum, qvodeum barbari ifti fmt natura meticulofi,6c alias ftolidi,6t ftulthqvantumcunqve Hilpani velint eos demere a timore, & red¬ dere eos ffecuros de pacifica converfatione: poliunt adhucmerito timere, videntes ho¬ mines cultu extraneos,8s armatos, 6c mul¬ to potentiores fe. Et ideo fi commeti hoc timore concurrunt ad exigendos, vel occid endos Hifpanos, liceret qvidem Hifpanis fe defendere fervato moderamine inculpa* tx tutelae, nec alia belli jura liceret exercere in illos, puta vel parta viftoria,^ fecuritate* occidere illos, vel {poliar e, vel occupare ci * vitates eorum, qvia in illo cafii funt inno¬ centes, 8c merito timent, ut fupponimus.
Et ideo debent Hilpani fe tueri: led qvan* tum fieri poterit cum minimo detrimento non nunillorum s qvia eft bellum duntaxat defenfi- qvam ex vum. Nec eft inconveniens,qvod cum ex ntraqvc una parte eft jus,»& ex altera ignorantia in ~p*rujn(tm Bb 5 vin- ReleiHo V. De Indis.
vmcibilis^qvod fit bellomjuftum ex utraq* parte. Ut ficut Galli tenent Rurgundiaro cum probabili ignorantia, credentes pertk nere ad eos.. Imperator autem nofler liabec jus certum ad illam provinciam, q vi p oteft bello repetere, & illi illam defendere: fic poteft contingere cura barbaris, & hoc mulr tum eft coniiderandum. Alia enim funt jura belli adverfus homines vere noxios, Sc injurios, & alia adverlus innocentes & ig¬ norantes. Sicut etiam aliter vitandum eft: fcandalum PhariGeorum, aliter pufi Horum* Sc infirmorum* ¥1*. Sexta propofitio, Si [7] omnibustenta-.
tis, Hifpam non poffunt confeqvi fe curitatem cum barbaris, nili occupando civitates* & fdbjidendo illos, licite poliunt hoc etiam facere. Probatur, Qvia fmis belli esi pax, & fecuriias: ut dicit Auguft. ad Bonifacium. poftqvam autem (utdiftum eft) licet Hifpams bellum fufcipere>vel etiam li neceffe fic, inferre, ergo licet omnia facere necelr lar ia ad finem belli,fcilicet ad obtinendam fecuritatem & pacem.
tflLVrop* Septima conclufio. Imo [8] fi poftqvam Hifpani omni diligentia, & re, §c verbo ofiendifIent,non flare per eos, qvin barbari pacifice, & fine damno fuarum rerum agant* nihilominus barbari perfeverarent in mali* novi ter inventis, Sefk. ITT. $$ rnalitia fua, Sc contenderent ad perditidnem Hi (panorum yam tunc non tanqvarn cum innocentibus, fed tanqvarn cum per* fidis hoftibus agere pollent, & omnia belli Jura m illos profeqvi,& fpoliare illos, & in captivitatem redigere, & dominos priores deponere,& novos cohftituere, moderate tamen pro qvalitate rei & injuriarum. Hfecp rok. u eonclulio fatis patet, qvia, fi licet eis beh lumindicere, Ergo etiam Jura belli per¬ ivi- Et confirmatur, qvia non debent efie melioris conditionis, qvia fiint infide¬ les, Sed hxc omnia licerentadverfiisChriftiancs, fi femel efiet jiiftum bellum: ergo etiam licent adverfus illos. Item hoc eft ge¬ nerale jus gentium, ut omnia capta in bet- ^ io fiant victoris, ut habetur i nl fi quid m bello. & 1. boftes, fF. de captivis genti - hma. diftin. & expreffms Inftitut. de rerum divifionibus. Itetn ^via ab hoftibus. ubi di¬ citur, qvod jure gentium, qvx ab hoftibus accepimus, ftatimnoftra fiunt, adeo ut et¬ iam homines in noftram fervitutem dedu¬ cantur. Item, qvia ( ut Doftores dicunt 3« in materia de bello) princeps, qvi habet juftum bellum, fit iplojure judex hoftium, &poteft eos juridice punire, & condem¬ nare pro qualitate injuriarum. Et confir- Confirm, mantur omnia fupradi£ta, Quia legati iure geiv 39^ Rele&ioV. De Indis re gentium funt inviolabiles, & Hifpani funt legati Chriftianorum: ergo barbari te¬ nentur eos audire falteni benigne, 6c non repellere. Ifte ergoeftprimus titulus qvo Hupani patuerunt occupare provincias, 5t principatum barbarorum, modo fiat fine colo 6c fraude, 6t non qvaerant fictas cauC* fas belli. Si enim barbari permitterent Hifpanos pacifice negotiariapud illos, nullam jpoiTent Hifpani ex hac parte praetendere juftam eauilam occupandi bona illorum non piusqvam Chriftianorum.
