tum sit facinus hominem ingenuum immerentem in captivitatem trahere, habere in vinculis et cruciatu: quod Lusitahi in multos homines Hollandos fecerunt faciuntque, tanta quidem pertinacia, ut oblatis ex ipsorum numero multo pluribus aut suflScienti pretio numquam redemtionem concesserint, sed quos ceperant perpetuae addixerint servituti: quod jurisconsulti omnes clamant etiam in bello legitimo inter Christianos non licere, cum sit juri recepto contrarium ^ Quid autem detestabilius est aut perjurio aut qualicunqueperfidia*? Nam caetera maleficia personam fere respiciunt ejus in quem diriguntur, perfidi autem et Deum impugnant, quem testem aut conceptis verbis, aut aliis certe indiciis adhibent, et omnem hominum societatem, abrupto vinculo, quo solo inter homines ignotissimos securi sumus. Romani olim etiam in quos justas habebant armorum causas, his priusquam bellum indicerent amicitiam renuntiabant *. Lusitani contra cum Ex histor.QY}x^tY\$sim2L quacquc in Batavos excogitarent, quo haec fame 4trt. 3. cilius succedereut, amicitiae velo abutebantur. Sed hoc parum: contra sacra pacis insignia, contra pactiones minime dubias, contra interpositam jurisjurandi religionem in violandis Batavis aperte vcntum est, nec quidquam tam sanctum fuit, quod illos ab HoUandorum sanguine coerceret. His aflSnia sunt venena et immissi amicorum specie percussores. y. supra ad QxyoA dc Pcrseo Rege olim dictum est huc referri potest: dsct. concL ^ ^ dsct. concL ^ ^ 7. art. 3. non justum bellum apparare Lusitanos, sea per omnia clandestina latrociniorum et yeneficiorum scelera grassari *. Aut quod in Darium Alexander: Impia bella suscipitis et ^ cum habeatis arma, licitamini hostium capita *. Haec igitur qui facit, ut idem ille Alexander dicebat, ad internecionem persequendus est, non ut justus hostis, sed ut percussor v^-neficus \ Restant crimina alia, si conferas, minora, scd insignia tamen, si per se aestimentur: ut vispublica, privata, armata, bonorum raptorum *, et alia quae a bello injusto abesse vix possunt: a Lusitanis non abfuisse narratio ostendit, Neque illud omittendum est, etiam conatum, certe in atrocioribus, puniri »: unde Lusitani, quibus quominus totas, classes cum hominibus ipsis exurerent et similia plura patrarent, felicitas eventus defuit, non propositi malignitas, hanc ipsam impune ferre non debent. Quod Seneca egregie explicat: Injuriam qui facturus est, jam facit *. Latro est etiam antequam manus inquinet, quia ad occidendum jam armatus est ^ et habet spoliandi atque interficiendi yoluntatem *. Omnia scelera etiam ante effectum operis ^ quantum culpae satis est, perfecta sunt *. Et alterum hoc constat, si homo etiam liber in alterius contumeliam ofFendatur, non ad eum duntaxat qui laeditur, sed ad eum etlam qui per hujus quodammodo latus petitus est, injuriae persecutionem pertinere '. Qua ratione contra Lusitanos' ob ea, quae Indis inflicta sunt mala, Hollandis velut ex sua persona jus com-^* histor, petit. Cum denique reipublicae et magistratuum sit culpa^^J^. manifesta suorum flagitia non coercere ', ultimo loco ponemus delictum totius popuH Lusitanici, ad ista quae diximus fa- ^^r Mstor.
