servitutem potuisset imponere, ne inde in 1 1. littora. ff*. ne quid in loco publ. [D. 43. 8. 3.] 2 j, insuhie. ff". dc judiciis. [D. 5.. i. 9.] 1. Caesar. ff. de publ. [D. 39. 4. 15.] Gl. in I. quaedam. ff*. de rer. div. [D. i. 8. 2.] et ibi Bal. et Gl. in §. i. Inst. de rer. divis. [I, 2. I.] et in d. 1. littora. ' Bal. in c. i. in pr. in 2. col. quib. mod. feud. amitt. Adde 1. unicam C. de classicis. [C. 11. 13.] et Ang. in I. sanc. ff. de injuriis. [D. 47. 10. 14.] ^ 1. venditor fundi. ff". comm. praed. [D. 8. 4. 13.] Adde 1. caveri. [1. 4.] eo tit.
DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 22$ certo maris loco piscari liceret, respondet rem quidem ipsam, mare scilicet, servitute nuUa affici potuisse, quia per naturam hoc omnibus pateret, sed cum bona fides contractus legem venditionis servari exposceret, personas possidentium et in jus eorum succedentium per istam legem obligari. Verum est loqui jurisconsultum de praediis privatis et lege privata, sed in territorio et lege populorum eadem hic est ratio, quia populi respectu totius generis humani privatorum locum obtinent. Similiter reditus S ^^^ in piscationcs maritimas constituti regalium numero censentur, non rem, hoc est mare aut piscationem, sed personas obligant. Quare subditi, in quos legem ferendi potestas reipublicae aut Principi ex consensu competit, ad onera ista compelli forte poterunt, sed exteris jus piscandi ubique immune esse debet, ne servitus imponatur mari, quod servire non potest. Non enim maris eadem quae fluminis ratio est, quod cum sit publicum, id est populi, jus etiam in eo piscandi a populo aut Principe concedi aut locari potest *, ita ut ei qui conduxit etiam interdictum veteres dederint ^ ^ de loco publico frucndo, addita conditione, si is cui locandi jus fiierit fruendum alicui locaverit; quae conditio in mari evenire non potest ^. Caeterum qui ipsam piscationem numerant inter regalia ne illum quidem locum, quem interpretabantur, satis inspexerunt: quod Iserniam et Alvarotum * non latuit. Demonstratum est nec populo nec privato cuipiam jus aliquod proprium in ipsum mare (nam diverticulum excepimus) competere posse, cum occupationem nec natura nec usus publici ratio permittat. Hujus autem rei causa instituta fiierat haec disputatio, ut appareret Lusitanos mare, quo ad Indos navigatur, sui juris non fecisse. Nam » c. quae sint regalia. in Feudis. [F. a. 26.] * V. Balbum. de praescr. 4. partc ct 5. part. princip. q. 6. n. 4. ' d. 1. injuriarum. §. si quis me. vs. conductori. [D. 47. 10. 13. 7.] < Dig. de loco publico fruendo. [D. 43. 9»] ^ ad d. locum, quae sint regalia.
utraque ratio, quae proprietatem impedit, in hac causa cst quam in caeteris omnibus infinito efficacior: quod in aliis difficile videtur, in hac omnino iieri non potest: quod inaliis • iniquum judicamus, in hac summe barbarum est atque inhumanum. Non de mari interiore hic agimus, quod terris undique infusum alicubi etiam fluminis latitudinem non excedit: de quo tamen satis constat locutos esse Romani juris consultos, cum nobiles illas adversus privatam avaritiam sententias > ediderunt. De oceano quaeritur, quem immensum, iniinitum rerum parentem, coelo contcrminum antiquitas vocat: cujus perpetuo humore non fontes tantum et flumina et maria, sed nubes, sed ipsa quodammodo sidera pasci veteres crediderunt: qui denique per reciprocas aestuum vices terram hanc, humani generis sedem, ambiens neque teneri neque includi potest, et possidet verius quam possidetur. In hoc autem oceano non de sinu aut freto, nec de omni quidem eo quod e littore conspici potest controversia est. Vindicant sibi Lusitani, quidquid duos orbes interjacet, tantis spatiis discretos, ut plurimis saeculis famam sui non potuerint transmittere. Quod si Castellanorum, qui in eadem sunt causa, portio accedat, parvo minus omnis oceanus duobus populis maiicipatus est, aliis tot gentibus ad Septentrionum redactis angustias: multumque decepta est natura, quae cum elementum illud omnibus circumfudit, omnibus etiam sufiFecturum credidit. In tanto mari si quis usu promiscuo solum sibi imperium et ditionem exciperet, tamen immodicae dominationis affectator haberetur: si quis piscatu arceret alios, insanae cupiditatis notani non effugeret: at qui etiam navigatum impedit, quo nibil ipsi perit, de eo quid statuemus?
