sublatis toUatur etiam respublica. Affirmat Thomas poena damni pro altero aflSici eos, qui id quod sunt alterius sunt et veluti partes, quod non minus in subditis quam in filiis et servis obtinere debet. Atqui, sicut diximus, plerumque sunt extra cillpam: verum quidem, sed docent iidem scholastici ^ imponi poenam numquam sine culpa, saepe tamen sine culpa ejus qui punitur, non tamen sine causa, quae hic est evidens. Et haec est sola ratio * quae repressalias sustinet, non proximis duntaxat saeculis, sed priscis etiam gentibus usurpatas, pignorationum et iylpoXi^iuv vocabulo: quod enim civis mihi debct, hoc debet respublica jusnonreddens, et quod respublica, hoc cives singuli: qupd Bartolum ' non fefellit. Accedit commoditatis ratio, quia creditores aliunde jus suum consequi facile non possunt, ipsis autem civibus inter.se minus incommodum est actionibus experiri * et quod quisque damni passus est, ab eo reposcere, qui in culpa fiiit. Breviter, ut materiam forma restringat, catenus bellum abconei.viL agenttbus yoluntarte juste gentur^ quatenus tntra td juspmrs,L manet^ quo de agitur^ intraque personas ei juri obligatas. Hoc ipsum subjectis speciebus clarius explicari potest, praesertim in subditis hostium publicorum, de quibus maxime disputari solet inter juris bellici auctores *. Quatenus ergo verum sit Euripideum illud videamus: XCtixphg »7^04 TOt TTOXSfJUOUQ oq xv Krivifi.
Purtis piusque est quisquis hostem occiderit. Et num recte Tacito dictum: in pace causas et merita spectari, ubi bellum ingruat innocentes ac noxios juxta cadere. Ex hac enim similitudine jus praedae apertius fiet. Ad cor- N^ya dtpus quod attinet, ofFendi ex legibus primi ordinis, quae ani- ^ c. sine culpa. de reg. jur. et ibi Dynus. [Decretal. in 6. 5. 12. 5. reg. 33.] Silv. in V. Poena. in princ. ^ Thom. 2. 2. q. 108. art. 4. Adde Silv. in v. Bellum. §.' II. concl. 6. et 7. * in tract. de repress. in pr. Addc 1. i. in iine fif. de exerc. act. [D. 14. i.] Mart. Laud. de bello. q, 38. * 1. i. C. sumt. injuncti. [C. 11. 37.] * V. Vict. n. 37 ct 45.
lo8 D£ JURE PRAEDAE. CAP. VIII.
mum adversarii non respiciunt ^, subditi hostium omnespossunt, qui juris nostri exsecutioni resistunt, scientes sive ignorantes: faciunt enim injuriam quamquam non injuria. Hoc divina lege * expresse confirmattu:, quae in expugnatione urbis puberes omnes interfici jubet, quorum multi non possunt non esse innocentes. Idem contra in urbis defensione ' erit: nec rcus cst mortis alicnac, qui cum suac posscssioni muro^ rum ambitum circumduxit, aliquis 'cx ipsorum usu pcrcussus intcriit: Augustino auctore. Quodsi erunl nonnuUi, qui ab hostium universitate separari possint neque exsecutionem nostram impediant ^, his sane quod ad corpus attinet omnino parcendum est Cicero ': tum ii qui armis positis ad impcratorum fidcm confugiunt, quamvis murum arics pcrcusscrit, rccipicndi sunt. Nec alium sensum habet, virorum quidem eruditorum sententia, id quod Celsus * scripserat, recipi nobis transfugam jure belli, eum scilicet qui hostium partes deseruit. Sicut autem in dedita urbe omnibus, ita in ea quae expugnatur quantum fieri potest illis parci, quorum corpora exsecutioni nostrae non obstant, aequitas praecipit et lex divina ' certissima aequitatis magistra. Negat igitur Seneca in tragoedia * feminam hostis nomen capere. Negat se Camillus * arma habere adversus eam aetatem, cui etiam captis urbibus parcitur. Et Alexander ": cum capiiyis ct fcminis bcllum gercrc non soleo: armatus sit oportct qucm oderim.
