[Via polleffio & occupatio pro¬ vinciarum illorum barbarorum Iqvos Indos vocant, videtur tan- I|I ■ II. n ^em maxime jure belli pofle de» fendi: uteo poftqvam in relettione priori» de titulis difputavi, qvos Hifpani poliunt prstendefe ad illas provincias obtinendas» live juftis, five in juftis: vifum eft de jure belli breve dilputationem habere,ut hsec rele&tones abfolutiores videantur. Sedqvia temporis anguitia prefli,non poterimus hic trattare omnia, qv:e in hac materia pollent difputati, non licuit extendere calamum pro amplitudine & dignitate argumenti & materis, fed qvantum brevitas temporii patiebatur. Itaqve folum notabo propo. iitiones prscipuas in hac materia cum pro. bationibus breviflimis, abftinens a multis dubiis, qvs in hanc dilputationem confer¬ ri pollent. Traftabo autem qvatuor qvs- Ov*tuw ftiones principales. Prima an omnino i:**»* Chriftianis Iit licitum bella gerere. Se-^ 'L cunda,apud qvem litautoritas, aut gerendi, aut indicendi bellum» Tertia, qvs pol- r Pa’er lint, & debeant elfe caulis jufti belli.Quar- tra tarr* ta, qvid in bello jufto, & qvantum liceat *** ihhoftes. n.
Qvantum ad primum, poffet videri, „Vttaia gvedonyuno bella lint interdi&a Chriftia- Releflio VI.
nis.-Prohibitum enim videtur eis fe defen¬ dere, juxta illud. Non vos defendentes, Ratio pro charispmi,fed date locum ira. Rom. 12. 6( Doparte ^ minusin Evangelio,^/^// te percujjerit in ter a qv*- dexteram maxillam tuam.j?r<ebc tlh & alteram. /hones» Et, ego dico vobis non refiftere malo Matth. 5.8C Matth. 16. Omnes qvt acceperint gladium, gladio peribunt. Neqve latis videtur refpondere,qvod omnia hxc non flint in pracepto,fed in conlilio, fatis enim magnum in¬ conveniens eifet, fi bella omnia, qvaea Chriftianis fulapiuntur, lunt contra confilium Domini. In contrarium eft lenten¬ tia omnium doftorum,6c ufus receptus m Ecclefia.
Pro qvarftionis explicatione notandum Luthtri 9v°d licet inter catholicos fatis conveftntent 'a ^at dehac re, Luthems tamen,yvi nihil in -* * contaminatum relic/vit, nega t Chriftianis et¬ iam ad verius Turces licere arma liimere: innixus tum locis Scripturae lupra politis, tum etiam, qvod li Turcse invadant Chri* ftianitatem, illa eft voluntas Dei, cui reliftere non licet. In qva tamen re non ita ^potuit imponere Germanis hominibus ad „ %va ^ arma natis, licut in aliis luis dogmatibus* videtur £t Tertullianus non adeo videtur abhor-^f^^^rereab haefentehtia, qvi libro de corona nolitis, difputat, w ia totum Chriftianis wUi r tmlitia conveniat. Et tandem profe&o in hanc fentenriam declinare videtur* ut Chriftiano militare interdi&um putet.Cui inqvit,«e litigare yvtdcm UceaU Sed relictis extraneis opinionibus* fit refponfioad. qv^ftionem unica condufione#*0y* unit& licet £ij Chriftianis militare & bella gerere, Mnclufio-H^cconclufio eft Auguftm. in multis cis. Nam contra Faufium * it& libro 83. t a Przferqvxftionum* & de verbis c Domini * in fer-** Ub> 22^ rnone de puero d Centurionis^ adBonifa* b qvaft.s t cium e Epiftola > diierte aftruit. Et pro-c Serm.ip fcatur conclufio* ut probat Aitguft. ex ver- Probk u bisjoh. BaptiftaeLuc. 3. ad milites, neminem d £ft fer -concutiatis^ nemini injuriam feceritis, Qmdfimon. dt Chriftiana difciplina(inqvit f Auga{i>)omni. verbi» Do tto bella culpartt hoc potitti con filium falutis pe- mini% tentibus in £v ange lio daretur, ut abjicerent £ Videtur* arma,feqvt militi* emnino fubtrahcrenh Di-Epift.ief* filum e/} autem eis ynervimm concutiatis, con- ad Sonitenti efiote / hpendiis vefiris, Secundo pfo- facium fcarur ratione, fcilicet 2, ^qvaeft. 40. articul. Comitem k i. Licet ftringere gladium, 8c armis uti ad- f Videtur verfus interiores male fa£tores > 8t (editio- ejfe loca* fos cives, fecundum illud Roman.13. Non fi. lih.22^ tte cauffa gladium portat, minifier enim DEI tra Fan* tfi vindex in iram ti, <jm male agit: ergo eti- ftum.c.7^ am licet uti gladio,& armis ad verfiis hortes % exteriores* Ujude principibus diftum eft, %io Releftio VI.
PfaL 18, Eripite/ pauperem, egenum mani* 3* peccatoris Uberate. Tertio, in lege naturae hoclicuit,ut patet de Abraham, qvi pu¬ gnavit contra qvatuor Reges. Gene f. 14. Item in lege fcripta,ut patet de David& Machab.Sed lex Ev angelica nihil interdicit* qvod jure naturali licitum fit, ut S. Tho.eleganter tradit i.2.q.io7.art.ult. unde & dici¬ tur lex libertatis, Jacob.i. & 2. ergo qvod li¬ cebat in lege naturali & feri pta, non minus licet in lege Evangelica.