Secundus Alius titulus poteft [9] efle > fcilinuilm te- cet caufla religionis Chriftiame propagitimus. pagandae: pro qvo fit prima condufio,Chri-Itiani habent jus praedicandi, 6c annunti¬ andi Evangelium in provinciis barbaro-1. Frop. rum. Ha?c conclufio nota eft ex illo, ¥r<ed»« cate Evangelium omni £r£*^r<*,8cc.MarcuiIt. frob.r. Item, Ferbum Domini non eft alligatum. «z.Thi-2* mot. 2. Secundo" patet ex praedi£tis, qvia fi habent jus peregrinandi, 6t negotiandi apud ilios,ergo poiTunt docere veritatem vo* lentes audire, maxime de fpeftantibus ad falutern,6t felicitate multo magis, qvamde fpe£tantibusad aliqvam humana difciplinam. Tertio, qvia alias eflent extra ftatum falutis, fi non liceret Chriftianis ire ad eos s' ad annuntiandum Evangelium. Qvarto, qvia noviter inventis. $e£t IIL 39?
Qvia corre£tio fraterna eft de jure naturali, fkut &dile£tid cum ergo omnes illifixiL^ non foliim in peccatis, led extra flatum falutis: ergo ad Chbiftianoslpeftat corrige¬ re & dirigere eos, imo videtur qvod tene¬ antur ad hoc. Qvxnto 6c ultimo* Qvia ^ funt proximi, utfiipra di£tumeft,/£4 Um~ cuicjve mandavit Deus de proximo ftto. Ecclef 17. ergo fpeftatad Chriftianosinftm* ere illos ignorantes de fumrris rebus.
Secunda conclufio,Licet [10] fit commu- U&rop* ne & liceat omnibus, tamen Papa potuit hoc negotium mandare Hifbanis, 6c in¬ terdicere ornnib as aliis. Probatur i Qvia Pdofat u licet, ut fupra dictum eft, Papa non fit do¬ minus tempor alis,tamen habet poteftatem in temporalibus in ordine ad ipiritualia_j. ergo cum ipe£tet ad Papabn Ipecialiter cu¬ rare promotionem Evangelii in totum or¬ bem, fi ad praedicationem Evangelii in illis provinciis commodius poffent principes Hiipani dare operam, poteft eis committere,5t interdicere omnibus aliis: & non fohim interdicere prxdicationem,fed etiam commercium, fihoc ita expediret ad religionisChriftiana: propagationem, a via poteft ordinare temporalia, ficut expeait fpiritualibus. Si ergo hoc ita expeait; ergo fpead autontatem & poteftafera iummi ponpontificis. Sed omnino videtur ita expe¬ dire, ed qvod ii indifcriminatim ex aliis provinciis Chriftianorum concurrerent ad liias provincias, pollent ie invicem facile impedire,& excitare (editiones: unde 6c tranqvillitas impediretur, & turbate tur ne¬ gotium fidei, & converfio barbarorum_>* Proh. 2* Praeterea cum principes Hilpani fuis au-Ipiciis & fumptibus primi omnium eam navigationem fufceperint, & tam feliciter ntivUm orbem invenerint: jufium eR, ut ea peregrinario aliis interdicatur, ipfi iblufn fruantur invenlis. Sicut etiam pro pace confervanda inter principes, & reli¬ gione amplificanda, potuit Papa provinci¬ as Saracenorum inter principesChriflianos kadiftribuere, ne alius in alterius partes tranfeat: fic etiam poffec pro commodo religionis principes creare, & maxime ubi antea nulli fui fient principes Chrifliani.