£t merito de captivo adjicit. Falso enim et Aeacidarum more praeferociter ille ^*: Lcx nulla capto parcit aut pocnam impedit.
DE JURE PRAEDAE. CAP. VIII. lOp Et qiii respondet: Quod non yetat lex^ hoc vctat fieri pudor ^ non satis dicit. Vetat enim hoc lex et quidem sanctissima naturae, quae homini homine prodige utendum negat. Seneca *: aequi bonique natura parcerc ctiam captivis jubct, Hostcm pugnantcm ^ inquit theologus *, ncccssitas dcprimat non voluntas. Sicut bellanti et rcsistcnti yiolcntia rcddi^ tur^ ita victoriis capto miscricordia dcbctur^ maximc in quo pacis pcrturbatio non timetur. Unde et apud Euripidem Eurystheus ' negat puras fore ejus manus, qui ipsi non parceret,cui belli fortuna pepercisset. Eodem fere loco agricolas haberi convenit, inermes scilicet et qui patentes campos inhabitant paratique sunt armis cedere* Nam in istos quorsum saeviatur, cum non sint belli mora, sed, ut PoUio dicebat, praeda victoris? Aliud ergo erit, si non impedita agricultura hostes redderentur fortiores \ £t haec quidem de subditis bonae fidei, hoc est qui culpam nuUam admisere, dicta sunto. Sapiens ^ ut apud Senecam ' est, Aostcs dimittit salvos, aliquando ctiam laudatos, si honcstis causiSj pro fidc^ pro focdcre^ pro libcrtatc in bcllum ac^ cincti sunt. Nam nocentes omnino puniendi sunt ex lege quinta *: cujus legis jus non item sicut alterum illud cum victoria cessat, quod cuivis paulo rem penitius introspicienti patet. Isti igitur etiam corpore poenam subire debent, si modo delictum tale supplicium desiderat: qua in re non aliud in bello, aliud in forensi judicio statuendum est ^. Egregie Plato * hacteous in bello dissidium probat, (jUxpi^ oS &v oi amoi dvaiyxac^acriv i^h ruv imtrlosv ixyoivroav iovvcu S/xifi/. Donec ii qui in culpa fuerint cogantur innoccntibus, qui priorcs do^ lorc affecti sunt, poenas lucrc, Gylippus in oratione contra IIO DE JURE PRAEDAE. CAP. VIII.
captivos Athenienses apud Siculum * ab his, qui malitia et cupiditate sua in clades inciderunt frustra fortunam accusari dicit, frustraque affectari supplicum nomen. Servari enim ista praesidia hominibus, quorum cum purus esset animus sola fortuna peccavit. Nam qui istius essent juris auctores infelicibus misericordiam, per injustitiam delinquentibus poenam proposuisse. Deinde concludit: itiTsp exo\j(rlco<; k)JfA€voi ^6->jeyjxy aStxov eifrpiixc^? vTrofievivruv ra rovrov ietvi. Quare cum bel" lum injustum sponte inceperint, ejusdem infortunia fortiter fcrant. Eumdemque in sensum Themistius ' deberi dicit casui veniam, errori castigationem, iniquitati poenam. In tertio autem genere eos ponit, qui rebellionis fuerunt auctores, in secundo, qui impetu quodam belli abrepti sunt, in primo, qui parti tum forte validiori succubuerunt. Sicut de Atheniensibus dicit Vellejus,. eos Mithridatis temporibus ab inimicis oppressos, oppugnatos ab amicis et animos extra moenia, corpora necessitati servientes intra muros habuisse. Quo exemplo probari potest illorum distinctio, qui alios esse hostes dicunt, alios apud hostes. Ad hunc igitur modum victor judicis nactus potestatem animadversionem temperabit. Et de corpore hactenus. Ad bona vero quod attinet, cum satis alibi ' sit explicatum eripi ea posse ad propulsandum periculum, quod vitae aut rebus imminet, acquiri vero ex causa debiti, quorum illud ex primi ordinis, hoc ex tertii legibus descendit, quid hic in subditis statui debeat visu non est difiicile* Subditos enim, quatenus jus nostrum etiam innocentes impediunt, bello subjici ante * dictum est. Facultatibus autem suis impediunt nos omnes, etiam qui ipsi non militant ^, cum tributa conferunt, quibus ea parantur, quae nos in vitae adducunt discrimen neque tantum vetant nostra recuperare, sed nova insuper cogunt amittere *. His DB JURE PRAfiDAB. CAP. VIII. III igitur privandi sunt, si modo aequum non est nos, cuin juri nostro insistimus, ejus rei poenas