Si quis ab igni, qui totus suus est, ignem capere, lumen suo de lumine alterum prohiberet, lege hunc humanae societatis reum peragerem: quia vis ea est istius naturae, ^ supra allegatas.
DE JURE PRAEDAE. CAP. XH. 22/ Ut nihilominus ipsi luceat, cum illi acccndcrit *. Quidni enim, quando sine detrimento suo potest, alteri commodet * in iis, quae sunt accipienti utilia, danti non molesta? Haec sunt quae philosophi ' non alienis tantum, sed et ingratis praestari volunt. Quae vero in rebus privatis invidia est, eadem in re communi non potest non esse immanitas. Improbissimum enim hoc est, quod naturae instituto, consensu gentium, meum non minus quam tuum est, id te ita intercipere, ut ne usum quidem mihi concedas, quo concessu nihilo minus id tuum sit quam antea fuit. Tum vero etiam, qui alienis incubant aut communia intercipiunt, certa quadam possessione se tuentur. Quia enim prima, ut diximus, occupatio res proprias fecit, idcirco imaginem quamdam dominii praefert quamvis injusta detentio. At Lusitani num sicuti terras solemus, ita mare illud impositis praesidiis ita undique cinxerunt, ut in ipsorum manu esset quos vellent excludere? An vero tantum hoc abest, ut ipsi etiam, cum adversus alios populos mundum dividunt, non uUis limitibus aut natura aut manu positis, sed imaginaria quadam linea se tueantur? Quod si recipitur, et dimensio talis ad possidendum valet, jamdudum nobis geometrae terras, astronomi etiam caelum eriperent. Ubi hic igitur est ista, sine qua nuUa dominia coeperunt, corporis ad corpus adjunctio? Nimirum apparet in nulla re verius dici posse, quod doctores nostri * prodiderunt, mare cum sit incomprehensibile non minus quam aer, nullius populi bonis potuisse applicari. Si vero ante alios navigasse et viam quodammodo aperuisse, hoc vocant occupare, quid esse potest magis ridiculum? Nam cum nuUa pars sit maris, in quam non aliquis primus ingressus sit, sequetur omnem navigationem ab aliquo esse occupatam. Ita 228 DE JURE PRAEDAB. CAP. XII.
undique excludimur. Quin et illi qui terrarum orbem circumvecti sunt, totum sibi oceanum acquisivisse dicendi erunt.
Sed nemo nescit navem per mare transeuntem non plus juris quam vestigii relinquere. Verum etiam quod sibi sumunt, neminem ante ipsos eum oceanura navigasse, id minime verum est. Magna enim pars ejus de quo agitur maris ambitu Mauritaniae jam olim navigata est *: ulterior et in orientem vergens victoriis magni Alexandri lustrata est usque in Arabicum sinum, Olim autem hanc navigationem Gaditanis percognitam fuisse multa argumento sunt: Caio Caesare, Augusti filio 5 in Arabico sinu res gerente signa navium ex Hispaniensibus naufragiis agnita, et quod Caelius Antipater tradidit, vidisse se qui ex Hispania in Aethiopiam commercii gratia navigasset. Etiam Arabibus: si verum est quod Cornelius Nepos tradidit, Eudoxum quemdam sua aetate cum Lathyrum, regem Alexandriae, fugeret Arabico sinu egressum Gades usque pervectum. Poenos autem, qui re maritima plurimum valuerunt, eum oceanum non ignorasse longe certissimum est, cum Hanno Carthaginis potentia florente circumvectus a Gadibus ad finem Arabiae, praeternavigato scilicet promontorio quod nunc Bonae Spei dicitur (vetus videtur nomen Hesperion Ceras fuisse) omne id iter scripto complexus sit, testatusque ad ultimum non mare sibi, sed commeatum defuisse. Ab Arabico autem sinu ad Indiam Indicique oceani insulas et auream usque Chersonesum, quam esse Japanem credunt plerique, etiam re Romana florente navigari solitum, iter a Plinio * descriptum, legationfes ab Indis adAugustum, adClaudium etiam exTaprobane insula, deinde gesta Trajani et tabulae Ptolemaei satis ostendunt.