JILVrop. Tertia conclufio, Si [n] barbari permit* tant Hifpanos libere & fine impedimento, praedicare Evangelium/ive illi recipiant fi¬ dem, fi ve non: non licet hac ratione inten¬ tare illis belluin, nec alias occupare terras illorum. Haec probata efi fuperius in_* proxime antecedenti feftione, ubi confu¬ tavimus qvartum titulum: & per fe patet, qvia nunqvameft bellum juftum, ubi nulla praecedit injuria, fecunda fecundae, q.40^.1.^ Qvarta concludo, [12] Si barbari, five ipfi domini, five etiam multitudo impedi¬ ant Hifpanos qvo minus libere annuntient Evangelium,Hiipani?reddita prius ratione ad tollendum fcandalum, poffunt illis in— vi tis praedicare, & dare operam ad convet * fionem gentis illius: & fi fit opus, propter hoc bellum fofcipere,vel inferre, qvo ufiqve bariant opportunitatem & fecuritatemprx dicandi Evangelium* Et idem eftjudiaU um, fi etiam permittentes praedicationem » impe diant converfionem * occidentes, vel aliter punientes converfos ad Chriftum,vel minis, aut terroribus alios deterrentes.
Haec patet, Qvia faciunt in hoc barbari in- Pr^* r% juriam Hilpams, ut patet ex diftis; habent enim juftam belli cauflam. Secundo etia. 2* Qvia impediretur commodum ipfotnm barbarorum, qvdd principes eorum non poffunt impedire jufte. Ergo in favorem illorum q vi opprimuntur ^patiuntur inju*. l iam /poftuiit Hifpani movere bellum, ma¬ xime cum res -fit tanti momenti. Ex qva etiam conclutione patet, qvdd etiam hac iatione,fi aliter negotium, religionis pro¬ curationum poreft licet Hifpanis occupare terras, & pto vincias illorum, 8c novos do¬ minos creare? 5? antiqv-os depoftere > & pro* 400 Releflio V. De Indis profeqvi jure belli, qvi m aliis bellis juftist licite fieri pollent, fervato femper modoiSC ratione, ne ultra procedatur,qvam opus fit: & potius de proprio jure remittatur,qvam aliud qvod licet, invadendo, & femper ofnnia diligendo magis ad commodum barba-_ rorum, qvam ad proprium qvaeftum.
Metandi*, $ed confiderandum valde eft qvod Paul* dicit r. ad Cor: -6. Omnia mihi licent tfed nort omnia expediunt. Haec enim omnia qvae di¬ cta funt, intelliguntur per fe loqvendo.Fieri enim pqteft, ut per haec bella, caedes 6$ fpolta, potius impeti tetur converlio barba¬ rorum,qvatn qvx reretur, & propagaretur. Et ideo hoc in primis cavendum eft, ne offendiculum ponatur Evangelio. Si enim ponatur, ceilandum effet ab hac ratione Evangelizandi, & alia qv&Tenda eiTet. Sed nos oftendimus qvod per fe haec licent* Ego non dubito qvin opus fuerit vi Sc armis ut polfent Hifpani. illic perfeverare: fed timeo ne ultra res progrella fit, qvam ju^ fafqve permittebant, lfte ergo potuit efle fecundus titulus legitimus, qvo barbari potuerunt cadere mentionem Hifpanorum Sed femper habendum eft pr.x oculis qvod ftatim dictum eft ) ne hoc qvod per fe lici¬ tum eft, reddatur malum per accidens: qvia bonum eft ex integra cauffa, malum autem __ _ noviter invenientis, Secl. III. 401 autem ex lingulis defectibus, ex AriJ^t. 7.
Ethico. & Dionyfio 4. c. de divtnis nowinihtiit, Alius titulus potuit [iz] eile,qvi deri-Tertiut vatur ex ifto,& ell: Si qvi ex barbaris con- titubo verfi lunt ad Chriftum, 8t principes eo* Ugitinmt* rum, vi aut metu, volunt eos revocare ad idololatriam, Hifpani hac ratione, etiam poliunt, fi alias lien non poteft, movere beilum,8c cogere barbaros ut defiftant ab illa injuria, & contra pertinaces jure belli perfeqvi,8c per confeqvens aliqvando domi¬ nos deponere, licut in aliis bellis juftis. & ifte poteft poni tertius utulus.& non folum titulus religionis, fed amiciris SUocietatis 0 humana-. Ex hoc enim qvod aliqvi barbari fint converfi ad reli gionem Chiftiana* funtfadti amici 8cfocii Chriftianorum: St debemus operari bonum ad omnes, maxi¬ me autem ad domefticos fidei, 4dGalat. 6.