^ Et qvia de bello defenfivo revocari in Et feque- dubium non poteft, qvia vim vi repellere tes peni- ^cet* ® de juftitia & jure, 1» vim vi Qyarto nent ad pr°batur etiam de bello offenfivo, id eft in bellum cf qvononfolum defenduntur, aut etiam refenfivuui. Petuntur res, fed ubi petitur v^ndifta pro * ' injuria accepta. Probatur in qvam auto- Videuir r^tate Auguftin. libro 83. qvatftion. & halectu hic ^erur Ct deminu s. 13, q. 2. Iu fla bella folent diffumntUA fi™™ > <1v<e ulcifcuntur injurias. figens velcivi* ex * vaft tas phfttnda-ell, qva vindicare neglexit, qvod fuper Io - ^ ^u*s tnjPro^e fattum eft, vel reddere qvod per fue 10 tnjuriam ablatumeft. Probatur etiam qvin- * *' ' to de bello offenfivo: qvia bellum etiam devenfivum geri commode non poteft, nifi etiam vindicetur in hoftes,qvi injuriam fecerunt aut conati funt facere, fierent enimhgftesaudaciores, ad iterum invatendum De jure belli- 411 dum nifi timore poenae deterrerentur ab injuria. Probatur fextov, Qvia finis belli eft pax St fecuritas Reip. ut Auguftinus ix\^oc* m* qvit de verbo Domini, St ad Bonifacium 'Je citttis* fednon poteft effe fecuritas in Republica nifihoftes coerceantur motu belli ab inju¬ ria: elfet enim omnino iniqva conditio beh. li,fi hoftibus invadentibus injufteRempublicam, folum liceret Reibublicae avertere hoftes nec poffent ulterius profeqvi. Pro-* 7* barurfeptimd ex fine Sc bone totius orbis; Prorfus enim orbis confifterein felici flatu non pollet, imo effet rerum omnium peffima conditio > li tyranni qvidem St latrones» St raptores poflentimpuneinjurias facere» St opprimere bonos. St innocentes, nec li¬ ceret viciffun innocentibus animadvertere in nocentes. Ptobatur oftavo St ultimo g, qvia in moralibus podfTimum argumentu eft ab autoritate St exemplis fan£torum,Sc bonorum virorum, q vi non folum bello defenfivo tutati funt patriam resqve fiias, fed etiam bello offenfivo profecuti lunt injuri¬ as ab hoftibus acceptas, vel attentatas, ut patet de Ionatha St Simone, r. Machke, 9. qvi vindicaverunt mortem Iohannis fratris fui contra filios Iambri Et in Ecclefia Chriftiana patet de conftantino magno, Theodofio majore, St aliis dariflimis St Dd 1 Chri* 4U Rele£Ho VI., Chriftianiffimis imperatoribus,qvi multa bella utriufqvfc generis gefferunt, cum ha¬ berent in confiliis fandtiiTimos & doctifltmos Epifcopos.
Secunda q v2eftio,apud [2] q vem (it autofV*jf* xitas gerendi, au rindicncii bellum. Pro qva 3Pr^c#/?«/lit prima propoCtio,Bellum (3) defenfivuttt i* VrQp* qvilibet pOteft lufcipere & gerere, etiaih fjrivatus. ~ HrrcpatetiNam vim vi rebelere licet, ff.ubi fupra. unde hoc bellum qvilibet poteft gerere fmeautoritate cujuk cunqve alterius, nonfblum pro defenfione, perftmae, fed eti&m rerum, 6c bonorum. Sed circa iftam conclufionem dubitatur JUnlium* primo, An [4] invafus a latrone, aut inimico, poilit repercutere invalerem, fipot Archii Ut fugiendo evadere. Et Archiepifcopu* fifcopi q vi dem relpondet, qvodnon. Qvia jam fententia* noneft defenfio cum moderamine inculpa* tx titulse: qvilibet enim tenetur fe defen¬ dere qvantum poterit, eum minino detrimento invaibris. Si ergo refiftendo opor¬ tet aut occidere, aut graviter \ulnerare invalbrem, poteft autem fe liberare fu-J>an*rmt giendo, videtur qvod teneatur. SedPafmtwtia. norm.c* °l*m de reftit. fooliat. diftinguitfi enim invadis manium dedecus iubir et fu¬ giendo, non tenetur fugere ied poteft re¬ percutiendo > injuriam repellere; Ii verd non De jure belli. 44 j ntofaceret ja£furam famae ^ aut honoris, ut, monachus, aut rufticus invafus a nobili, §c forti viro, tenetur potius fugere. EartoL autem in k i. ff.de pomis &in I, furem, ff. fefintcntia* iicariis,in-diftindte tenet, qvod licet fe de¬ fendere, nec tenetur fugere: qvia faga eft injuria. I. item npnd Labeonem. ff. de injuriis fi autem pro rerum defenfione licitum eft armis reiil|ere,ut patet in d. c. dim. & in c. dtlctto- de fententia exeam. lib. 6. multd magis pro arcenda injuria corporali, qvx major eft, qvam rerum jattura. 1. in firvqvum. fF. de pocn. Et htfc opinio poteil^v*^ probabiliter & fatis tuto' teneri, maxime amor cum jura civilia hoc concedant, ut in di£la.y 1 art0^ ^ L fur em. autoritate autem legis nemo pec~+entcnt*** cat: quialegesdantius inforo conicienti#* Unde etiam' fi jure naturali non liceret oc¬ cidere pro defenfione rerum, videtur qvod jure civili fa£tum fit licitum: & hoc revera feclufo fcandalo, videtur licere non folum laico,fed etiam clerico, religiofo viro.