,cinora conniventis. Horum omnium crimnium, si recte ponatur ratio, uti gravia sunt, ita poenas etiam graves esse oportet: quae legum civilium existimatione paucae zdmo- Paretexhdum intra mulctas consistunt, pars magna bonorum publica-?ega%?'^ ' 258 DE JURE PRAEDAE. CAP XII, tionem cum exsilio aut infamia, pleraeque vero mortem irrogant, Has igitur poenas cum, ut moxdicemus, judicio exigi non possent, armis exigere licuit ^: siquidem et eos qui alias subjecti nobis non sunt, ad punitionem peccatorum quae in nos commiserunt, recte bcUo peti demonstratum est, et qui juste bellum gerit, eum per omnia judicis accipere potestatem. Hactenus de causis: jam de hostibus ipsis videa-Ex conch mus. Justum igitur bellum esse probavimus in singulos et //. m rempublicam, qui quaeve cujusve magistratus injunam feccrunt, et in rempublicam, quae civem injuriae auctorem tuetur: itemque in eorum omnium, qui faciunt injuriam, socios subditosque. Peti igitur bello potuerunt a societate Indica Hollandorum primo loco singuli Lusitanorum, quorum ista sunt facinora, quae ante narravimus. Secundo loco respublica, sive populus Lusitanicus: nihil enim vetat quominus bellum sit privatum ex una parte, publicum ex altera, et justum ex ea parte qua privatum est, ut bellum Abrahami adversus reges, forte et Davidis contra Saiilem. Populus autem Lusitanicus bellum meruit duplici de causa. Prior est, quod ipse per se perve magistratus suos Ihdicis negotiatoribus injuriam fecit. Omnes * fatentur universitatis esse ea facta, quae publico consilio acciderunt; aut etiam quae a majore parte aut magistratibus decretasunt, quod nosalibi Ex Aiv/or. demonstravimus. Publico consilio missus Emmanuel, frater ^iK ''''^''^* ejus qui Goae praesidebat, cum navibus, ut Hollandos primo edrum adventu bello persequeretur, imo et in eos vindicaret, Eod. artic. (\m sccum pcrsequi nollcnt. Publico consilio aliae et plures iterum naves, accitis et Castellanorum auxiliis, in Batavos £:r«r//v.^.armantur. Publico consilio coacta terribilis illa classis sub Andrea Furtadone, quae Hollandos omnes et qui Hollandos receperant ad internecionem deleret. Idemque Furtado cum 1 V. c. a. ad reg. 9. et Vict. de jure belli. n. 13. er 19. 2 Panorm. ad Cons. Bas. Alex. 6. cons. 13. Jas. in 1. civitas. si ccrt. pet. [D. 12. i. 27.]
multa classe circa Malaccam nunc etiam haerens, in mandatis habet externos omnes mercatores undique evertere. Publico denique consilio Batavi homines captivi detinentur, mittuntur in Lusitaniam.- Altera causa belli est, quia respublica Lusitanorum in singulos Lusitanos ob ea, quae in Batavos admiserunt, non animadvertit, quin etiam sontes tuetur et poenam impedit. Damnant uno ore jurisconsulti * rempublicam non tantum quae justitiam denegat, sed et eam quae negligit, ubi scilicet injuriae et manifestae et continuae fuerunt, inque manu reipublicae eas injurias arcere aut punire. Ubi hoc locum habebit, si hic non habet? Quoties enim a Lusitanis Batavi summis afFecti sunt injuriis? Semel? Nihil hoc est. Decies? Perparum. Centies? Non accedit. Imo quotiescunque uUa malefaciendi occasio fuit, idque non^clam sed palam, sed in totius Indiae conspectu, terra, mari. Quid igitur fuit, quominus talium facinorum auctoribus irrogarentur supplicia, saltem nocendi facultas adimeretur, nisi quod omnium eadem mens, illud populi totius consilium, illa Lusitanorum quotquot sunt sententia est, neminem externum pati ad eas terras accedere? Tertio loco subjacent bello subditi ejus reipublicae, quae docetur injuriam fecisse, hoc est Lusitani singuli, excepto nemine, cum quia rempublicam tueri coguntur, tum quia factum reipublicae ad singulos pertinet.
Augustini • verba non frustra huc aptabo: jiHud est quod in populo quisque habet peccatum proprium, aliud quod commune^ quod uno animo fit et una yoluntate^ cum aliquid multitudine comparata committitur. Ubi uniyersi ibi et singuli^ non autem ubi singuli ibi continuo uniyersi. Singuli enim esse possunt sine universo, universi autem non possunt nisi ex singulis quibusque constare. Nam singuli quique 26o DE JURE PRAEDAE, CAP. XII.