Alitis titulus poteft efie, [14] Si bona Qvartus pars barbarorum converfi effent ad Chri ^itulmle-Itum, live jure, live injuria, id eft, dato^ww. qvod minis, aut terroribus, vel alias non fervatis fervantis, dummodo vere edent Chriftiani, Papa ex rationabili caufla poiTet vel ipfis petentibus, vel etiam nonpetentibus, dare illis principem Chriftianum, St auferre a Iios dominos infideles. Probatur, P robee. Qvia fi ita expediret ad confervatianem C c reli- Relego V. De Indis religionis Chriftiame r q via timetur nefiib dominis infidelibus apoftatae fiant, id eft (utDoIlores dicunt) & expreile S. Thom*2,2> /^nrw.i^.Ecclefia ponet omnesfervos Chriftianos, qvi ferviunt in fidelibus, libe¬ rare, etiam ii ali as elTent legitime captivi* hoc exprelle dicit Innocenti, in d* c. fu* fer his. de voto. Ergo magis poterit libe¬ rare alid& fubditos Chriftianos, qvi non Confir.IF, ftint tara aftri£li,licut fervi. Et confirma¬ tur, Qvia tantum, vel plus, tenetur uxor viro, q vanturn fubditus domino: cum illud vinculum lit juris Divini, hoc autem non: fed in favorem fidei liberatur uxor fidelis a viro infideli, fi maritus ei moleftus eft pro religione,ut patet ex Apoftolo u ad Cor> 7. & ex c. qvanio. de di votiis. 1 rao ita nunc confuetum eft, ut ipfo fallo, qvod alter con jugum converritur ad fidem > fit liber ab al¬ tero conjugum infideli, ergo etiam Eccleli&irr favorem fidei, & ad vitandum pericu¬ lum, pot^ft liberarp omnes Chriftianos ab ©b.edientia, & fubje Ilione dominorum in¬ fidelium, feclufo fcandalo* Et ponitur ifte QyjHtuiqvartus titulus legitimus. tituk Itg. Alius titulus polfet [15J efle propter tyranni- Confirm, novi ter inventis. Se£Ulh 403 rannidem vel ipibrum dominorum apud barbaros, vel etiam propter leges tyranni-» casin mjuriatri innocentum* puta qviafacrificant homines innocentes, vd alias occL dunt indemnatos ad vefcendum carnibus eorum. Dico etiam > qvdd fine autoritate Pontificis pofluift Hdpani prohibere bar¬ baros ab omni nefaria confvetudine & ritu, qvia poflimt defendeteinnocentes a morte jnjufta* Hoc probatuiyqvia unicuiq; man¬ davit Deus de proximo fuo: & illi omnes funt proximi: ergoqvilibet poteft defen¬ dere illos a tali tyrannide & oppreffione & hoc maxime (peftatad principes* Item probatur proverb. 24- Erue eos > <jvt du¬ cuntur ad mortem y& gvi trahuntur ad inte¬ ritum, Itberare neceffts. Nec hoc folum in-» telligiturcum aftu ducuntUr ad mortem., fied etiam poflimt cogere barbaros, ut celfient a tali ritu: & fi nolunt, hac ratione pofi fiunt eis bellum inferre > & jure belli eos perfeq vi, fi aliter tolli non poteft facrilegus ritus poflunt mutare dominos, de novum principatum inducere. EtqvantumadhoC habet verum illa opinio Inno. & Arehiep. qvod pro peccatis contra naturam poflunt puniri. Nec obftat qvod omnes barbari confentia^t in hujusmodi leges, & facrifi- Ce 1 da* ¥rebatt 4°4 Releftio V. De Indis eia,, nec volunt fe in hqc vindicari ab Hifpanis,in his enim non ita funt fui juris, ut pofiint feipfos,vel filios tradere ad mortem, &ifte pofletefie qyintus titulus legitimus. Sextus t i* Alius titulus pofTeteffe [16] per veram & tuhu legi * voluntariam ele£iione, puta li barbari ipfi timw* intelligentes St prudentem adminiftrationem,& humanitateHifpanorum,ultro vel¬ lent accipere in principem Regem Hifpap rei, mx tam ddmini; qvam alii: Hoc