rendi BeHum. Pro probatione eft notandu, Di firme qvod differentia eft qvantum ad hoc inter ^„ter pr^ privatam perfonam»& Rempubiicam: qvia v at a perprivata perfona habet qvidem jus &eterurorra£ & dendife^fua, utcU£tumeft;fednonlia-^^^/ Dd 4 bet 4*4 Releftio VI, te ejus vindica nd i injuriam, imo nec repe* tendi ex intervallo temporis res ablatas.Sed defenfio opertet urtiatin pndenti pericu¬ lo, qvodjurisconfulti dicunt in continenti, Unde transacta nece ditate defenfionis, 0^i>ceiFat licentia belli. Credo tamen, qvod mwu* per injuriam perculTus poflic ftatim reper¬ cutere, etiam ii in vafgr non deberet ultra progredi. Sed ad vitandam ignominiam & dedecus, poffetqvi colaphum (exempli gratia) accepit, gladio ftatim repercutere, non ad Tumendam vindiftam, fed ( ut du ftumeft ) ad vitandam infamiam, & igno¬ miniam, Sed Respublica habet autoritatem non folum defenfionis * fed etiam vin¬ dicandi fe, 8t fuos., perfeqvendi injurias, <^vod probatur, quia ut Anftoteles tradit tertio, lih, Politicorum, Respubu debet eife fibifufficiens: fed non ponet fufficienter confervare bonum publicum, & ftatum_» Reipub. ft non posfit vindicare injuriam, & animadvertere in hoftes fierent enim (uc fupra dxftum) mali promptiores §t audaciores ad injuriam inferendam, fi poiTent_* Impune hoc! facere; 6c ideo neceffarium eft ad commodam rerum mortalium adminiftrationem, ut haec autoritas concedatur la dem Reipublicae.
morum T ertia propofitio; eandem [6] autoritatem _ De jure belli, 4iy tem habet qvantum ad hoc princeps, qvam principii. Respublica, Haec eft fentqntia Angufi. lik TJt Rei~ 32, contra Faufium, Ordo, inqvit, naturalis P*hl. i» mortalium paci accommodatus, hoc pofcit, ut hoic re. fufc tpiendi belli autoritas,attfve con filium penes principis fit Et ratione probatur,q via prin¬ ceps non eft nifi ex eleitione Reip. ergo gerit vices, & autoritatem illius: imd jatn ubi funt legitimi principes in RepubL.tota autoritas refidetpenes principes, neqVe fi¬ ne illis aliqvid publice aut bello, aut pace geri poteftv Sed tota difficultas eft >qvid (7) eftRefpublica, & qvis proprie dicitur princeps?
Adhoc breviter relpondetur, qvod Relpub. proprie vocatur perfecta communitas: fed hoc iplum eft dubium qvaefit perfe£ta_* communitas. Pr'o qvo notandum, qvod perfe&um idem eft qvod totum dicitur^» enim imperfectum, cui aliqvid deeft.Sc contrarii perfeitum, cui nihil de eft, Eft ergo perfecta Relpublica, aut communitas q vas eft per fe totum, id eft, qvat non eft alterius Reip, pars,fed qvae habetproprias le¬ ges, proprium confilium,& proprios ma~ giftratus, qvale eft regnum CaftcU;.e,&: Aragonia:, principatus Venetorum, & alii fimiles. Nec enim obftat qvin fint plure* principatus & Respub. perfecta: fub uno 416 ReIe£liaVI* pubium.
Refponf* Gtitaru* Ho/oHar* principe. Talis ergo Respufc. aut prhu cepsiHius,, habet autaritatem indicendi bellum, &iolum talis* Sed ex hoc ipfo dubitari merito poteft* an [gQ;. fi plureshujuCnodi Refpublicu, aut principes habeant u-num communem do* minum, aut principem *an poflSnt? per fe inferre bellum line automate fuperioris principis. Et relpondeo^qvdd fine dubio pofilmt, ut Reges, qvi funt fubjedti Impd-. ratori* poliunt invicem belligerare, non expedlata autoritate imperatoris; qvia (u.t dictum efi)Relpub. debet fibi eiTe fiiffici* ens, nec fufikeret libi fine tali facultate.
Ex qvibus feqvitur, 6cpatet, qvod (9) alii reguli, fire principes, qvi nnnpntliint Reip. perfeftx, fed funt partes alterius Reip. nonpofiimt bellum inferre, aut ge^ rere, qvemadmodum dux Albanus, aut come: Bene ventaneus: funt, enim partes regni Caftelke, & per confeqveiis non ha., bent perfectas Refpub. Sed cum hxc fint magna ex parte aut jure gentium, aut Inu mano, confuetudo potelt dare facultatem &autoritatem belli gerendi. Undefi qva civitas, aut alius princeps obtinuit antiqva confuetudme jus gerendi per fe bellum, n§ cft ei neganda hxcautoritas, etiam fi alias non videtur habere Remgublicara perfecta Item Pejure belli 427 Item etiam necefHtas hanc licentiam '&autoritatem concedere poffet. Si enim inu? eoddm regno una civitas aliam oppugna¬ ret, vel aliqvis ex ducibus alium ducem,8c rexnegligeret, autnon auderet vindicare injurias illatas, poffet civitas, aut dux, qvi* palliis eft injuriam, nonfblumfe defende¬ re, fed etiam bellum inferre, & ani mad ver¬ rere in hoftes, & malefa&ores etiam occidercrqvi alias neq; defendere qvidem com¬ mode fe poffet. Non enim hoftes abftijiereiit ab injuria, fi illi qvi patiuntur inju¬ riam, contenti eflent folum fe defendere; Qva ratione etiam conceditur privato ho¬ mini, ut poiTit invadere inimicum, fi aliter non patet ei via fe defendendi ab injuria, & haec latis de ifta qvaeftione.