congregati vel in summam reputati faciunt universos. Talis est illa Lusitanorum pervicacissima obstinatio, qua et universi et singuli huc fortunis, huc corporibus coUatis nituntur, ne quisquam Batavus in India tutus sit. Et causae igitur subfuerunt, et illi meriti ut hostium numero haberentur. In eo difBcultas residet, quod non facile privatis concedenda Ex conch videtur armorum movendorum copia, Sed demonstratum ha-/. ' ' bemus, quatenus judicium haberi non potest, eatenus privatos bellum inferre non prohiberi: quare cum defectus judicii est continuus, omnia privato licent, quae jure naturali licuerunt. Itaque debitum armis exigi posse omnes fatentur. Nos ex prudentiorum arbitrio addidimus etiam punitionem, quae ad justitiae normam adaequata sit, tali specie necessitatis non denegandam. Continua autem judicis penuria hic quidem evidens est. Res fere omnes, ex quibus bellum hoc ortum supra hec est, in ip60 occauo contigerunt. In oceano autem nuUam ^^^' esse propriam respectu loci jurisdictionem recte, ut arbitror, affirmavimus. Tum si qua esset, ea esset Indorum Principum, qui nec volunt causae immisceri, nec a Lusitanis ut judices agnoscuntur. Loci igitur rationequajure, qua &cto judicium deficit. Respectu personarum, cum res inter Lusitanos versetur et Batavos, judex alius esse non potuit, quam respublica Princepsve Lusitanorum, aut respublica Batavorum.
Respublica et Princeps Lusitanorum priores ipsi Batavis non tantum injuriam publice fecerunt, sed et belhim intulerunt, quo fecto constat amissam judicandi potestatem: ut jam taceam post tanta perfidiae exempla, cum Lusitani legatis'Batavorum ne ex condicto quidem parcerent, jure omnem ad eos accessum formidari potuisse. Adeunda igitur fuit respublica Batavorum, quod fieri non potuit ob immensam locorum distantiam. Non momentanea igitur sed continua et perpetua judicii penuria fuit, maxime si rerum apud Indos gestarum, Ex conci. i^? u^ l^co et tempore cohaerent, seriem atque contextum /7/'7' A c^^sidercmus. Quod si bellum justum fuit, quantum in eo bello licuerit, considerandum. Apertum fecimus nec jus excedi posse, de quo agitur, nec personas juri obligatas.
Quodnam sit jus Batavorum in Lusitanos, in causis explicatum est, Sed omittamus jus omne ultionis, quo Batavi punire Lusitanos potuerunt ob violatum gentium jus in prohibendis commerciis, ob calumnias atroces, ob homicidia, perfidiam, rapinas: cui juri nuUa umquam Lusitanorum jactura satisfieri potest. IUud sumamus, quod ita ostensum est ut nemo possit diffiteri, ex eo quod Lusitani iinpedierunt B^avos cum quibuslibet Indorum nationibus libere negotiari, obligatos eos esse ad restitutionem omnis lucri, quod ea ratione Batavis ereptum est: quae quidem ingens summa est cura primae navigationes per insidias Lusitanorum inanes fere atque infiructuosae fuerint: tum vero ex bello injuste illato damni dati eosdem teneri etiam sumtuum nomine, quorum summa genera supra attigimus. Horum omnium, lucri cessantis, jacturae et impensarum si calculus ponatur, et ex altera parte captae caraccae merciumque aestimatio, dubium non est quin expensi surama, quam accepti aliquanto major futura sit, et plus Lusitanis Batavi imputent, quam debeant victoriae. Atqui aequum fuit, cum maneat injuria, duret periculum, certamen ingravescat, tantum illis eripi, unde etiam in posterum ad bella subsidia haberentur. Actio igitur ista belli non modo jus belli egressa non est, sed longe intra constitit. Neque vero personas, quibus erepta sunt bona, non fuisse obligatas, quisquam dixerit. Namque omnitim eorum, quae dixi, restitutionem debebat respublica seu populus Lusitandrum, qui prohibuit commercia, bellum intulit, in sontes animadverti non curavit. Quod autem debet respublica, id a singulis ejus partibus exigi posse, non quidera jure civili, sed jure gentium, alibi demonstravimus, addito ad certas rationes et auctoritates repressaliarum exemplo, in quibus quicunque a cive injuriam patitur republica justitiam non exhibente, multoque magis si ab ip$a republica 262 DE JURE PRAEDAE. CAP, XII.