Jam suo tempore Strabo * Alexandrinorum mercatorum classem ex Arabico sinu ut Aethiopiae ultima, ita et Indiae petiisse testatur, cum olim paucis navibus id auderetur. Inde magna populo Romano vectigalia. Addit Pllnius * impositis sagittariorum cohortibus piratarum metu navigatum, solamque Indiam quingenties sestertium, si Arabiam addas et Seres millies, annis omnibus Romano imperio ademissc et merces centuplicato venditas. Et haec quidem vetera satis arguunt primos non fuisse Lusitanos. In singulis autem sui partibus oceanus ille et tunc, cum Lusitani ingressi sunt, et numquam non cognitus fiiit. Mauri enim et Aethiopes, Arabes 9 Persae, Indi eam maris partem, cujus ipsi accolae sunt, nescire neutiquam potuerunt. Mentiuntur ergo qui se mare iliud invenisse jactant. Quid igitur, dicet aliquis, parvumne videtur, quod Lusitani intermissam multis forte saeculis navigationem primi repararunt et, quod negari non potest, Europaeis gentibus ignotam ostenderunt magno suo labore, sumtu, periculo? Imo vero, si in hoc incubuerunt, ut quod soli reperissent omnibus monstrarent, quis adeo est amens, qui non plurimum se illis debere profiteatur? Eamdem enim gratiam laudemque et gloriam immortalem illi promeruerint 5 qua omnes contenti fuerunt rerum magnarum inventores, quotquot scilicet non sibi, sed humano generi prodesse studuerunt. Sin Lusitanis suus ante oculos quaestus fuit, lucrum quod semper maxiinum est in praevertendis negotiationibus illis sufficere debuit. Et scimus itinera prima proventus interdum quater decuplos aut etiam uberiores dedisse: quibus factum, ut inops diu populus ad repentinas divitias subito prorumperet tanto luxus apparatu, quantus vix beatissimis gentibus in supremo progressae diu fortunae fastigio fuit. Si vero eidem in hoc praeiverunt, ne quisquam sequeretur, gratiam non merentur cum lucrum suum respexerint; lucrum autem suum dicere non possunt, cum eripiant alienum. Neque enim illud certum est, nisi ivissent * loco citato et 1. la. c. 19.