Tertia qvaeftio,Qvne (io) poffit effe ratio, Cccauflajufti belli, qvarq; magis neceffariaf'y*A*<! eft, ad nane caudam, & difputationem^^^^/7^ barbarorum. Pro qva fit prima propolitio Cauda jufti belli i\on eft diverfitas reli- h gionis. Jixc probata fuit prolixe in proxima r electione, ubi impugnavimus qvartu titulum, qvi p tx tendi poteft ad pofTeffionem barbarorum: qvia fcilicet nolunt re¬ cipere fidem. Chriftianam. & eft fent entia S. Tho.. 2. 2. f, 66. ama. 8. Sc communis len¬ tentia doctorum: neq; fcio aliqvem qvi contrarium fentiat*, Secun- 4*8 Rele&io VL 4*8 Rele&io VL ll< Trop. Secunda propofitio, N011 eft [n] jufta cauila belli^mplificatioimpem. H:cc nortior eft,qvamut probatione indigeat, alias edet «sqve jufta cauda ex utraqve parte bel¬ ligerantium, & fic edent omnes innocentes. Exqvo iterum feqvcretur, qvod non lice¬ ret occidere illos; & implicat contraditionem,qvdd e fle tjuftum bellum, & non lice- 111 P roti ret occidere illos.
* Tertia propofitio, Nec [123 eft jufta caufa belli, aut; gloria propria, aut aliud com¬ modum principis. Haec etiam nota eft< Nam princeps aebet & bellum & pacem or¬ dinare ad bonum commune Reipub. nec publicos redditus pro propria gloria aut tr*k u commodo erogare, & multo minus cives fuos periculis exponere. Hoc efrim in* tereft inter regem legitimum, & tyrarinum* qvod tyrannus ordinat regimen ad propri¬ um qvarflum, & commodum; rex autem ad bonum publicum, ut tradit drifi. 4.?o+ t$ titko. ct 10. Item habet autoritatem a repergo debet uti illa ad bonum reip. Item le¬ ges debent efle nullo privato commodo,fed[ pro communi utilitate civium confcriptar, ut habetur diftiru 4* cap* Erit amem lex; ex IfidorO. ergo etiam leges belli debent efle prq communi utilitate & non propria prin-** apis. Item hoc differunt Uberi a fervis, ut j&rijl* Dejure belli.
Arift. tradit primo P olit, c% $.& 4. qvod domini utuntur fervis ad propriam utilitatem non fervorum: liberi autem non fimt pro¬ pter alios, fed propter fe. Unde qvod prin¬ cipes abutantur civibus, cogendo eos mili¬ tare, 6c pecuniam in bellum conferre, noni pro publico bono, fed pro privato fuo com¬ modo, eft cives fervos facere* vrop* Qvarta propofitio > Unica [13] eft & fola * ^ catilla jufta inferendi bellum > injuria acce¬ pta* Haec probatur primo autoritate Aii-. guft. lib. 83. * q. Juftabellafiolent diffiniri y 5tc. °tiH* ut fupra, & eft determinatio £. Sho, fecmda<iv*‘**0' fecund * y, 40, arttcuL 1. & omnium rum. Item bellum offenfivum eft ad vin-?^^,/# dicandum injuriam, & animadvertendum 2* inlioftes, ut dictum eft, fed vindifta effe nonpoteft ubi non pr,xceffit culpa inju¬ ria. ergo. Item non majorem autoritatem habet princeps fupra extraneos, q vam fuos; fed m fiios non poteft gladium ftrku gere,nifi fecerint injuriam: ergoneqvein extraneos. Et confirmatur ek eo,q vod fu¬ pra allatum eft ex Paulo, Rom. 13. de prin¬ cipe, JS/on fine cauffitgladium portae t mini fiet enim Dei eft, vindex in iram ei qvi male agit» Ex qvo conflat, qvod adverfus eos, qvi‘ no¬ bis non nocent, non licet ita gladio uti>cum occidere innocentes prohibitum fit jure natu- 3‘ Releaio VI* natujrali* Omitto nunc fi forte Deus Ipeeialiter aliud praeciperet; ipfeeoim eft Do-* minus vitas & mortis #& pollet proluo jure aliter difponere.
KPnp* Qviutapropofitio [14] Non qvaelibet Qt qvanta vis injuria fufficit ad bellum infe¬ rendum. Hxc probatur, Qvia nec etiam in populares &haturales licet pro qvacun-* qve culpa pcenas atroces exeqvi, ut mor^ tem, aut exilium, aut confifcationem bo¬ norum. Cum ergo qvx in bello geruntur* omnia fixit gravia, & atrocia, ut caedes, i n* cendia^aftationess non licet pro levibus injuriis bello perfeqvi autores injuriarum* qvia juxta menfuram delidi debet efle pla¬ garum modus. Detiteronom,2$ * Qvtjtio Qvarta qvxftio eft de jure belli,qvidfciqvarta Iicet,& qvantum liceat in bello jufto, de qva principa* fit prima propoli tio, In [15] bello licet omma facere, qvx neceflaria funt ad defenfionem boni publici» Haec nota eft, cum ille fit finis belli * Rempublicam defendere Stconfervare* Item hoc licet privato in defenfione fiii>ut probatum eft. ergd mul¬ to magis licet Reipub. & principi* li. Secunda propofitio>Licet (16) recupera- * Alias re omnes res perditas, & illaram * prxciu* parim. Hxc etiam eft notior qvam ut indigeat pro¬ batione; Ad hoc enim vel inferturi vel fu£ cipitur bellum* Ter-i . De jure belli. 431 Tertia propofitio, Licet (17) occupare^ /AA Frob ex bonis hoftium impenfam belli & omnia Pr°b. U damna ab hoftibus injufte illata. Hxc pa¬ tet, Qvia ad omnia illa tenentur hoftes,qvi fecerunt injuriam: ergo princeps poteft onfinaillarepetere, & bello exigere. Item ut prius- Qviacumnon patet alia via, licet Vrob*t,tt privato occupate omne debitum a debitore.