patiatur, a quovis alio ejus reipublicae cive suum juste re-/*tf %// ^^^P^''^'^- Unde et illam coUegimus firmatam Hispanorum testimoniis sententiam: corpora quidem subditorum non ultra laedi posse, quam quatenus suopte delicto merentur aut exsecutionem impediunt, praedam autem juste ab omnibus peti et semper, usque ad summam ejus quod debetur, nec mercatoribus exceptis, nec uUo ordine quantumlibet innocenti. Apparet hinc illis mercatoribus, quorum erat caracca et merces, bellum eatenus inferri potuisse, ut bona praedae cederent. Sed et specialiter hic notandum est, caracc^m Refer ad quae capta est venisse Macaunte, eos qui inerant mercium histor, p, histor, p, iL arttc. dominos eodem ex loco advectos, ubi scilicet HoUandi homines fere viginti Lusitanorum fiiriis acti in patibulum aut fluctibus mersi erant. Quis hos innocentes appellet? Majus aliud dicam. Reperta in ipsa nave vestimenta et tristes exuviae interfectorum: quae illi ut egregiae cujusdam victoriae spolia in patriam ferebant, veriti scilicet, ne quis nisi talibus indiciis parum crederet quemquam adeo fiiisse crudelem. Horum igitur aliquis miserebitur? Aut non etiam illis putanda est ludibrio futura Batavorum bonitas, qui contenti damno terrere, ipsos qui talia fecere possent vivos reliquerunt? Sed rir ^artic P^^^^^r J^s alterum terminum praescripsimus bello gerendo, m, p. 11. fidem. Nihil hic hostibus promissum est, quo non amplius sit praestitum, Ei genti, quae Batavos in pace trucidaverat, bello victae vita promissa et praestita tst, Nec vita tantum, sed libertas, et haec gratis, cum non parum pretii extorquere liceret, Et ne quid ex beneficio periret, HoUandi praesidio dati, qui dimissos Malaccam deducerent. Tanta denique victoris populi in victos fuere oflicia, ut Lusitani, qui virtutes istas quo minus norunt hoc validius mirantur, illustre Batavis praebuerint benignitatis et nominatim fidei testimonium: quod literae senatus et praefecti Malaccensis et ejus, qui victae navi praefuerat, libello nostro subjectae loquentur. Denique verum est quod Lusitani, a Warwicii navibus superati, ad Macauntem aliquanto post dixerunt, se cum Batavis, si ^ngusio eorum potirentur, non tam clementer acturos. Ad finem quod attinet qui bello proponitur, hunc sibi quisque praestare debet: nec in judicium humanum ista res cadit, nisi quatenus commune cujusque gentis ingenium, tum vero singulares actiones conjecturam suppeditant, Verum belli finem ^'y*^^-esse diximus juris adeptionem: adquem sipraedatendit, juste''^'^. pieque parta censeri debet: secus si bellator suo duntaxat lucro inhiat. Id in Lusitanis an in Batavis credibilius sit videamus: veteres auctores * tradunt jam olim gentem Lusitanorum latrociniis et praedis vivere assuetam. Ex eo tempore quam impurae avaraequc gentes isti se populo permiscuerint, et quam plerique eorum apud Christianos parum serio Christi^ni habeantur, qui inter ipsos sunt boni * minime ignorant. De Batavis contra quae exstant elogia, perquam sane honorifica, transscribere supersedeo. Illud quod a re praesenti non alienum est, satis sit dixisse, omnium vicinarum gentium nuUam a rapinae studio longius semper abfuisse. Tacitus * itaque in bello Civilis Germanos ad praedam pugnantes inducit, Batavos pro gloria. Proximi nostro saeculo et extemi scriptores * in eamdem sententiam prodiderunt, Hollandos eminere inter gentes Germanicas alieni abstinentia. Hoc ipso tempore in illa ipsa India quid de Batavis sentire cogantur Lusitani, literae ad regem Malaccensis episcopi satis indicant, Mali nihil^ inquit, indigenis intule" runt, minus etiam Lusitanis: nulli denique nationi quidquam crearunt molestiae. Et mox: Accefti admodum et grati indigenis erant, quoniam justa commercia exercebant sine vi atque injuria. Apparet Batavos nihil praeter commercia quaesivisse et his ' contentos fuisse futuros, nisi in * Strabo. [p. 154. b.] Diod. Sic. [p. 215. c.] Servius ad 1.3. Georg. [vs. 107.] ' V. Osor. lib. i. 3 Histor. lib. 4. ^ Chassanaeus ad consuet. Burg. inpraef. ad V. HoUandiae.