enim fie¬ ri polFet & efFet legitimus titulus,etiam de lege naturali: quadibet enim Refpublica poteft libi conftituere dominum, nec ad hoc eiTet necefiarius confbnfus omnium, fed videtur fufficere confenfus majoris par¬ tis, Qviaficut alias difputavi in his, qv# lpeftant ad bonum Reipublicae illa, qvae conftituuntur a majori parte, tenent, etiam aliis contradicentibus: alias nihil pollet ge-. ri pro utilitate Reipublic#, cum difficile lit, ut omnes conveniant in unam lenten¬ tia m. Unde fi in aliqva civitate, aut pro¬ vincia major pars efTetGhriflian0rum,Sc illi in favorem fidei, St pro bono communi vel¬ lent habere principem Chriftianum, credo qvo'd pofTent' eligere, aliis invitis, etiam reliq vendo alios dominos infideles: & dico qvod pofTent eligere principem, non folum libi, fed toti Reipub* ficut St Galli pro bono noviter inventis. $e£hll- 405 bono fux reipublicae mutaverunt principes 6c ablato regno a Childerico, tradiderunt Pipino,Caroli magni patri: qvam muta¬ tionem Zacharias Pontifex comprobavit,Sc hic poteft poni fex tus titulus, Alius titulus efte poteft, caufla [17] fo- Septimus ciorum St amicorum. Cum enim ipfi barba- titulus Is¬ ti inter fe gerant aliqvando legitima bella, gaimus. St pars, qvat injuriam paiTa eft habet jus in¬ ferendi bellu, poteft accerfere Hifpanos in auxilium, & praemia viftorix illis comunicare,ut fertitur feciife Talcakhedani contra Mexicanos,qvicum Hifpanis compotie¬ runt, ut eos juvarent ad debellandos Mexicanos: haberent autem qvicqvia jure belli ad eosfpettare poterat. Qvod enim^r°b* haec fic caufla jufta belli pro fociis St amicis, noneftdubium, ut etiam declarat Cajeta fecunda fecundae, q. 40, artic.i. Qvia aeqvs poteft Refpublica advocare extraneos ad vindicandum inimicos contra extraneos malefactores. Et confirmatur, qvia pro- Confirm * feCto hac maxime ratione Romani dilata¬ verunt imperium faum, dum fcilicet fociis atqve amicis auxilia praedabant, 6c ea occa» fione jufta bella fufcipientes, jure belli in pofleflionem novarum provinciarum ve¬ niebant. St tamen imperium Romanunu approbatur tanqvam legitimum d B. Aug, Cc 3 libro ac6 Rcleftlo V. De Indis Itbro de civitate DEI, &a S 7ho. opufcufa ju Et fylvcfter Conftantinum magnum pro imperatore habuit, & Ambrof. TheodoC Non videtur autem qvo alio juridica titulo venerint Romani in poffeflionem orbis, nifijure belli, cujus maximx occafiones fuerat defenfio>& vindicatio focioruiru Sicut &- Ab rabam ad vindicandum regem 5aleni,8t alios reges qvi cum eo fcedus pei*-cuflerant, dimicavit contraqvatuor reges illius regionis. Gcnef. 14. a qvibus ipie nullam injuriam accepit. Et ifte videtur feptimus & ultimus titulus>qvo potuerunt, aut poffent venire barbari eorumque pro¬ vinciae in pofTesfionem & dominium Hi-, fpan.
O&avui Alius titulus poftbt [18.] non qvidem af' tittilu* feri, fed revocari in difputationem,& videdubim, ri ali qvibus legitimus. Deqvo ego nihil affirmare audeo, fed nec omnino, condem¬ nare: & eft talis, Barbari enim ifti licet, ut fupra, di£tum eft, non omnino fint amen¬ tes, tamen etiam parum diftant ab amenti¬ bus: ita videtur, qvod non fint idonei ad confli tuendam veladminiitrandam legiti¬ mam Rempublicam, etiam inter- terminos humanos & civiles. Unde nec habent le¬ ges convenientes, neqvemagiftratus, imd nec iunt iatis idonei ad gubernandam rem fami-.