Item fi qvis elTet legitimus judex utriuiqve 3, partis gerentis pellum, deberet condemna¬ re injuftos aggrdTores, & autores injurie, non folimi ad reftituendas res ablatas, ied etiam ad refarciendum impenfam belli, & omnia damna. Sed princeps, qvi gefit juftumbfellum, habet fe in cauda belli tantjvam judex,ut ftatim dicemus, ergo etiam ille poteft omhia illa ab hoftibus exigere.
Ovarto propofitio, Nec (18) folumhaccK prtf licent, Fed ulterius etiam progredi poteft ** prin ceps jufti belli, qvantum fcdicet necefie eft, ad parandam pacem & fccuritatem ab hoftibusputa diruere arcem hoftium, 8c in hoftico etiam.munitionem erigere, fi hoc necelfe fit ad vitandum periculum ab hoftibus. Probatur, Qvia, Ut lupri di&nmP™^ eft,finis belli eft pax, & ft curitas. ergo ge¬ renti bellum juftum licent omnia, qva-neceflaria fimt ad confeqvendam paceno & fecuritateuu. item tranq vinitas & pax Trob, 2* Coretlar.
KProf.
4$i Rele&io VI.
&paX computantur inter bona humana».
unde nec iiunma etiam bona faciunt fta* tum felicem fine fequritate: ergo fi hoftes eripiunt, deturbant tranqvillitatem reipub* licet vindicare ab illis per media convenio entia. Item contra hoftes intraneos, hoc cft contra malos cives, lice thaic omnia fa¬ cere, Ergo etiam contra hoftes extraneos*. Antecedens pate t: fi qvis enim in republu fecit injuriam civi, mariftratus non fblurti cogit autorem injuria; latisfacere Edo* fect etiam Ii timetur ab illo, cogitur dare fidejuffores, aut recedere a civitate, ita ut vite¬ tur periculum ab illo. Ex qvibus patet* qvod parta viftoria, & recuperatis rebuS* licet ab hoftibus exigere obfides,naves> arma,& alia, qvx fine fraude 6c dolo necefla-* ria funt ad retinendum hoftes in officio, St vitandum ab illis periculum.
Qvintapropofitio, Nec [19] tantdmhoC licet, fed etiam parta viftoria, recuperatis rebus, & pace etiam & fecuritate habita, li¬ cet, vindicare injuriam ab hoftibus acce¬ ptam, & animadvertere in hoftes, & punire illos pro injuriis illatis. Pro cujus proba¬ tione notandum, qvovd principem non folum habent autoritatem m luos, fed etiam in extraneos, ad coercendum illos,ut abftineant ab injuriis, &hoc jure gentium, 8c orbis Pejure belli. 43$ orbis totius autoritate. Imo videtur qvod jure naturali,qvia aliter orbis ftare non pot 4et,nifi effet penes aliq vos vis & autoritas*»^»** deterrendi improbos & coercendi, ne bo * filum irt nis & innocentibus noceant* Ea autem/#** *fed qvx neceflariafimt ad gubernationem &ctiam in confervationem orbis, funt de jure natura- externos ii, nec alia ratione probari poteft,qvod r e-autorita. ipub. jure naturali habet autoritatem a (d-temhabe* ciendi fupplicio & poenis cives fuo$,qvi *nt jurt reipub. funt perniciofi* Qvod fi refpub Yugcntitm cahocpoteft in fu6s, haud dubium, qvinatpueaorbis poflit in qvoscunqve pernitiofos' &deo jure neqvam in homines: & hoc non nili per t principes. Ergo pro certo principes po £-exauto * fiint punire hoftes qvi injuriam fecerunt ris ftntmreipubl. & omnino poftqvam bellum rite &tiak juftefufceptuineft, hoftes obnoxii, finitio principi tanqvam judici proprio 3 Et con¬ firmatur hxc, qvia revera nec pax* nec trailqvillitas, qvx eft finis belli, aliter ha>-beri poteft > nifi hoftes malis St damnis af¬ ficiantur, qvibus deterreantur, ne iterum aliqvid tale committant. Qvaf omnia et¬ iam probantur & confirmantur autoritate ac exemplis bonorum. Ut enim fupra^ citatum eft yM^chabaei geflerunt bella non folumad recipiendas res amiffas, fedad viudic^dum injurias. Qvod idem fece- Ec runt Rele&io VL _ r une Chriftiahiffimi principes, & religiosa firhi imperatores. Etprxterea non tolli¬ tor ign<^inia6c dedecus reipub. profliga¬ tis tatitum hoftibus', fed etiam feveritate poeto affliftis & caftigatis, Princeps au¬ tem non fblum res alias, fed honorem <3c autoritatem reipub, defendere tenetur 8C confbrvare.
Dubium I Ex omnibus fupra diftis oriuntur mul- €x fupra A ta dubia* Et primum^ q videm dubium cirditia ea juftitiam belli, utrum ad bellum juftum tum. fufficiat quod princeps credat fe habere jufiam cauflanv Ad hoeftt prima propofitio> A Frop. [20] Nonfemper hoc &tis eft. Probatur primo', q via in aliis minoribus cauflisnorLj* fiaffidt nec principi nec privatis, qvod cre¬ dant fejufte agere, ut notum eft, poflimt enim errare vmcibiliter & affectate: & ad a£ium bonum non fufficit lententia cujusa ve fed oportet ut fiat fecundum judicium fapientis, ut patet 2, Etbic. Item alias feq veretur, qvo'd plurima eflent bella jufta ex utraqve parte* Communiter enim non Contingit, qvod principes gerant bellum mala fide,fed credentes fe juftam caqfiant feqvi; & fic omnes bellantes eflent inno-* alnon centes, & per confequens * liceret interfi¬ am. cere in bello. Item alias etiam Tureae dc Saraceni gererent jufta bella adverfus Chi> Chriftianos putant enim fe obfeqvium_j pr#ftare Deo.