bellum cogerentur. Hoc ab ipso navigandi itiitio tota rerum ^(^'*j;^^ series et longissimae quietis patientia demonstrat: sicut primo ^^- exitu diximus naves Lusitanicas quatuor, cum sigillatim occurrcrent parata cupientibus praeda, sine noxa dimissas. Fuit etiam cum capta a Lusitanis ultro ipsis redderentur, quod Wolphardus Harmannus fecit in navi, carbella dicitur, quae Femambu.cum missa citra aequatorem occurrerat. Sed cum doceret experientia Lusitanos tanto audacius in Batavos saevire, quantum amovebatur talionis metus, quod minimum fiiit hoc Batavi tentarunt, an homines non minus avari quajn crudeles saltem bonorum jactura adduci possent, ut jus et pacem colerent. Exempla referre abstinentiae, hoc vero sit virtuti et famae illorum injuriam facere: unum tamen non reticebo, cujus historia cum praedae ipsius tempore conjuncta Histor, p. est. Cum rex Dammae, ut alibi diximus, missos ad se //. negotiatores viginti captivos detnieret, et pro capitibus octo pretium extorsisset, caeteros nulla conditione dimitteret, Hemskerckius, qui prodendam non existimabat hominis cujusquam Batavi libertatem, praesertim quem talis perfidia in miseriam implicuisset, ulcisci eos pignorationibus statuit. Forte accidit ut inter alias naves Jorensis una ex his, quae juncae vocantur, Dammam peteret, quam Hemskerckius Dammanam ratus non aliud quam detinuit. Nuntios Dammam ad regem mittit, per quos si reliqui suorum duodecim remitterentur, restitutionem navis vicissim et in posterum amicitiara pollicetur. Sed ille hac re nihil motus, etiam detentam navem vi armata custodibus eripere conatus est. Quo viso placuit consilium ut merces separarentur, magister navis cum ipsa navi et hominibus septuaginta Dammam mitteretur, addita sponsione, ut si Batavorum liberationem perficeret, ipsi aut merces redderentur, aut pretium, quod quinque Catiis auri aestimaverat. Cum deinde temporis ratio et aquae dulcis penuria mutare stationem cogeret, Indos omnes, quos penes se habebat, Hemskerckius in suas quemque sedes dimittit, Duos DE JURE PRAEDAE. CAP. XII. 26$ Joram legat: quorum opera regi excusaretur, mitti aliquem ad se cum mandato rogans, cui quinque auri Catias, quas dixi, persolveret. Rex autem respondet: Nihilsein ejus facto invenire, quod excusari deberet. Satis enim compertum Hollandos ea esse innocentia, ut nemini pacato nocitum vellent: caeterum vindicare se ah his, qui priores fecissent in^ juriam, non modo extra culpam, sed ubique gentium laudabile. Quod ipsum si cum suo aut suorum alicujus dispendio fortuna belli voluisset contingere ^ non esse cur hoc iniquius ferret. Sibi pro omni restitutione solam Hollandorum amicitiam abunde suffecturam, Cum deinde Joram ad negotiandum Hemskerckius venisset, vix a rege supplicando impetravit, ut magistro detentac navis, Rasaduta vocabatur, satisfacere se permitteret. Ita pro auri Catiis quinque volenti persolvit mille ducentos regales, etsi merces vix scptingentos valebant. Quid hic prius mireris? Quod pretium pro hominibus persolutum est, qui nullo jure, nuUa fide capti erant? Quodlndi dimissi, cum ab Indis Batavi tenerentur? Quod regi Jorae se ipse Hemskerckius indicavit? Quod oravit etiam? Quod plus quam debuerat solvit, cum posset omnino non solvere?
Tam liberalis nemo praedator est. Quare cum etiam si talia deessent indicia, in facto dubio facienda sit benignior interpretatio, haec cogitanda est mens fuisse, hic animus vincentibus Lusitanos, ut qui beneficiis mitigari non potuerant, damnis saltem mutandos ad mores cogerentur: sicut Ambrosius dixit * eripiendam hi§ latrocinandi facultatem, quibus voluntas eripi non potuit. Atque utinam nunc saltem deponere possent illam feritatem, admittere humani generis consortium et certare tantum licitando. Parati sunt Batavi omittere odra et omnem illam facinorum memoriam ct egregias belli feliciter gerendi occasiones. Sufficit illis lucrum, quod ex ^ Serm. 8. in Ps. 118. vs. 2. £t esc in c* est injusta. [Dw. Grat. p. 2. 23.