noviter inventis. Se&.III. 407 farri ilia rem: unde etiam carent & literis, 8c artibus,non folum liberalibus, lecj etiam_> meohanicis,& agricultura diligenti, & opi-1 licibus, & multis aliis rebus commodis, imd neceffariis ad ufus humanos. PoiTet ergo avis dicere, qvod pro utilitate eorumpoC. fent principes Hilpani accipere admini-. fixationem illorum, & conftituere illis per oppida prncfeftos, & gubernatores: imo etiam illis dare novos dominos, dummodo conftaret hoc illis expedire. Hoc inqvam R*tia ve.“ polTet fuaderi, qvia fi omnes edent amentes, non dubium eft.qvin hocefiet ncn fo¬ lum licitum, fed conveni enti (lituum: imd tenerentur ad hoc principes,ficut, fi om¬ nino efient infantes. Sed videturqvantum ad hoc eadem ratio de illis & de amenti¬ bus; qvia nihil, aut paulo plus valent ad gubernandum fe ipfos, qvam amentes ri¬ mo qvhm ipfie fere St befhx, nec mitiori cico qvam ferx, nec pene meliori utuntur: ergo eodem modo pofient tradi ad guber¬ nationem lapiendorum. Et confirmature?»??-!# hoc apparenter. _ Nani fi fortuna aliqva ' * omnes adulti perirent apud illos, mane¬ rent pueri, & adolefcenres habentes qvide aliqvalem ufum rationis, fed intra annos pueri tix,Sc pubertatis: videtur profedto, qvod pofient principes reciperecuram ilio- Cc 4 rmn Releftio V. De Indis Refponf.
tum, & gubernare ilios qvamdiu e flent ih tali ftatu, Qvod li hoc admittitur, vide¬ tur certe non negandum, qvin idem fieri pollet circa parentes barbaros (uppofita hepetutine * qvam de illis referunt, qvi apud eosfuerunt» qvas multo in qvi unt, major eft, qvam apud ai i as. nationes fit in pueris* Et certe hoc poflet fundari in praecepto chantatis, cum illi lint proximi noftri,& tene¬ amur pona illorum curare, hoc (ut dixi) fit fine aflertione propofitum, & etiam cum HU limitatione,ut fieret propter bona & utilitA * tem eorum non tantnm 4$ Hifpanoriim. In hoc enim eft totum periculum animarum & faluris: & ad hoc poflet etiam prodelfe illud, qvod fupra didbum eft, qvod aliqvi funt natura fervi: nam tales viden¬ tur omnes ifti barbari poflcnt ex parte gubernari ut fervis Sed extotadifputatione videtur feqvi* qvod fi cedar ent omnes ifti tituli, ita ut bar¬ bari nullam rationem jufti belli darent, nec vellent habere Hifpanos principes, &c. qvod ceflaret tora illa peregrinatio, & com¬ mercium cum magna jactura Hifpanorum, & etiam proventus principum magnum detrimentum acciperent, qvod non eftet ferendum. Refpondetur primo, Comertium non oporteret ut ceflaret, qvia ut jam dedanovi ter inventis. SefbllL declaratum eft multa funt apud barbaros, qvibus ipfi abundant, & per commutatio¬ nem poffentHifpani advehere. Item mul¬ ta etiam, qva: ipfi pro defertis habent, vel funt communia omnibus volentibus occu¬ pare: & Lufitani magnum commercium habent cum fimiUbus gentibus, qvasnon fubjeceront, & cum magna commodo. Se- Rtftcnf.z cundo\Fortafle regii reditus non minores e flent nam aeqve jufte poflet imponi vecti¬ gal fuper aurum argentum qvod a bar¬ baris reportaretur,vel ad qvintam partem, vel etiam ad majorem pro rei qvahfate: 6c merite), ciim navigatio fuerit a principe in* venta, & iua autontate eflent tuti negotia¬ tores. Tertio patet, qvod jam poftquam patet. ibifafta eft converfio multorum barbaro¬ rum, nec expediret, nec iiceretprincipi omnino dimitteret adminiftrationem illarum pro¬ vinciarum* Revc» Releaio V?