ferre: neque distinguenda est subditorum conditio, cum hae leges, ut aliquoties repetivimus; animum adversantis non respiciant sed factum. Sed non ipsis duntaxat extorqueri, verum et nobis easdem res applicari posse ita coUigitur, quia sive ab illis subditis raptae sunt, quos aut ob noxam suam aut causam quamvis aliam obstrictos nobis privatim habemus, nihil est justius quam armis repeti quod aliter non potest, sive respublica est quae in nos deliquit ' aut alio nomine in aere est nostro, cum jam constet subditorum bona pro republica obligari *, quominus et haec in solutum capi possint nihil vetat: dum tamen amplius nihil sumatur, quam nobis debitum est, in quo et damnorum restitutio et sumtuum condnetur. Haec autem causa etiam post victoriam manet ', cum prior illa sublata est, ad periculi propulsationem. Neque enim alio fine bella gerimus, quam ut jus nostrum victoria consequamur. Livius: Ubi omnia ci qui armis plus potest dcdita sunt^ quac cx iis habcrc victar, quibus multarc cos vclit, ipsius jus ct arbitrium cst. Omnes igitur subditi et semper spoliari poterunt, occidi non item. Nam si periculum nostrum adspicimus, multi sunt qui vi corporis nobis nihil obstant, quorum ideo corporibus vim aliquam inferri nihil profuerit: at bonis nemo non hostium nobis nocet, ut maxime non velit. Sin ad jus crediti convertimur, obligata sunt pro republica subditorum bona, non autem corpora '. Unde et in repressaliis cum ereptio rei permittatur, prohibetur ofFensio personae *. Non valet igitur ductum arebus adpersonasargumentum. Nonenim cui minus aliquid licet statim et quod majus est permittitur. Hujus autem sententiae quamquam rationes minus apud alios exploratae sunt, auctores habemus et theologos omnes et legum peritos ^ Tradunt enim, id quod dicitur praedam justo bello capientis fieri, de bonis intelligendum non ejus modo qui injuste pugnat, sed omnium ipsius subditorum non feminis non infantibus exceptis, donec juste pugnanti de debito suo vel injuria vel offensione illata vel damno sibi suisve dato atque eo quod intersit omnino satisfactum sit, hostisve paratus sit satisfacere aut juri se pariturum offerat. Neque de caetero hic spec^ri, num persona sit innocens, Cajetanus et inter Hispanos Covarruvia * testatur. £t alter Hispanus ': si hostes nolunt restituere res injuria ablatas et non possit qui laesus est aliunde commode recuperare^ potest undecunque satisfactionem capere sive a nocentibus sive ab innocentibus, ita ut non mercatores non agricolae excipiantur. Ita ille: quod autem alii * hac ^tiam in parte navigantibus et mercatoribus temperandum putant, id ita ipsi explicant, ut navigantes eos comprehendant, qui vi tempestatis alienum in littus abripiuntur, et mercatores externos duntaxat publicasque ad nundinas venientes. Mercatoribus autem subditis ne repressaliae quidem abstinent. £t haec vera sunt, nisi aut personis quibusdam aut ordini hominum aut loco sit promissa securita^ ' pactis aut tacito utrimque usu, propter fidem scilicet^ de qua mox agemus. Ita legimus Indos agricolis pepercisse. Et in concilio Lateranensi • praeceptum ut presby" teriy monacAiy conversi ^ peregrini, mercatores^ rustici euntes vel redeuntes vel agricultura existentes, et animalia quibus * Thom. 2. 2. q. 66. arc. 8. ad i. Am« de Butrio in c. olim. de rest. spol. [Decretal. 1. 13. la.] Host. ad tit. de poena. in Summa et post illum Joh. Lupus in tract. de bello §. si bene advertisti [Ocean. Jur. vol. 16. p. 322.] Inn. in d. c. olim. Joh. Faber ad (. item bello capta, Inst. de rer. div. [I. 2.1.3 'Cajet. in Samm. pecc. in v. Belli damna. Covarr. ad reg. peccatmn. p. 2. §. ii« ' Vict. n. 39. et 41. ^ Ban. de repress. 7. prine. n. 15. Bell. 5. eontr. 3. c. 15. Silv. in V. Repressaliae. §. 8. * Wilh. Math. de bello justo et licito. req. 2. p. 4. Cajet. in Suinm. pecc. in v. Belli damna. * c. 2. de treuga et pace. [Decretal. i. 34.]