266 DE JURE PRAEDAE, CAP. XII.
volentibus capitur. Sive igitur hunc finem volumus fiiisse, ut damna et sumtus repararentur, sive etiam ut iniquorum malitia averteretur, alter suflScit et uterque sine dubio justus Ex conch est. Evolutis causis omnibus, justum hoc esse bellum Indicae Hollandorum societatis in Lusitanos, ad quos navis capta jj^concL ^QYtmmt ^ pronuntiamus; quare et praedam justam omnino fuisse, ut nostra principia declarant. Et cum evidentissimis fx 'artic ^^^^^^^bus dcmonstratum sit, praedam omnem ex bello privato t* ^- usque ad debiti satisfectionem primo ejus fieri, qui belli justi auctor est, facile intelligitur caraccam hanc captasque merces, quas ad debiti solutionem nondum sufiicere ostendimus, societati Indicae esse acquisitas, quae suis sumtibus bellum illud administravit. Planum enim fecimus, non minus ex bello privato, quam publico praedam contingere. Verum etiamilli qui verbis discrepant, ad hanc quaestionem quod attinet, re ipsa consentiunt. Fatentur enim omnes ^, si judex desit, etiam ex intervallo ad recuperationem rerum et debiti compensationem, in quam et sumtus veniunt, res adversariorum capi posse, nisi quod nonnuUi certis casibus requirunt subsequentem judicis sententiam: quae cum hanc praedam secuin fine p. ta sit nulla relinquitur dubitatio. Jam vero, quod amplius est, docent scholastici *, quamyis bellum sit injustum ex causa, animo, persona et auctoritate, tamen si res subsit, quia scilicet pro rebus repetendis factum est^ intellige ex intervallo, eum qui bellum movit in conscientia restituere non teneri, nisi acceperit vel damnificaverit ultra quam adversarius habuerit injuste dc suo. Et haec ratione societatis Indicae Hollandorum, quatenus pro se arma movit, dicta sunto. Eodem modo quin arma movere potuerit pro injuriis, quae sociis et amicis ipsorum, puta societati Zelandorum, 1 V. all. in princ. c. lo. ei adde Bart. de repress. q. 9. n. 4. circa finem. ^ Silv. in V. Bellum i. §. 10.
illata fuerant, et quod acquisitum foret, id primum insum- y. quae traeceaunt tus a se factos imputare, dubium ex supra dictis esse non concj.riiL debet. Quemadmodum potuerunt et Hollandi iion ipsi arma y««*' ame primitus movere, sed aut Zelandis aut Indis etiam moventi- Y^f^' /. /' bus accedere: quo facto eatenus praeda ipsorum esset futura,^'j«y^-^ quatenus illis capiendam belli auctores assignassent. Sed ^^^^^aJ^oVcTYx privatorum accessione ad Principes aut populos Indos bellum YiJ^' ^' ^' magis publicum est quam privatum, idcirco in sequens rectiusf/,J*'*^'^ examen haec inspectio difFeretur. De subditis autem htWipl' //^1^1' privati, hoc est nautis majoribusque et minoribus societatis Hnchyn. hujus administris pene supervacua inspectio est, tum (\\i\2i1:lm%o^)i. non horum praecipue causa examen institutum est, tum c^\x\^^clncLriii, ex his quae jam dicta sunt et dogmatum principio positorum 7onci, ix, collatione, ambiguum non est, in tam aperta causae justitia//.'^' *^* recte eos fecisse, quod societati obtemperaverint adversus Lusitanos bellanti, sua sequentes mandata: unde etiam, si quid ex praeda ipsis a societate attributum est, id pure pieque retinebunt.
C A P U T XII.
In QUO OSTENDITUR 5 JUSTUM ESSE BELLUM JUSTEQUE PARTAM PRAEDAM SOCIETATI EX CAUSA PUBLICA PATRIAE.
PaRTE I. ReSPECTU OrDINUM VOLUNTARIA AGENTIUM.