230 D£ JURE PRAEDAB. CAP. Xll.
eo Liisitani, iturum fuisse neminem. Adventabant enim tempora, quibus ut artes paene omnes, ita et terrarum et marium situs clarius in dies noscebantur. Excitassent vetera quae modo retulimus exempla et, si non uno impetu omnia patuissent, at paulatim promota velis fuissent littora alio semper aliud monstrante. Factum denique fuisset quod iieri potuisse Lusitani docuerunt, cum multi essent populi non minus flagrantes mercaturae ct rerum extemarum studio: Venetis, qui multa jam Indiae didicerant, caetera inquirere promtum fuit: Gallorum Brittonum indefessa sedulitas, Anglorum audacia coepto non defuisset. Ipsi Batavi multo magis desperata aggressi sunt. NuUa igitur aequitatis ratio, ne probabilis quidem uUa sententia a Lusitanis stat. Omnes ' enim qui mare volunt imperio aUcujus subjici posse, id ei attribuunt, qui proximos portus et circumjacentia littora in ditione habet. At Lusitani in illo universo littorum tractu paucis exceptis praesidiis nihil Iiabent, quod suum possint dicere. Deinde vero etiam qui mari imperaret, nihil tamen posset ex usu omnium deminuere, sicut populus Romanus arcere neminem potuit, quominus in littore imperii Romani cuncta faceret, quae jure gentium permittebantur *. Et si quidquam eorum prohibere posset, puta piscaturam, qua dici quodammodo potest pisces exhauriri, at navigationem non posset, per quam mari nihil perit. Cui rei argumentum est longe certissimum, quod ex doctorum sententia ante retulimus ', etiam in terra, quae cum populis tum hominibus singulis in proprietatem attributa est, iter tamen certe inerme et innoxium nuUius gentis hominibus juste negari, sicut et ^ gl. in c. ubi periculum. §. porro. super verbo territorio. de elect. in 6°. [Decretal. in 6°. i. 6. 3. §. 2.] et ibi canonistae. GI. in 1. licet. ff. de feriis. [D. 2. 12. nulla lex licet in hoc tit. invenitur]. ^ 1. nemo igitur ff*. de rer. div. [D. I. 8. 4.] Adde Alber. Gent. dc jure belii. 1. i. c. 19. sub finem. ' hoc capite.
DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 23I potum ex flumine. Ratio apparet quia, cum unius rei naturaliter usus essent diversi, eum duntaxat gentes divisisse inter se videntur, qui sine proprietate commode haberi non posset, contra autem eum reccpisse, per quem domini conditio deterior non esset futura. Omnes igitur vident cum, qui alterum navigare ptohibeat, nullo jure defendi, cum eumdem etiam injuriarum teneri Ulpianus * dixerit, alii autem ctiam interdictum utile prohibito competere existimaverint. Et sic Batavorum intentio communi jure nititur, cum feteantur omnes ' permissum cuilibet in mari navigare etiam a nuUo Principe impetrata licentia: quod et legibus Hispauicis * diserte expressum est.
Donatio Pontificis Alexandri, quae a Lusitanis mare aut jus navigandi solis sibi vindicantibus, cum inventionis deficiat titulus, secundo loco adduci potest, satis ex iis quae ante dicta sunt vanitatis convincitur. Donatio enim nullum habet momenium in rebus extra commercium positis. Quare cum mare aut jus in eo navigandi proprium nulii hominum esse possit, sequitur neque dari a Pontifice neque a Lusitanis accipi potuisse. Praeterea cum supra relatum sit ex prudentiorum sententia, Papam uon esse dominum temporalem totius orbis, ne maris quidem esse satis intelligitur: quamquam etsi id concederetur, tamen jus annexum Pontificatui in regem aliquem aut populum pro parte nuUa transferri debuisset, sicut nec imperator posset imperii sui provincias in suos usus convertere aut pro suo arbitrio alienare *. Illud saltem nemo negaturus est, cui aliquid sit frontis, cum jus disponendi in temporalibus Pontifici nemo concedat, nisi forte 1 I. 2. §. si quis in mari. ff. ne quid in loco publ. [D. 43. 8. 2. §. 9.] Gl.
ad 1. I. fT. ut in fluminc publico. [D. 43. 14.] * Bald. in 1. itcm lapilli. 3.
•col. ff. de rer. div. [D. 1. 8. 3.] Rodericus Zuarius Hispanus in cons. i.