arant et semina portant ad agrum congrua securitate laeten" tur. Et hic etiam niercatores tantum extraneos intelligi par est. Cajetanus *: per mercatores intelligo non negotiatores qui ibi resident, sed illos qui hospitantur aut transeunt. Quoniam mercatores incolas non yideo melioris esse conditionis j quam artifices. Sed totum hoc edictum juris pontificii, quod Treugam canonicam vocant, doctores * usu hodierno receptum negant: neque vero causam perpetuam habet. Illud autem perspicuae est veritatis, rem alienam, quae ad hostem non pertineat, hoc autem est, nec ad socios nec ad subditos, etsi penes hostem sit, capientibus non magis posse acquiri, quam creditori rem commodatam aut furtivam in bonis debitoris repertam. Induci hic obiter potest frequens illa Nova ^ et multum alus ' agitata quaestio, quid hosti liceat in advenas qui apud hostes sunt, inque eos qui hostem mercibus juvant. Ac primum nullam hic esse vim loci, in quo quispiam deprehenditur 5 satis perspicuum est. Locus enim ipse causa obligationis non est. Obligatos autem esse oportet, quos liceat spoliare *. Subjacent igitur bello inquilini, si modo pars sunt reipublicae adversariae, non minus quam alii subditi. Pars autem, quod hanc quaestionem attinet, intelligi debent, qui eo sunt jure ut ad tuitionem ejus reipublicae et tributa conferenda compelli possint. Nam, ut Agathias * recte explicat, hostis non natalium loco censendus est, sed ex studio, si ea faciat quae hosti placent aut hostem juvet.
Quod ad mercium travectores attinet, exploratum est apud theologos et jurisconsultos obligari neminem ex damno post factum suum secuto, nisi qui causam dederit, neque ex damno quod ante factum suum accidit, nisi qui causa fuerit impediendae restitutionis. Neque sufficit causam dedisse quomodocunque, sed ut dolus aut saltem culpa adsit requiritur. Qui igitur arma aut alia quaevis, quae proprium in bello ^ in Summ. peccat. in v. Belli damna. ' Pan. ibi. Wilh. Math. req. a. p.!t. 3 Albcr. Gcm. dc jure belli 1. a. c. aa. ** Silv. in v. Repressaliae. §. 5. • 1. 3.