Secunda propofitio j oportet [21] ad heU tl&rtip* Ium juftum magna diligentia examinare juftitiam & caudas bellis audire etiam ra* tionesadverfariorum, ii velint ex #qvG& bono difceptare. Omnia tnim fapienti ( iit ait Tersui-Comicus ) verbi* prirn experiri oportet, quam armi*, & oportet contulere probos, & Ci pU entes viros, & qvi cum libertate, & fine ira> aut odio, & cupiditate loqvantnr. Haud enim facile verum cernitur (ut ait Crifpus) ni a ubi illa officiunt. Fixe manifefta eft. Nam_* cum in rebus moralibus difficile fit-vetuni & juftum attingere fi negligenter ifta traitarentur, faciie errabitur, nec talis errof excuffibi t aiitores, maxime in re tanta, & ubi agitur de periculo & calamitate multorum* qvi tandem funt proximi, & qvos diligere tenemur, ficut, nos ipfos.
SecUndum dubium, an [22] fubditi t e- D vinum neantur examinare caudam belli > vel an poiTmt militare nulla diligentia circa hoc adhibita -, qvemadmodum li£tores exeqvi poiTunt decretum pnetoris fine alia exami¬ natione. De hoc dubio fit prima propo-^^f* fitio; Sifubdito cohftatde mjuftitia helli* non licet militare, etiam ad imperium prin¬ cipis. Ha:c patet. Qvianon licet interfice- E e z re 4 16 Rele&io VI.
re innocentem qvacunqve autoritate. Sed hoftes funt innocentes in eo cafu; ergo non licet interficere illos. Item princeps peccat inferendo bellum in eo calix; fed non folum qvtmale agunt, fed qut confentiunt facienti¬ bus, digni funt morte* ad Rom« n ergo mili¬ tes etiamnulla fide pugnantes non excufantur. It. nohlicetmterficerecives inno¬ centes mandato principis; ergo nec extra¬ neos. Ex qvo feqvitu'r corollarium, qvod Gorollar. [z^jetiamii liibdid habeant confcientiam de injuftitia belli, non licet feqvi bellum, live errentf ive non. Patet, q via omne qvod non efl ex fide, peccatum ^adRon)* 14.
/4 Prop, Secunda propofitio, Senatores, [24] & reguli j Scuniverfaliter, qvi admittuntur, vel vocati, vel etiam ukro venientes ad confilium publicum, vel principis, debent, & tenentur examinare caudam iryufti bel¬ li. ' Patet, qvia qvicunqve poteft impedire periculum & damna proximorum, tene¬ tur, maxime ubi agitur de periculo mortis, & majorum^ malorum, qvale eft in bello. Sed tales poflunt,conlilio luo & autoritate caudas belli examinantes, avertere bellum, fi forte injuftifm eft: ergo tenentur. Item fi negligeritia iftorum bellum injuftum ge¬ reretur, ifti videntur confbntire ^imputa¬ tur enim alitui qvod poteft & debet impe- _ Pejure belli. 437 dire, fi non impedit. Item qvia folus rex nonfbffkit ad examinandas cauflasbeUi: & verifimde eft qvod poteft errare, imo qvod errabit magnd eum malo & pernicie multorum: ergo non ex folafententia regis, inip neccxfententia paucorum, fed mul¬ torum Qc proborum debet geri bellum.
Tertia propofitio. Abi [25] minores gvi///#pr^ non admittuntur nec audiuntur apud prin¬ cipem, aut in confilio publico, non tenen¬ tur examinare caudas belli,fed poflimt cr&* dentes majoribus licite militare. Proba* tur primo\qvia nec fieri poteft,nec expedi¬ ret reddere rationem negotiorum publi¬ corum omnibus de plebe., Item qvia ho¬ mines inferioris ordinis, etiamfi intehigerent injuftitiam belli, prohibere non poffent, Sciententia eorum non audiretur: ergo fruftra examinarent cauflasbelli.Item qvia ejusmodi hominibus, nifi contrarium cohftiterit:,fiifficiens argumentum debet efiepfb juftitia belli, qvod.publico confilio 6c autoritate geratur: ergo non eft opus il¬ lis ulteriori examinatione.
Qvarta propofitio,, nihilominus [2(5] pofient effe talia argurhenta 6t indicia de injuftitia belli, qudJignorantia non excufaret etiam hujusmodi fubditos militantes.
Patet, qviapoflet efle talis ignorantia affe- Eeq £iata.
ReIe£Ho VI.
* 4$ ffata * §c pravo ftudio adverfiis hoftes con-« ccpta. Item alias infideles excufarentur, feqventes principes fuos in bello contra Chriftianos, 6c non ii ceret illos interficere: qvia certum eft qvdd credunt fe habere juftam caudam belli. Item excufarenturu milites, qvi crucifixerunt chriftum ex igno-. rantia, feqventes ediftum Pilati. Itent-* etiam excularetur populus Judaeorum, qui perfvafus a majoribus * clamabat Tolley tolkx crucifige eam, Dubium i Tertium dubium, qvid [27] faciendum cum juftitia belli dubia eft, hoc eft cuin in utranq; partem fimt rationes apparentes.