REVERENDI P A* TRIS, FRATRIS KRAN- CISCI A VICTORIA Ve Indit ■> Jvve de jure belli Hi fi anorum in barbaros, RELECTIQ POSTERIOR. SUMMA, /. ChriflianB licet militare Abella gerere^ 2, CB ellum gerendi-, aut indicendi, genes fvem fit autorit&s* 3. Bellum defenfivum > ^vi libet poffet Jufci * gere & gerere y etiam privatu*.
Invafrn a latrone > aut inimico > an gosft repercutere tnvajorem ^ fi posftt fugienda evadere* f. 'Refbubkca qvudibct habet nuloritatem indkendty & inferendi bellum.
G* Trincegs eandem autoritatpn habet ad in ¬ dicendum & inferendum bellum j fuam Ttefgublica* 7. T^efiublica jyidfity & yvif proprii dicatur Trmeps « 8, %^ej}wblic#i4Ut principes plures, fi habeam unum communem dominumyaut principem > an posjintper fe inferre bellum fine autoru taxe figemw principii, 9iRe- De jure belli ^ 4** p. 'fiegulijiv eTr incipe s^vi non prajimt f{eh pub ♦ perfeila, fed funt partes alteriue 7{ei - pojfunt bellum inferre * aut gerere^ Et qvid dicendum de civitatibus* £0, 2te//z jufli qvte posfa cfje ratio, &caujja^ Et fuod jufli belli caujfa non jk diuerjitai religionis, probatur.
ju imperii amplificatio non cfljufla cauft belli 9 dum non eji belli j-ufld caujfa.
13. Injuria accepta efl unica & fola caufja jtt • fla af. inferendum bellum.
14. Injuria qvidibet 5 dr qvantavis non fuf - fcit ad bellum inferendum* 35, Bello ju flo exi fient edicet omnia f acer ad defcnfione boni publici funt neceffaria *.
16 \ Belldjuflo licet recuperare omnes res px e* ditas fllarum partem.
/7, Bello juflo licet occupare ex bonis hoflium impenfam pelli > & omnia damna ab bojii* bus mjtijle illata.
/8f Trinceps jufli pelli recuperatis rebus ab? hoflibus, quid ulterius posft facere * Trincipi jufli belli licet parta viflo.ria* recuperatis rebus, e etiam & fccuri « habita > vindicare injuriam ab hoflibus, acce ** 4IZ RelefTtio VI.
acceptam animadvertere in hajies > & punire illos pro injuriis illatis 4 ' 20* Bellum ut dicatur jujlum, non femper ejl fatB» principem credere fi habere jujlam caujjam.
2K Belli iuftitia J ummopere, & magna cum diligentia examinanda eF^* 22. Subditi, ah teneantur examinare caujfam belli* Et ' qvomodo ji fubdito conjiet de injuflitia belli, mn liceat eimilitare^tiamfi Princeps imperet * 23* Subditi fi habeant confidentiam de injufli • tia belli ) nonlicetfiqvi bellum five errent* frve non * 24, Senatores* reguli * & univerfalmr omnes* qvi admittuntur, vel vocati, velitum ul¬ tro venientes ad confdium publicum, vel regis tenemur tnjufii beUi caujfam exa¬ minare.
%x* 'Belli caujjas examinare qvt non tene anturfied fosfint fide adhibita majoribus fici* te militare.
26* Subditos militantes qvando non excuja - ret ignorantia de injujlitia belli.
2j. Belli juflitia fi fit dubia, fuid facien¬ dum* Et qvomodo fi Trinceps unus fit in De jure belli. 43 [tgitirrih pofjesfwne, manente dubio non pos~ jtt alm bello & armus repetere.
28* St fit civitas, aut provincia, de qva du~ bitatur, an habeat legitimum pojJefJorem$ maxime fi effc deferta morte legitimi do~ mmij&c. qvidin talicaju fit agendum» 29. 7)ubitans de jure fuo, etiam fi pacifice posfideat, qvomodo examinare teneatur di* ligcnter caufjam, fi forte posfit certum Jci» re ^ vel pro je, vel pro alio» 30, Examinata caujja qvamdiur ationabili* ter pexfeverat dubium, legitimus poffiejjor non tenetur cedere poffefiwni > fied poteffc licite retinere.
3/. Subditus non joliim licet in bello defenfwo in re dubia feqvi principem fuum in bellum, fed etiam m bello ojfenfivo.
32. 'Bellum an posfit exutraqve parte ejfeju* j lum ♦ Etcjyomodo fecluja ignorantia hoc non posfit contingere.