usum habcnt, hosti transmiserit ', justum bellum gerentieatenus obligatur, quatenus videri potest aut damno insequenti causam dedisse, aut ejus quod ante datum erat satisfactionem impedivisse, Cum enim factum ipsius bello sit accommodatum, non est extra culpam, qui causae injustae quamvis imprudens adstitit ': similis illi scilicet, qui debitorem misericordia motus carceri exemit, aut reo fiigam monstravit, atlt in causa f litis patrono ', quos omnes ad restitutionem simpliciter Qbligari constans eruditorum sententia est. Et hoc est quod Amalasuntha ♦ Justiniano respondet hostium loco esse, qui hosti ad bellum necessaria subministrant *• Sin merces ejusmodi fuerint, quae per se bello non inserviunt, sed tamen parti injustae belli in longum ducendi praestant occasionem, si quidem travector scire hoc debuit, idem dicendum est. Alioqui non est putandus in culpa esse, nisi a republica justum bellum gerente hoc ipsum illi cum justitiae demonstratione denuntiatum sit*. Argumentum hujus distinctionis illustre ex Seneca • coUigi potest, qui in gratia ^ V. c. ita quorumdam. et c. ad liberandam. de Judaeis. [Decretal. 5. 6. 6, et 5. 6. 17.] 1. 2. C. quae res export. non deb. [C. 4. 41.] ' Silv. in v. Restitutio. p. 3. §. 12. sextum. et septimum. » giiv. {^ v. Advocatus. §. 16. ^Procop. Bell. Gotth. 1. 1. [vol. I. p. 315. c. d.] * V. c. significavit. <:um c. quod olim. de Jud. [Decretal. 5. 6. 11. et 12.] et Extrav. de Jud. [Extrav. 8. 1.] C. quae res ven. non poss. et quae res export. et de commerciis. per totos titulos [C. 4. 40. 41. et 63.] Wilh. Math. de bello justo. req. 2. p. 2. * de benef. 1. 7. c. 20* t [Hoc loco tria vel quatuor verba in manuscripti margine deleta sunt. Quid Grotius scripserit e levibus quae supersunt vestiglis expediri non potest. Auctor ipse ia opere de jure helH et pacisj iii. i. s. in consimili causa exempla affen, quibus hic quoque utitur, debitoris carceri exemti et rei cai fuga monstrata est, sed cum tertium exemplum omiserit, illa nobis lucem nullam praebere possunt. Silvester, cujus Summam Grotius allegat in v. Advocatus. §. i6.haecverba habet, quae Grotius spectasse videtur: adyocatus tenetur ad restitutionem omnium ^ quae illi, contra quos adyocahat, propter ipsius patrocinium injuste amiserunt."]
* [Amalasuntha apud Procopium non dicit hostis loco-esse, qui hostinecessaria subministret, sed contra socii et amici nomine dignum videri, qui alierum in bello suis opibus juvet. Ipsa enim Jastiniano hoc modo adstiterat in bello ejus adversus Vandalos.]
referenda tyranno eum vult modum servari, ut^ sibeneficium illi meum neque yires majores daturum est in exitium commune, nec confirmaturum quas habet, id autem erit, quod ilU reddi sine pernicie publica possit ^ reddam. Deinde: /><?-cuniam^ quae satellitem stipendio teneat^ non subministrabo. Item: militem et arma non suggeram. Naves se lusorias missurum affirmat, triremes negat. Quanto igitur plus damni ob talem operam contigisse judicabitur, quantumve impedimenti objectum, quominus hostis juri parere cogeretur, in tantum praeda ad satisfactionem procedet, sine uUo novo judicio, cum istud ipsum belli quaedam sit consequentia. Haec autem omnia ita in genere vera sunt, ut tamen semper praevalere debeat id quod inter gentes, de quibus agitur, communi jure receptum est. Sed ut ad quaestionem de subditis redeamus, coUecta fuit sententia, quam memoriae his verbis ^^rou. /. infigamus: Juste corpora laeduntur subditorum quatenus delicto merentur ', aut quatenus inscientes exsecutionem impe* diunt: praeda autem juste capitur ab omnibus et semper usque ad debiti summam. De legibus secundi ordinis, quatenus cum belli administratione concilientur, vidimusrad regulam tertiam vocamur. Quidquid igitur promisimus, quod quidem in nostra fuit potestate, id cum damno etiam nostro praestare debemus.
Neque hoc pugnat cum lege secunda *. Nostro enim arbitrio res nostrae subjacent, earumque dispensatrix est regula quam dixi tertia: quod ex his quae in principio dicta sunt clarius intelligitur. Si igitur jus gentium spectemus, non civile aliquod, bmnino hosti fide^ servanda est, ut docet Tullius', etiam perfido, ut Ambrosius *: quod ita intelligendum est, nisi ab eo ipso contractu, ex quo fides postulatur, hostis prior recesserit *: cum enim mutua sit obligatio •, quasi conditio poUiciti defecisse videbitur. Hoc uno excepto' ct^. 3. ^ de oflf. 1. 2. » Wilh. Math. de bello justo. in req. 2. p. i. « eic ead. reg. 3. ' Silius l. 14. [vs. 169. sqq.]