principes, videtur qvqd fi unus eftinlegitima p o fieifione, m an ente 'dubio nqnpoilit alius bello & armis repetere. Ut, exepli gra¬ tia, fi rex Francorum eft in legitima ppuesfione Burgundii, fi etiam eft dubium. an habeat jus ad illam ndc ne, non videtur_> qvod Imperator pofTit armis repetere econtrano nec Rex Francorum Neapolim aut Mediolanum, fi dubium eft cujus juris fint. Probatur, qvia in dubiis, melior eft conditio poflidentis: ergo non licet fpolia-. repofTefforemi-edubia. It. fi res ageretur coram judice legitimo, nunqva in re dubia Ipoiiaret judex poffeflbre; ergodato> qvdd _ Pejure belli 439 _ Pejure belli 439 illi principes, qvi praetendunt jus, fint judi¬ ces in illa cauda, non podimt licite Ippliare podedore manente dubio de jure. Itan re¬ bus & causfis privatorum nunq va in cauda dubiaiketipoliafepodedbre egitimu: ergo nec in caudis principurii» leges enim funt principu fi ergo fecundu leges humanas no licet in cauda dubia Ipoliarelegitimumpofi. fe/Tore, ergo merito poteft objici principib* 'Vaterelegemguamipfc tuleriL Quod enim_j> ymsqvc juris in alium /latuit, ip/e eodem jure uti debet. Item alias edet bellum juftum ex utraq ve parte, & bellum nunqvam Com¬ poni poliet* Si enim in cauda dubia licet uni armis repetere,ergo alteri defendere & poftqvam unus recuperadet, poiTet iterum alius repofcere, &fic nunqvaedet finis belloru cum pernicie & calamitate populom.^*?roP Secunda propofitio, fi [28] civitas, aut provincia., deqva dubitatur, non habete» legitimum pqdedorem; ut fi deferta eft morte legitimi domini, 6t dubitatur an kxres fitrexHHpaniae,aut rex Gallorum, nec poteft certum ficiri de jure, videtur^, qvod fi unus velit componere & dividere* vel compenfare pto parte, qvdd alter tene¬ tur recipere conditionem, etiam fi fit vi potentior, &posfit armis totum occupare; nec habeat juftam caudam, belli* Probatur, qvia alius non facit injuriam inpari cauda, E e 4 peten« 44° Relectio VL _.
petendo aeqvalem partem. Item in pri¬ vatis cauflTis,etiam in re dubia, non liceret totum occupare. Item eodem modo bel¬ lum Cfiet juftum ex- utraqve parte. Ttem juftusjudexneutri totum addiceret, Sc at* tribueret.
J1L P rop. Tertia proppfitic,qvi [29] dubitat de ju¬ re fuo,etiam fi pacifice posiideat, tenetur examinare cauflarn diligenter audire paci¬ fice rationes alterius partis, ii forte posfit certum fcire, vel prole, vel pro alio. H#c probatur. Qvia jam non bona fide posftdet qvi dubitat, & negligit fcire veritatem. Item in cauda matrimoniali > fi qvis etiam legitimus pofieffor incipit dubitare verita¬ tem, utrum tucc mulier fit fua, vel alterius: certum eft qvdd tenetur rem examinare: ergo eadem ratione in aliis causfis. Item principes finit judices in propriis causfis, qvfia non habent fuperiores, fed certum eft, fi qvis contra legitimum pofTefiorem opponit ali qvid, qvo'd judex tenetur exa¬ minare cau/fam: ergo etiam principes in dubia tenentur examinare c&uflam.
/r. Pr$p, Qvarta propofitio. Examinata [30] caufia qvamdiu rationabiliter perleverat dubium, legitimus poflefTor non tenetur cedere poftesfione,fed poteft licite retinere Patet primd,qvia judex non poflet eum ex- _ Pejure belli* 441 poliare: ergo riec ipfe tenetur cedere, nec in toto, nec in parte. Item in cauda ma¬ trimoniali in re dubia non tenetur cedere, ut in c. in ej vi [itioni, de lententia excoiru munic. & inc. Dominus, de fecundis nupti¬ is: ergo nec in aliis causfis. TLtAdrian. exprefs hq. fecunda, quotltb. fec undo jtenet qvod dubitans, licite poteft retinere pofTesfionemrhocqvoadipfos principes in re du¬ bia: Sed qvoadfubditos in dubio belli jufti, Adrianus qvtdem quotlibero fecundo, ad ^ driani primum argumentum principale, dici ijwuntia qvdd fubditus dubitans de juftitia belli, id de fnbdi‘ eft utrum cauda, qvx allegatur, fit fuffici- tu. ens,velfimplicitet an fubfit cauda fufficiens ad indicendum bellum; non poteft li¬ cite etiam ad imperium fiiperioris militare in tali bello. Probat, qvia exponit fe peri¬ culo peccati mortalis. Item, qvia qvod non eft ex fide peccatum eft* qvod fecun¬ dum doftores & veritatem, non folum intelligitur contra confcientiam certam, aut Contra opinativam, fed etiam contra dubi¬ am. Idem videtur tenere Sylveft. K bellum Sed fit qviftta propofitio, Primo non (31)^ P reP' eft dubium, qvin in bello defenfivo liceat ^v^refeU fubditisinredubi^ feqvi principem fiium in bellum, imo qvo'd teneantur feqvi, fed dnanifert E e 5 etiam 44- Releftio VI* ^tiam de bello offenftvo. Probatur primo, qvia princeps, ut dictum eft,necpoteft fempermec debet reddere fubditis ra¬ tiones belli: & fifubditi non pQsfint mili¬ tare nili poftqvam fcirent juftitiam belli * Respublica periclitaretur vehementer, & pateret injuri# oftiurm Item in dubiis tutior feqvendaeft pars: fed fi fubditiin cam dubii nonfeqvantur principem fiium in bellum, exponunt