33, Trine epsfirue fubditus, qui ex ignorantia jequutus e Sabellum injuftum »fi pofiea con •* /litent ei de inju/litia belli) an teneatur rc* f lituere * j\. Innocentes interficere in belloyan liceat» j). Innocentes interficere ^ nnnqyam per fe > & ex mentione licet; 3 6 Jtt- 414 'Rele&iO VI* 56 > Inter fime an ItCeat hif antes Wfcenmdi in bello contra 'lurcas. Et qvid decen¬ dum de agricolis apud CbrtjlianQS * togatis», per egrintsybojf itibus clericis.
37* Jnterficere innocentes per accidens*ctiam jcienter yaliquando licet >& aliquando non.
j8> Innocentes, a 'quibus in futurum imminet periculum, an liceat interficere.
Spoliare an liceat innocentes inter bojleU Et quibus rebus fint jfoliandi, 4 0. Belium fi jutis commode geri potefl non fpaliando agricola x, aut alios innocentes* videtur non licere eos [poliar e, Etqvid di* cendirn de peregrinis * fif hojpitibitf qvi furit apud bc/les, 4 J. Hojles fi nolint r e jlituerje res injuria abii -taSy & non posft,qvi eff Icefrn > aliunde re -cupsrare * quomodo posju undecunque fatis* (dii tonem capetefive a nocentibus, jwe ab innocentibus.
4 2. Jnnoce ntes, & puer os, e fio quod non fint in terjrcicndf an jaltem liceat ducere in ca * ptivitatem, & jeruitutem.
peracto bello ab hofltbm recipiuntur, interfici posfmt rfi hcflcs fidem frangerent* & xmwm non fiannu 44» De jure belli. 4if 44* f nierficer e an liceat amnes in bella nocen¬ tes.
4S* Interficere Jicet indifferenter omnes > pA in aftuali confli clu pr alii y vel in oppugna* tione aut defienfione civitatis contra pugnant * & quandiu res esfj m periculo.
46. Interficere licet nocentes, parta vittoria > c '? relms jam extra periculum pofnts - 47 ♦ Interficere non fimper licet omnes noctft* tes,folum ad vindicandum injur iam.
48. Interficere aliqvando, & licet > & expedit omnes nocente s:& hoc maxime in bello con* tra infideles. Et qvid in bello contra Cbriflianos.
49* Captivos \aut deditos an liceat interficere^ (uppofito, qvod etiam fuerunt nocente s4 / 0. Capta in bello jujlo, utrum fiant capientium & occupantium. Et q vomo do capta in jujlo bello-, ufqve ad fufficientem fatijfaChonem rerum ablatarum per injuriam etiam impenfarum, fiant occupantium.
si. %dobikavmnia qvomede jure genitum fi* ant occupanti s, etiamji excedant compenfa-- tione m damnorum.
J2* An Uceat civitatem permittere militibus 4*6 _ Releaio VI. _ in pr cedam, Et qvomcdo non fit illicitum \ jed & qvandoqvc neccffaritm.
/3. JvJilittbtus nqn licet prodas agere, aut in • cendia facere fne autor itate y alias tener en* ner ad reftitutionem.
54, Occupare licete & tenere agrum y4rcesy& oppida hojlium* quantum nccejfarium fuerit ad damnorum illatorum compen/ationem //. Occupare licet ab ho(hbtvs%& tenere arcem alujvam>4ut civitate pro paranda fecurita -te, & vitando periculo > aut pro defenftone ut tollator ab bojlibu? occa/io nocendi, 5*?. Hoftes mulClare parte agri, licet ratione in* junce iilaice, & nom ine peencejm efl,ad vin -dillam* Et quomodo hac tuam rauone potejlarx>aut oppidum cum moderamine occu¬ pari * X7 ♦ Tributa ak liceat viiUs hojhbm imponere^ /s. Principes hojliumyan liceat de ponti e, & no¬ vos ponere & coniUtureyvel pdn principatum reftituere. Et quomodo non pasfm,& ex quacunqve cauffa belli jujlt hoc liceat pacer e.
$9* Trinci pes boflium quando legitime pojfent deponi, oftendnur » 60. Canones, jeu regitU belligerandi dejeri - buntnr, Qvta De jure belli