8* 1X6 DB JURE PRAEDAR. CAP. VIII optimus ille Militiae, cui postremum primumque tueri Inter bella fidem. Ita ut nec metus accipienda sit excusatio, cum etiam qui mali vitandi causa quidquam promisit, negare non possit hoc se quam alterum maluisse. Voluntas igitur hoc modo coacta voluntas est, et adversario significata obligat. Qua in parte theologorum ^ magis sententiae, quam jurisperitorum standum est. IUi enim rationem sequuntur naturalem, hi vero instituta civilia, quae utilitatis alicujus causa permittunt fieri saepe, ^aratff ^^^^ alioqui facere non licet. Voluntas autem non federibus tantum et pactis, sed tacitis etiam judiciis adstringitur. Si quis igitur praesidia alicujus intrat, ita ut sub ipsius sit possessione atque potestate, is in id tempus partem se quodammodo facit ejus corporis, et nihil se contra ejus salutem statumve imperii machinaturum silentio satis profitetur. Ita proditores et immissos sicarios, multoque magis veneficos detestamur ', hoc etiam sensu ut non minus jubendo quam exsequendo delinquatur, eademque culpa et emtorem scelerum teneat et venditorem, videmusque haec talia veteres Romanos numquam usurpasse.
Caeterum belli insidiae justae sunt omnes,quas prudens hostis non immerito metuat et in quibus nuUa est amicitiae simulatio. Cum quis justum bellum susceperit^ utrum aperte pugnet an ex insidiis nihil ad justitiam interest *. Et hactenus Ulpiano et Socraticis * assentimur bonum esse dolum qui adversus hostem usum habet. Quod igitur modo diximus, juste geri bellum ab his qui sponte gerunt, quatenus intra jus manet et intra personas juri obligatas, interpretationem hanc recipit sive additamentum et quatenus fides permittit. Nunc conci, riL quomodo subditi juste bellum gerant, explicandum est: neque ^*'-' ^^-enim ab illis suscipi satis patet ^ Materia belli voluntarie agentibus ipsum jus fuit, subditis praeceptum superioris: ut igitur illis jus, ita his praeceptum egredi tuto non licet *.
Legum enim convenientia, ut alibi ostendimus ', radone subditorum in ea opinione consistit, qua superiorum jussa congrua justitiae arbitrantur: hoc autem illos tueri non potest, cum mandati fines non observant. Eatenus igitur juste bellabunt, quatenus mandatum accipiunt: non enim idem omnibus injungitur. Et bona quidem in bellorum usus conferre commune est omnium, corporis autem ministerium bello adhibere, quod militare dicitur, non omnes jubentur: neque sane expedit *. Ordine enim et dilectu opus, sicut et rerum judicatarum exsecutio non penes unumquemque est, sed penes eos duntaxat, qui jussum acceperunt *• Fit autem hoc aut nominatim, aut inter caeteros, ut ita dicam, hoc est per evocationem ut in tumultu, quo celebris illa vox consulum • spectat: qui rempublicam saham volunt me sequantur ^ et in justis proscriptionibus '^. Neque tantum ifiifFcoq sive directe, sed i(Afji^<ra^ perque interpositam personam. Ecce enim respublica aut Princeps belli ducem legit, qui accepta potestate constituit tribunos et centuriones, et hi militem legunt '• Sine mandato autem juste non militari Cato satis intellexit *, qui filium missum factum monebat ut caveret, ne praelium iniret, nisi novo militiae sacramento obligatus: neque enim jus esse, qui miles non sit, pugnare cum hoste. Vis autem haec mandati in singulis etiam actionibus spectatur. Peccant igitur milites, qui nulla ducum auctoritate populationibus et incen-