.de usu maris. • p. 3. tit. 28. 1. 10. et la. * Via. ubi supr. n. 26. [dc 232 DE JURE PRAEDAE, CAP. XII.
quantum ejus rerum spiritualium necessitas requirit, ista autem de quibus nunc agimus, mare scilicet et jus navigandi ^ lucrum et quaestum merum, non pietatis negotium respiciant, sequi nuUam hac in re fiiisse illius potestatem. Quid quod ne Principes quidem, hoc est domini temporales, possunt uUo modo a navigatione aliquem prohibere, cum si quod habeut jus in mari, id sit tantum jurisdictionis ac protectionis? Etiam illud notissimym est apud omnes, ad ea facienda quae cum lege naturae pugnant, nuUam esse Papae auctoritatem ^. Pugnat autem cum lege naturae, ut mare aut ejus usum quisquam habeat sibi proprium, ut jam satis demonstravimus. Cum denique jus suum auferre alicui Papa minime possit, quae erit facti istius defensio, si tot populos immerentes, indemnatos, innoxios ab eo jure, quod ad ipsos non minus quam ad Hispanos pertinebat, uno verbo voluit excludere? Aut igitur dicendum est, nullam esse vim ejusmodi pronuntiationis aut, quod non minus credibile est, eum Pontificis animum fuisse, ut Castellanorum et Lusitanorum inter se certamini intercessum voluerit, aliorum autem juri nihil deminutum.
Ultimum iniquitatis patrocinium in praescriptione solet esse aut consuetudine. £t huc igitur Lusitani se conferunt: sed utrumque illis praesidiuni certissima juris ratio praecludit. Nam praescriptio a jure est civili, unde locum habere non potest inter reges aut inter populos liberos *: multo autem minus ubi jus naturae aut gentium resistit, quod jure civili semper validius est. Quin et ipsa lex civilis praescriptionem hic impedit •. Usucapi enim aut praescriptione acquiri prohibentur, quae in bonis esse non possunt *: deinde quae DE JURE PRAEOAE. CAP. Xil. 233 possideri vel quasi possideri nequeunt ^, et quorum alienatio * prohibita est ^. Haec autem omnia de mari et usu maris vere dicuntur. £t cum publicae res, hoc est populi alicujus, nulla temporis possessionc quaeri posse dicantur ', sive ob rei naturam, sive ob eorum privilegium adversus quos praescriptio ista procederet^ quanto justius humano generi quam uni populo id beneficium dandum fuit inrebus communibus? Et hoc est quod Papinianus * scriptum reliquit, praescriptionem longae possessionis ad obtinenda loca juris gentium publica concedi non solere, ejusque rei exemplum dat in littore, cujus pars imposito aedificio occupata fuerat: nam eo diruto et alterius aedificio in eodem loco postea exstructo exceptionem opponi non posse; quod deinde similitudine reipublicae illustrat: nam et si quis in fluminis diverticulo pluribus annis piscatus sit, postea interrupta scilicet piscatione alterum eodem jure prohibere non posse. Apparet igitur Angelum * et qui cum Angelo dixerunt, Venetis et Januensibus per praescriptionem jus aliquod in sinum maris suo littori praejacentem acquiri potuisse, aut falli aut fallere, quod sane jurisconsultis nimium est frequens, cum sanctae professionis auctoritatem non ad rationes etleges, sedad gratiam conferunt potentiorum. Nam Marciani quidem responsum, de quo et ante egimus, si recte cum Papiniani verbis comparetur, non aliam accipere potest interpretationem quam eam, quae et Johanni olim et Bartolo probata est et nunc a doctis omnibus ' recipitur: ut scilicet jus prohibendi procedat quamdiu durat occupatio.
^ 1. sine. ff. eo tit. c. sine possess. de reg. jur. [Decretal. in 6°. 5. 12. 3.] 2 1. alienationis ff. de verb. sign. [D. 50. 16. 28.] 1. si fundum. flT. de fundo dot. [D. 23. 5. i<5.] 2 1. praescriptio. C. de oper. publ. [C. 8. 12. 6.] 1. diligenter. C. dc aquaeductu. [C. 11. 42. 9.] 1. viam. ff. de via publ. [D. 43. II. 2.] ^ 1. ult. ff*. de usuc. D. 41. 3.] ^ cons. 289. thema talc est: inter caetera capitula pacis. ^ 1. si quisquam. ff. de div. tcmp. praescr. [D. 44. 3. 7.] 7 Duar. de usuc. c. 3. Cujac. ad d. I. ult. de usuc. [D. 41. 3.] Donell. Comm.
234 DE JURE PRAEDAE. CAP. XU.