fepericulo prodendi hoftibus. rempublicam: qvod multo gra¬ vius eft, qvam pugnare contra hoftes cum dubio. Efgo debent potius pugnare. Item znanifefte probatur, qvja lictor tenetur exeqvi fententiam judicis etiam fi dubitet an fit jufta,contrarium enim eiTet valde peri-, culofiim. Item hoc argumentum videtur Eft hic!o- defendere Auguft., contra Manich. Juftm cu< lib.22*ji forteetiam fubrege homine facnlego militet % contra reffe poieft eo jubente bellare:• /?, qvodfibijube - Eauft c. tur tvel non ejfe contra Dei prqceptum, certum JS* licet eft ^ vel utrum fit>, certum non eft xy, q. i. fvid von omni- culpatur. Ecce Auguft. diffinientem exno eisdem prefse fi non eft certum, id eft, fi dubium verbis, eft an fit contra Dei praeceptum, qvod li¬ citum eft fubdito bellare. Nec Adrianus fe expedire poteft ab illa Auguftini autoritate, qvarnvis.fe in omnem partem vertat: fine dubio enim condufio noftra eft de ter¬ mina- _ Pejure belli. 44$ jttmatio Auguft. Nec valet dicere, qvod talis debet tollere dubium, & formare libi eonfcientiam.qvdd bellum jit juftum:,nam ftat qvdd mortaliter Icqvendo, non poflit ficut in aliis dubiis. A dr i anus autem vi fe-Caufaer* tur erra (Te in hoc, qvod putavit, ^dubito a nroris A* hoc bellum fitjiiftum principi vel utrum €it cauda,jufta hujus belli qvod ftatim confeqvatur., qvo,d dubitem utrum liceat mihiire ad hocbellu, necneiFateor. enim qvod nullo modo licet facere contra dubi¬ um confcienti;e,& fi dubito, an liceat mihi facere hoc, necne, pecco fi faciam fed non feqvitur dubito an fit jufta cauffa hujus belli x ergo dubito an liceat mihi bellare, vel militare in hoc bello, Imp oppoiitum feqvitur. Si enim dubito an bellum fitju^ ftum, feqvitur qvod licet mihi ad impe-« xium principis mei militare ficut non fe- <qvitur, liftor dubitat an lententia judicis jufta fit, ergo dubitat an liceat libi exeqvi ientehtiam,imd fcitqvod tenetur exeqvi.
Et idem eft de hoc dubio: dubito an haec fit uxor rapa, ergo teneor ei reddere dubitUm.
Qvartum dubium eft, £32] An pollk effebellumjuftum exutraqve parte: Riefpon- j ^. detur? Prima propofitio, Sedula ignoran ■. * * 4 tia manifeftum eft,qvdd non pp t eft contin¬ gere.. Qvia fi conflat de jure & juftina utri- ReJeaio VI.
utriufqve partis, non licet in contrarium bellare, nec offendendo, nec defendendo, ll.Frop, Secunda, Polita ignorantia probabili facti aut juris, poteft &ffe ex 4 a parte qva vera juftitia eft, belfum juftum per fe > ex altera autem parte bellum juftum,,id eft excufatum a peccato bona fide. Qvia ignoran¬ tia invincibilis excufat a toto. Item falte Etfi prin- ex parte fubditorum fepe poteft contingeccpsnove - re* Dato enim qvod princeps, qvi gerit rit itijH- bellum in juftum, fciat injuftitiam belli; ftiriam tamen (ut diftum eft) fubditi bona fide »tlU9fub~ poliunt feqvi principem fuum: & fic ex uditi ex ^-traclve paret fubditi licite pugnant. traqve $ed ex h°c ^eclvitur qvintum dubium * parte non Utrumqvi [33] ex ignorantia feqvutus eft nnnqvam mjuftum, fi poftea conftiterit ei de hJ p„>juftida belli, teneatur reftituere, five enant loqvamuf de principe fi ve de fiibdito. Pri- Dubth /x- propofitio. Si qvidem habebat probai Prov Vilitatem de injuftifia belli, tenetur advenicte notitia de injuftitia, reftituere ablata, qvx nondum confiimpfit, id eft qvantum faftus eft locupletior: non autem qyx confumpfit, qvia regula juris eft, qvod qvi non eft m culpa, non debet effe in damno: ficutqvi bona fide fuit in convivio lautiflU mo furis, ubi res furti vx confumptx funt, non tenetur reftituere,nifi forte qvantum domi De jure belli. 445 domi confttfnpfiffet. Si autem dubitavit de injuftitia belli, feqvutas^autorltatem principis. Sylveft. inverb. bellutn, primo', §. 9. dicit,qvo'd tenetur de omnibus, qvia fat entia. mala fide pugnavit.
Sed fit fecunda propofitio conformjter^.?r°p* adlupra dida, Qvod nec ifte tenetur A^ontra confumptis, ficut nec alius, qvia (ut diftum Sylveft. ^ eft) licite & bona fide pugnavit. Sed eflet fententia* verum, qvod Sylveft er dicit, fi re vera dubitafiet, an liceret ire ad bellum, qvia jam facit contra confidentiam. Sed eft mxft-Notandik tum confiderandum, qvo'd ftat, qvod bel¬ lum fit juftum & licitum per fe, illicitum autem per accidens, ftat enim qvo'd qvis habeat jus ad recurandam civitatem, aut provinciam, & tamen ratione fcandali fiat prbrfus illicitum. cum enim, ut fupra didum eft > bella geri debeant pro bono com¬ muni, fi ad recuperandam unain ‘civitatem nece/Te eft qvod feqvantur.majoramala in Repub. ut vaftatio mukarum civitatum; cjedes magna mortalium»irritatioprincipu> occafiones novorum bellorum in pernici¬ em ecclefine: item qvdd paganis detur op¬ portunitas invadendi & occupandi ternis Chriftianorum: indubitatum eft qvin te¬ neatur princeps potius cedere juri fuo, 8t abftinere a bello. Clarum eft enim qvovdfi rex Rejectio VL