Parte II. Respectu societatis Indicae, SUBDITAE Ordinibus.
PaRTE III. AUT ETIAM EX CAUSA PUBLICA SOCIORUM. In QUO ISTA INFERUNTUR PROBLEMATA.
I. Respublica ejusve Ordines etiam cum habent PrINCIPEM, BELLI TAMEN. PUBLICE SUSCIPIENDI habent AUCTORITATEM.
II. JUSTA BELLI CAUSA IN PrINCIPEM EST TUITIO LEGUM PATRIARUM, QUIBUS PrINCIPATUS ADSTRINGITUR.
\ III. Bellum inPrincipem INDICTIONEMNON DESIDERAT.
IV. Praesentis TEMPORIS MAGISTRATUI PARERE BONI CIVIS EST.
V. BoNA fide civis pugnat contra Principem pro REPUBLICA ET LEGIBUS.
VI. Bellum reipublicae inPrincipem, quisuusPrin- CEPS FUIT, EXTERNUM EST, VII. SOCIETAS BELLI RECTE INTERDUM A ChRISTIANIS iNiTUR cuM Infidelibus contra Christianos PUGNAN- TIBUS.
Pan L ca- Quamquam autem privatum hoc esse bellum potuit, et quidem justum eo quo diximus modo, nihilominus re ipsa fuisse publicum, et obvenisse praedam jure publico, verius ExconcL K Qst: ut quidem belli auctores sint HoUandiae Ordines, qui hodie cum aliis Belgarum nationibus foedere conjuncti sunt. Primam supremamque belli movendi potestatem penes rempublicam esse diximus. Esse autem justam rempublicam, perfectam quamdam communitatem. Ita regnum Arragoniae disjunctam esse rempublicam a regno Castellae dicit Victoria *, nec obstare, quod utraque sub eodem sit Principe. Sic et Hollandiae comitatus tota per se respublica est. Quemadmodum vero qui turmas et cohortes dicit, exercitum dicit, ita qui Ordines nominat, non aliud quam rempublicam vult intelligi, cum omnes partes simul sumtae a toto revera nihil PrebUmaL difFcrant. Tritum est in philosophorum diatribis, quae res per se causa est alteri cujuscunque qualitatis, eam multo magis eadem qualitate praeditam, si modo ejus per naturam sit capax. Jure autem naturali et divino, ut ipsius Victoriae * * de jure belli n. 7. ' de pot. civ. n. 7. Idem tradit Covarr. Pract. quacst. c^ I. concl. I. V. supr. c. 2. ad legem 10« verissimam exprimamus sententiam, potestas tota civilis in republica residet, cui de se competit guberaare se ipsam et administrare et omnes potestates suas in commune bonum 'dirigere. Principum vero potestas nulla justa est, nisi quatenus a reipublicae potestate derivata est per electionem sive in personam, sive in familiam *: unde et jus belli suscipiendi ad Principem pertinet, duntaxat qua vices reipublicae gerit et ab ea mandatum accepit *. Prior igitur majorque potestas belli indicendi penes ipsam rempublicam est ', quae Principem censetur in his sibi substituisse, quae ipsa per se commode efBcere non possit. Manet ergo etiam constituto Principatu integra potestas reipublicae *, adeo quidem ut idem ille theologus Hispanus * posse a Republica mutari Principes et Principatum de genere in genus transferri Gfellorum exemplo probet. Hinc constat HoUandorum rempublicam etiam cum Principem haberet jure tamen belli suscipiendi non caruisse. Nam alioqui non fuisset sibi sufficiens: quo argumento probat Victoria • reges quamvis Imperatori subjectos bellum suscipere non vetari. Verum etiamsi quos Ordines dicimus non ipsa essent respublica, sed magistratus a republica constituti et Principe inferiores, bellum tamen publicum esse non desinit.
Docuimus enim cum Victoria ' aliisque auctoribus, Principe cessante, posse magistratus inferiores non tantum propulsare injurias, sed et bellum publicum inferre ad puniendos malefactores extraneos. Qua ratione etiam partem populi magistratus sibi legere posse vult Covarruvias ', etiamsi illi magistratus alias nisi a rege constitui non possint. Retinuit enim, ut ille inquit, populus juris naturalis potestatem, qua utipotest